Shko te përmbajtja

Ne supra crepidam

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shtëpia e Vasarit në Firence, Apelles

Ne supra crepidam (fpf. "jo përtej këpucës", "mos e tejkalo këpucën") është një shprehje latine që përdoret për t'u thënë të tjerëve të mos gjykojnë përtej ekspertizës së tyre.

Fraza është regjistruar në Librin 35 të Historisë Natyrore të Plinit Plak si ne supra crepidam sutor iudicaret[1] ("Këpucari të mos gjykojë përtej këpucës") dhe i atribuohet piktorit grek Apelles nga Kos. Me sa duket, Apelles do të vendoste piktura të reja në ekspozitë publike dhe do të fshihej pas tyre për të dëgjuar dhe për të vepruar duke përgjuar si priteshin.[2] Në një rast, një këpucar (latin sutor) vuri re se një nga crepides[a] në një pikturë kishte numrin e gabuar të rripave dhe u kënaq aq shumë kur zbuloi se gabimi ishte korrigjuar të nesërmen, saqë filloi të kritikonte këmbët.[2] I indinjuar, Apelles doli nga vendi i tij i fshehtë dhe e qortoi që të kufizonte mendimet e tij vetëm te këpucët.[2] Plini më pas pohon se që nga ajo kohë kjo ishte bërë proverbiale.[2]

Shprehja u bë përsëri aktuale gjatë Rilindjes, e cila shfaqi interes të madh si në pikturë ashtu edhe në Antikitetin Klasik.[3] Fjalët e urta të Erazmit përfshinin formën ne sutor ultra crepidam[4] Richard Taverner e përktheu këtë në anglisht si "Mos e lini këpucarin të dalë jashtë këpucës së tij", që u bë "Cobler keepe your las" në botimin e rishikuar të vitit 1616 të Fjalorit të Shkurtër për Fillestarët e Rinj të John Withals dhe në fund të fundit cobbler, keep to your last.[4] E njëjta ide është gjithashtu proverbiale në danisht (Skomager, bliv ved din læst), holandisht (Schoenmaker, blijf bij je leest), gjermanisht (Schuster, bleib bei deinen Leisten), dhe polonisht (Pilnuj, szewcze, kopyta) dhe — paksa e modifikuar — në rusisht (Суди, дружок, не свыше сапога, "Mos gjyko, or mik, jashtë çizmes"), sipas ritregimit poetik të legjendës nga Aleksandër Pushkini, dhe në spanjisht (Zapatero, a tus zapatos, "Këpucar, rri te këpuca") dhe në sllovenisht (Le čevlje sodi naj kopitar, "këpucari le të gjykojë vetëm këpucët"), nga poezia e Francës Prešeren që përshkruan historinë.[5]

Karl Marksi u tall me idenë: " Ne sutor ultra crepidam" – kjo nec plus ultra e mençurisë artizanale u bë një absurditet i pastër, që nga momenti kur orëndreqësi Watt shpiku motorin me avull, berberi Arkwright gazin dhe argjendari Fulton anijen me avull.” [6]

Një ultrakrepidarian — nga ultra- ("përtej") dhe crepidarian ("gjëra që lidhen me këpucët") — është një person që konsiderohet se e ka injoruar këtë këshillë dhe se ofron mendime për të cilat nuk di asgjë. Kjo dëshmohet për herë të parë në "Letër drejtuar William Gifford "të eseistit anglez William Hazlitt në vitin 1819, redaktor i Quarterly Review: "Ju jeni quajtur me të drejtë një kritik ultrakrepidarian."[7] Megjithatë, redaktori i shkrimeve të Hazlitt ofron që mund të jetë shpikur nga Charles Lamb.[7] U mor katër vjet më vonë në satirën e vitit 1823 të mikut të Hazlitt, Leigh Hunt, Ultra-Krepidarius: Një Satirë mbi William Gifford . Herë pas here, fjala ultrakrepidarianizëm — akti ose praktika e përgjithshme e të folurit përtej njohurive të dikujt — është përdorur në mënyrë të ngjashme më vonë.[8]

  • Lista e frazave latine
  • Efekti Dunning-Kruger
  • Kredencializëm
  • Njohuri për domenin
  • Akti i Metaleve Metalike
  • Sëmundja Nobel
  • Ekspert i lëndës
  1. ↑ Nga Periudha helenistike, crepida (κρηπῐ́ς, krēpḯs) was considered the distinctively Greek footwear and consisted of a sole bound to the foot with a variety of straps depending on the specific style. Both the Greeks and Romans distinguished crepides from proper sandals, boots, and shoes with a closed upper but they are now usually discussed as a class of sandal.
  1. ↑ Mayhoff (1906).
  2. 1 2 3 4 Bostock 1855.
  3. ↑ Hessler (2008).
  4. 1 2 Speake (2009).
  5. ↑ "Significado de Zapatero a tus zapatos" (në spanjisht). Arkivuar nga origjinali më 2023-03-17. Marrë më 2020-10-21.
  6. ↑ Marx, Karl. "XV. Machinery and Modern Industry". përmbledhur nga Engels, Frederick (red.). Capital: A Critique of Political Economy (në anglisht). Vëll. I. Përkthyer nga Moore, Samuel; Aveling, Edward; Untermann, Ernest. fq. 488 – nëpërmjet Wikisource.
  7. 1 2 P. Howe, red. (1932), "A Letter to William Gifford", The Complete Works of William Hazlitt (në anglisht), vëll. 9, fq. 16; the same form is seen in an unpublished "Reply to Z", p. 9.
  8. ↑ Gregory Bergman, (2006) Isms: From Autoeroticism to Zoroastrianism (An Irreverent Reference). Adams Media ISBN 9781593374839

 

Lidhje të jashtme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Ne_supra_crepidam&oldid=2873498"