Përdoruesi diskutim:Qendresaabdyli

Përshëndetje Qendresaabdyli! Mirëseedhe në Wikipedian e gjuhës shqipe!

Wikipedia është një enciklopedi e lirë. Kjo do të thotë se gjithkush mund të jap një kontribut personal duke ndihmuar me dijet e tij. Kontribo edhe ti vullnetarisht në projekt!

Fillimisht, për t'u njohur me hapat e para që duhet të bëjnë përdoruesit e rinj në Wikipedia, të rekomandojmë të klikosh këtu. Për ndihmë më të avancuar mund të shfletonsh edhe faqet ndihmëse në shqip, ose ato në anglisht. Për pyetje më të hollësishme duhet të kontaktosh Kuvendin, se aty zakonisht do të marrësh përgjigjet më të shpejta e më me vlerë. Ki parasysh se dërgimi apo shkarkimi i materialeve që cënojnë sado pak të drejtat e autorit është i pa pranueshëm. Në qoftë se do të dërgosh apo të shkarkosh një material të cilin ti e ke publikuar edhe në vende të tjera, rekomandohet të konsultohesh më parë me stafin drejtues.

Qendresaabdyli, ti duhet të shkruash në gjuhën shqipe dhe të përdorësh gërmat Ë, Ç, ë, ç në fjalët e duhura. Artikujt duhen shkruar duke u bazuar nga parimi i pikëpamjes neutrale. Për çdo informacion apo paqartësi mund të pyesësh te Kuvendi një administrator ose një përdorues aktiv. Për këtë shiko "listën e ndryshimeve të fundit" (?). Për të hapur një diskutim të ri shtyp butonin (+) dhe fillo të shkruash tekstin. Mos harro që në fund të çdo mesazhi të lënë në faqet e diskutimit të firmosësh me ~~~~ ose edhe duke klikuar butonin përkatës tek shiriti i komandave.

Deutsch  -  English  -  Hrvatski  -  Nederlands

Mirëseerdhe Qendresaabdyli! Wikipedianët të urojmë punë të mbarë dhe të suksesshme.

Informacione
	1. Udhëzues Udhëzues për fillestarët
	2. Skedari Rregullat e përdorimit të figurave
	3. Sigurimi i cilësisë Ndihmo dhe ti!
	4. Ndihmë Ndihmë në wikipedia
	5. Faqja kryesore Këtu diskutohen dhe merren vendime të rëndësishme
	6. Ndihmë të shpejtë Për punë në wikipedinë
	7. Politikat e Wikipedias Konflikt interesi ? • Politikat e bllokimit !

Mirëseerdhe! Lexo dhe respekto normat e Wikipedisë. Flm. -- ‎Mr.Pseudo ☢

Biomonomeret dhe Biopolimeret

Vetëm 27 elemente janë biogjene .Mirëpo,pjesa më e madhe e botës së gjallë është e ndërtuar prej 16 elementeve kimike. -Një numër i madh i biomolekulave janë komponime të karbonit. -Mungesa e elementeve esenciale në ushqim shkakton çrregullime serioze. Bota e gjallë është e ndërtuar nga një numër I madh komponimesh të ndryshme kimike.Mirëpo,këto komponime kimike janë të ndërtuara nga një numër relativisht i vogël i elementeve kimike.Prej të gjitha elementeve kimike që gjenden në natyrë vetëm 27 marrin pjesë në ndërtimin e komponimeve kimike të botës së gjallë.Këto elemente quhen elemente biogjene ose bioelemente(tab.1)

Tabela1.Bioelementet

Elementet kryesore të Komp.kimike: Karboni(C), Natriumi (Na), Kaliumi(K), Magnezi(Mg), Kalciumi (Ca), Klori (Cl).

Elementet në formë të joneve:

Hidrogjeni(H), Oksigjeni(O), Azoti (N), Fosfori (F), Sulfuri(S).

