Oregon

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Oregon
Shteti i Oregonit
Nickname(s): 
The Beaver State
Motot: 
Alis volat propriis
(Shqip: Ajo fluturon me krahët e saj)
Himni: Oregon, My Oregon
Harta e Shteteve të Bashkuara me Oregon të theksuar
Harta e Shteteve të Bashkuara me Oregon të theksuar
VendiShtetet e Bashkuara
Para shtetësisëOregon Territory
U pranua në BashkimFebruary 14, 1859 (33rd)
KryeqytetiSalem
Qyteti më i madhPortland
Metroja më e madhe dhe zonat urbanePortland
Qeveria
 • GuvernatoriKate Brown (D)
 • Secretary of StateShemia Fagan (D)
LegjislaturaAsambleja Legjislative
 • Upper houseSenati i Shtetit
 • Lower house Dhoma e Përfaqësuesve
JudiciaryGjykata e Lartë e Oregonit
Senatorët amerikanRon Wyden (D)
Jeff Merkley (D)
Delegacioni i Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA4 Democrats
1 Republican (lista)
Sipërfaqja
 • Gjithsej98.381 sq mi (254.806 km2)
 • Sipërfaqe tokësore95.997 sq mi (248.849 km2)
 • Sipërfaqe ujore2.384 sq mi (6.177 km2)  2.4%
Area rank9-të
Dimensions
 • Gjatësia360 mi (580 km)
 • Gjerësia400 mi (640 km)
Lartësia mbidetare
3.300 ft (1.000 m)
Highest elevation11.249 ft (3.428,8 m)
Lowest elevation
(Pacific Ocean[1])
0 ft (0 m)
Popullsia
 (2021)
 • Gjithsej4.246.155[2]
 • Rank27-të
 • Dendësia39,9/sq mi (15,0/km2)
 • Dendësia rank39-të
 • Të ardhurat mesatare shtëpiake
$60.212[3]
 • Income rank
18-të
Emri i banorëveOregonian
Gjuha
 • Gjuha zyrtareDe jure: S'ka[4]
De facto: Anglishtja e Paqësorit Veriperëndimor
Zona kohores
most of stateUTC−08:00 (Paqësori)
 • Verës (DST)UTC−07:00 (PDT)
shumica e Malheur CountyUTC−07:00 (Mali)
 • Verës (DST)UTC−06:00 (MDT)
Shkurtesa USPS
OR
Kodi ISO 3166US-OR
Shkurtesa tradicionaleOre.
Latitude42° N to 46°18′ N
Longitude116°28′ W to 124°38′ W
Faqja zyrtarewww.oregon.gov

Oregon është një nga 50 shtetet e Shteteve të Bashkuara të Amerikës që ndodhet në veriperëndim të vendit. Ai kufizohet në veri nga Uashingtoni, në lindje nga Ajdaho, në juglindje nga Nevada në jug nga Kalifornia dhe në perëndim laget nga Oqeani Paqësor. Lumi Kolumbia përcakton pjesën mëtë madhe të kufirit verior të Oregonit, ndërsa lumi Snake kryesisht lufirin lindor të tij.

Oregon është shteti i 9-të më i madh për nga sipërfaqja dhe i 27-ti për nga popullsia në SHBA. Kryeqyteti i tij është Salem, qyteti i dytë më i populluar në Oregon, me 169,798 banorë. Portland, me 647,805, renditet si i 26-ti ndër qytetet e SHBA-së. Zona metropolitane e Portlandit, e cila përfshin gjithashtu qytetin Vancouver, Washington, në veri, renditet zona e 25-të më e madhe e metrosë në vend, me një popullsi prej 2,453,168.