Elementet në gjurmë:

Hekuri (Fe), Bakri(Cu), Zinku (Zn), Mangani (Mn), Kobalti (Co), Jodi (J), Molibdeni (Mo), Vanadi (V), Nikeli (Ni), Kromi (Cr), Fluori(F), Seleni (Se), Silici(Si), Kallaji (Sn), Bori (B), Arseni (As).

Elementet që marrin pjesë në ndërtimin e shumicës së molekulave organike janë karboni,hidrogjeni,oksigjeni,azoti,fosfori dhe sulfuri. Nëë grupim e dytë bëjnë pjesë natriumi,kaliumi,magnezi,kalciumi dhe klori.Këto marrin pjesë në procese të ndryshme metabolike ,prandaj janë të rëndsishme për mbajtjen e jetës.Kështu,p.sh,Ca dhe Mg marrin pjesë në ndërtimin e ashtit.Pasi këto elemente gjenden ne lëngjet trupore në formë të joneve quhen edhe elektrolitë. Në grupin e tretë bëjnë pjesë dhe 16 elemente të tjera të cilat gjenden në botën gjallë në sasi minimale,prandaj edhe quhen mikroelemente ose elemente në gjurmë.Këto janë:Fe,Cu,Zn,Mn,Co.J,Mo,V,Ni,Cr,F,Se,Si,Sn,B,As.Edhe pse këto elemente gjenden në sasi të vogla janë të rëndsishme për jetë,prandaj quhen elemente esenciale.Në përgjithësi substanca esenciale quhen ato substanca te cilët organizmi i njeriut nuk mund t’i krijojë e të cilat i siguron përmes ushqimit . -Bota e gjallë dallohet nga bota jo e gjallë me përbërjen e vet kimike. -Biomolekulat janë polimer të molekulave të vogla organike. Pjesëmarrja dhe lloji i elementeve kimike në botë e gjallë dallohet mjaft nga natyra e vdekur.Kështu 99% të materies së gjallë e përbënë hidrogjeni ,oksigjeni,karboni dhe azoti,ndërsa 88% të natyrës së vdekur e ndërton oksigjeni,silici ,alumini dhe hekuri. Në botën e gjallë bioelementet rrallë herë ndodhen në gjendje elementare (të lirë).Qeliza prej këtyre elementeve-bioelementeve(C,H,O,N) ndërton molekula të veqanta,të cilat quhen molekula biologjike ose biomolekula. Biomolekulat mund të jenë me ndërtim shumë të thjeshtë ,siq është p.sh. uji,ose me ndërtim shumë të ndërlikuar ,siq janë komponimet e ndryshme organike . Biomolekulat me masë të vogël molekulare quhen mikromolekula ,ndërsa ato me masë të madhe molekulare quhen makromolekua.Makromolekulat janë substanca polimere(biopolimer),sepse janë të ndërtuara prej njësive më të vogla që quhen monomere.(tab.2). Tab.2.Substancat më të rëndësishme polimere dhe monomeret e tyre

Substancat polimere:

Proteinat Polisaharidet Acidet nukleike

Monomeret e tyre:

Aminoacidet Monosaharidet Nukleotidet

Për procese jetësore janë të rëndsishme komponimet organike të cilat merren me ushqim ose sintetizohen në organizëm.Me lidhjen e biomolekulave krijohen molekulat e mëdha-biomakromolekulat me ndërtim dhe funskion të ndryshëm.Biomakromolekulat më të rëndsishme janë proteinat,lipidet,acidet nukleike dhe polisaharidet. Në botën e gjallë subsancat monomere dhe polimere u nënshtrohen ndryshimeve të përhershme.Ato zbërthehen me procese katabolike ose sintetizohen me reaksione anabolike.Këto procese metabolike zhvillohen në tretësira ujore,në Ph neutral dhe temperaturë optimale(18-40C).Për t’u zhvilluar këto procese mjaft shpejt janë të katalizuara me një numër të madh enzimesh (Katalizatore biologjike).Përveq kësaj, për t’u zhvilluar këto reaksione në mënyrë të harmonizuar,rregullohen me pjesëmarrjen e hormoneve.