Për shkak të peizazheve dhe rrugëve ujore të ndryshme, ekonomia e Oregonit fuqizohet kryesisht nga forma të ndryshme të bujqësisë, peshkimit dhe energjisë hidroelektrike. Oregon është gjithashtu prodhuesi më i lartë i lëndës drusore të Shteteve të Bashkuara fqinje, me industrinë e lëndës drusore që dominon ekonominë e shtetit gjatë shekullit të 20-të.[5] Teknologjia është një tjetër nga forcat kryesore ekonomike të Oregonit, duke filluar në vitet 1970 me themelimin e Pyllit Silicon dhe zgjerimin e Tektronix dhe Intel. Kompania e veshjeve sportive Nike, Inc., me seli në Beaverton, është korporata më e madhe publike e shtetit me të ardhura vjetore prej 30.6 miliardë dollarësh.[6]

Etimologjia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shenja e mirëseardhjes së kufirit të Oregon në Denio, Nevada

Dëshmia më e hershme e emrit Oregon ka origjinë spanjolle. Termi "orejón" (që do të thotë "vesh i madh") vjen nga kronika historike Relación de la Alta y Baja California (1598),[7] shkruar nga Rodrigo Montezuma i Spanjës së Re; i referohej lumit Columbia kur eksploruesit spanjollë depërtuan në territorin e Amerikës së Veriut që u bë pjesë e Zëvendës Mbretërisë së Spanjës së Re. Kjo kronikë është burimi i parë topografik dhe gjuhësor në lidhje me emrin e vendit Oregon. Ka edhe dy burime të tjera me origjinë spanjolle, siç është fjala oregano, që i referohet një bime që rritet në pjesën jugore të rajonit. Ka mundësi që territori amerikan të jetë emëruar nga spanjollët, pasi në Spanjë ekziston një përrua i quajtur “Arroyo del Oregón” (që ndodhet në provincën e Ciudad Real); është gjithashtu e mundur që "j" në frazën spanjolle "El Orejón" më vonë është korruptuar në "g"[8] dhe në kontekst mund t'i referohet 'veshit' të lumit masiv Columbia në grykën e tij.

Një tjetër përdorim i hershëm i emrit, i shkruar Ouragon, ishte nga majori Robert Rogers në një peticion të vitit 1765 drejtuar Mbretërisë së Britanisë së Madhe. Termi i referohej lumit të atëhershëm mitik të Perëndimit (Lumi Columbia). Deri në vitin 1778, drejtshkrimi ishte zhvendosur në Oregon.[9]

Një teori është se emri vjen nga fjala franceze Ouragan ("stuhi me erë" ose "uragan"), e cila u aplikua në lumin e Perëndimit bazuar në tregimet amerikane vendase të erërave të fuqishme Chinook në lumin Columbia të poshtme, ose ndoshta që nga fillimi. -përvojë e dorës franceze me erërat e Chinook të Rrafshinave të Mëdha. Në atë kohë, lumi i Perëndimit mendohej se ngrihej në Minesotën perëndimore dhe rrjedh në perëndim përmes Rrafshinave të Mëdha.[10]

Një tjetër rrëfim, i miratuar si "shpjegimi më i besueshëm" në librin Oregon Geographic Names, u përparua nga George R. Stewart në një artikull të vitit 1944 në American Speech. Sipas Stewart, emri erdhi nga një gabim i gdhendës në një hartë franceze të botuar në fillim të shekullit të 18-të, në të cilën lumi Ouisiconsink (Wisconsin) shkruhej "Ouaricon-sint", i thyer në dy rreshta me -sint më poshtë, kështu që atje dukej të ishte një lumë që rrjedh në perëndim me emrin "Ouaricon".

Sipas Komisionit të Turizmit të Oregonit, banorët e sotëm të Oregonit /ˌɒrˈɡniənz/[11] e shqiptojnë emrin e shtetit si "or-uh-gun, never or-ee-gone".[12] Pasi u hartua nga Detroit Lions në vitin 2002, ish-mbrojtësi i Oregon Ducks, Joey Harrington, shpërndau afishe "Orygun" për anëtarët e mediave si një kujtesë se si të shqiptohej emri i shtetit të tij. Ngjitëset shiten nga Libraria e Universitetit të Oregonit.[13]

Gjeografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Oregon është 295 milje (475 km) nga veriu në jug në distancën më të gjatë dhe 395 milje (636 km) nga lindja në perëndim. Me një sipërfaqe prej 98,381 milje katrorë (254,810 km2), Oregon është pak më i madh se Mbretëria e Bashkuar. Është shteti i nëntë më i madh në Shtetet e Bashkuara.[14] Pika më e lartë e Oregonit është maja e Malit Hood, në 11,249 ft (3,429 m), dhe pika më e ulët e saj është niveli i detit të Oqeanit Paqësor përgjatë bregut të Oregonit. Lartësia mesatare e Oregonit është 3,300 ft (1,006 m). Parku Kombëtar i Liqenit Crater, i vetmi park kombëtar i shtetit, është vendi i liqenit më të thellë në Shtetet e Bashkuara në 1943 ft (592 m). Oregon pretendon lumin D si lumin më të shkurtër në botë,[15] megjithëse shteti i Montanës bën të njëjtin pretendim për lumin e tij Roe.[16] Oregon është gjithashtu shtëpia e Mill Ends Park (në Portland),[17] parku më i vogël në botë me 452 inç katror (0,29 m2).

Oregon shtrihet në dy zona kohore. Shumica e Malheur County është në Zonën Kohore Malore, ndërsa pjesa tjetër e shtetit shtrihet në Zonën Kohore të Paqësorit.

Demografia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ekonomia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kultura[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Shënimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ a b "Elevations and Distances in the United States" (në anglisht). Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara. 2001. Arkivuar nga origjinali më 15 tetor 2011. Marrë më 24 tetor 2011.
  2. ^ "2020 Census Apportionment Results, Table 2 Resident Population for the 50 States, the District of Columbia, and Puerto Rico: 2020 Census" (në anglisht). Zyra e Regjistrimit të Shteteve të Bashkuara. 30 prill 2021. Arkivuar nga origjinali më 26 prill 2021. Marrë më 26 prill 2021.
  3. ^ "Median Annual Household Income". The Henry J. Kaiser Foundation (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 20 dhjetor 2016. Marrë më 9 dhjetor 2016.
  4. ^ Hall, Calvin (30 janar 2007). "English as Oregon's official language? It could happen". The Oregon Daily Emerald (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 17 janar 2013. Marrë më 8 maj 2007.
  5. ^ "Forest Land Protection Program" (në anglisht). Oregon Department of Fish and Wildlife. Arkivuar nga origjinali më 8 korrik 2018. Marrë më 7 nëntor 2016.
  6. ^ "Financial Statements for Nike, Inc" (në anglisht). Google Finance. Arkivuar nga origjinali më 3 shkurt 2017. Marrë më 17 prill 2017.
  7. ^ Secretaría de Comunicaciones y Transportes 1988, f. 149.
  8. ^ Johnson 1904, f. 51.
  9. ^ "Oregon Blue Book: Oregon Almanac: Mountains to National Wildlife Refuges" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 24 tetor 2018. Marrë më 23 tetor 2018.
  10. ^ Elliott, T.C. (qershor 1921). "The Origin of the Name Oregon". Oregon Historical Quarterly (në anglisht). XXIII (2): 99–100. ISSN 0030-4727. OCLC 1714620. Arkivuar nga origjinali më 5 shtator 2015. Marrë më 27 qershor 2015 – nëpërmjet Google Books.
  11. ^ "Oregon" (në anglisht). Merriam-Webster Online Dictionary. Arkivuar nga origjinali më 22 nëntor 2008. Marrë më 14 shtator 2006.
  12. ^ "Oregon Fast Facts" (në anglisht). Travel Oregon. Arkivuar nga origjinali më mars 23, 2012.
  13. ^ "Yellow/Green ORYGUN Block Letter Outside Decal" (në anglisht). UO Duck Store. Arkivuar nga origjinali më 8 dhjetor 2010. Marrë më 3 gusht 2011.
  14. ^ Population, Housing Units, Area, and Density (geographies ranked by total population). U.S. Census Bureau. Retrieved March 11, 2013.
  15. ^ "D River State Recreation Site". Oregon Parks and Recreation Department (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 18 prill 2007. Marrë më 11 maj 2007.
  16. ^ "World's Shortest River". Travel Montana (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më korrik 2, 2007. Marrë më maj 11, 2007.
  17. ^ "Mill Ends Park". Portland Parks and Recreation (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 5 shkurt 2012. Marrë më 11 maj 2007.

Referime[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  • Johnson, Sidona V. (1904). A Short History of Oregon (në anglisht). Chicago: A.C. McClurg & Co. fq. 332. A Short History of Oregon: Early Discoveries--The Lewis and Clark.
  • Secretaría de Comunicaciones y Transportes (1988). Historia de las comunicaciones y los transportes en México (në spanjisht). Vëll. 5. Secretaría de Comunicaciones y Transportes.