Përfaqësuesi i Lartë i Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë
| Përfaqësuesi i Lartë i Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë i Bashkimi Evropian | |
|---|---|
 | |
 | |
| Stili | Përfaqësues i Lartë |
| Anëtar/e i | Komisioni Evropian, Këshilli i Punëve të Jashtme |
| Selia | Bruksel, Belgjika |
| Nominues | Këshilli Evropian |
| Emërues | Këshilli Evropian |
| Kohëzgjatja e detyrës | 5 vjet, i rinovueshëm |
| Themelimi | 18 tetor 1999 |
| Mbajtësi i parë | Javier Solana |
| Zëvendës | Shërbimi Evropian i Veprimit të Jashtëm |
| Faqja zyrtare | |
Përfaqësuesi i Lartë i Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë (anglisht: High Representative of the Union for Foreign Affairs and Security Policy) është një nga postet më të larta institucionale të Bashkimit Evropian. Mbajtësi i këtij posti udhëheq politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë të Bashkimit, kontribuon me propozime për formësimin e saj, siguron zbatimin e vendimeve të marra nga Këshilli Evropian dhe Këshilli i Bashkimit Evropian, si dhe përfaqëson Bashkimin në çështjet që lidhen me politikën e jashtme dhe të sigurisë.[1][2]
Që nga hyrja në fuqi e Traktatit të Lisbonës më 1 dhjetor 2009, Përfaqësuesi i Lartë është njëkohësisht edhe nënkryetar i Komisionit Evropian. Në këtë cilësi ai ose ajo bashkërendon aspektet e jashtme të veprimtarisë së Komisionit dhe drejton Shërbimin Evropian të Veprimit të Jashtëm (EEAS), shërbimin diplomatik të Bashkimit Evropian.[2][3]
Përfaqësuesja e Lartë aktuale është Kaja Kallas, e emëruar për një mandat pesëvjeçar që nga 1 dhjetori 2024. Ajo është gjithashtu një nga nënkryetaret e Komisionit Evropian dhe kryeson Këshillin e Punëve të Jashtme.[1][4][3]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Rrënjët e postit lidhen me zhvillimin gradual të politikës së jashtme të përbashkët evropiane. Traktati i Mastrihtit krijoi Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë si një nga shtyllat e Bashkimit Evropian. Më pas, Traktati i Amsterdamit krijoi postin e Përfaqësuesit të Lartë për Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë, i cili hyri në fuqi në vitin 1999.[5][2]
Përfaqësuesi i parë i Lartë në kuptimin fillestar të këtij posti ishte Javier Solana, i emëruar më 18 tetor 1999. Në atë periudhë ai mbante njëkohësisht edhe postin e Sekretarit të Përgjithshëm të Këshillit të Bashkimit Evropian.[2][6]
Një ndryshim thelbësor ndodhi me hyrjen në fuqi të Traktatit të Lisbonës më 1 dhjetor 2009. Që nga ajo datë, posti mori emrin e tanishëm, u zgjerua në mënyrë të konsiderueshme dhe u bashkua me funksionin e nënkryetarit të Komisionit Evropian. Po atë ditë, Catherine Ashton u bë personi i parë që e mbajti postin në formën e re si Përfaqësuese e Lartë / Nënkryetare (HR/VP).[2][5]
Emërimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Përfaqësuesi i Lartë emërohet nga Këshilli Evropian, i përbërë nga krerët e shteteve ose të qeverive të vendeve anëtare të Bashkimit Evropian, me shumicë të cilësuar. Presidenti i Komisionit Evropian duhet të jetë dakord me këtë vendim, pasi mbajtësi i postit është njëkohësisht edhe nënkryetar i Komisionit.[2]
Si pjesë e Kolegjit të Komisionerëve, Përfaqësuesi i Lartë i nënshtrohet gjithashtu votës së pëlqimit të Kuvendit Evropian për të gjithë Komisionin si trup i vetëm, përpara emërimit formal nga Këshilli Evropian.[4][2]
Mandati zgjat pesë vjet, përkon me mandatin e Komisionit Evropian dhe mund të rinovohet.[1][2]
Kompetencat dhe funksionet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Përfaqësuesi i Lartë ka një rol qendror në politikën e jashtme të Bashkimit Evropian. Ai ose ajo udhëheq politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë, jep propozime për zhvillimin e saj dhe siguron zbatimin e vendimeve të marra nga Këshilli Evropian dhe Këshilli i Bashkimit Evropian.[2]
Një nga funksionet kryesore të postit është ndërtimi i konsensusit ndërmjet shteteve anëtare në çështjet e jashtme, përfshirë përmes drejtimit të mbledhjeve të ministrave të jashtëm, ministrave të mbrojtjes, ministrave të tregtisë dhe ministrave të zhvillimit. Përfaqësuesi i Lartë kryeson në mënyrë të përhershme Këshillin e Punëve të Jashtme, ndryshe nga konfigurimet e tjera të Këshillit të Bashkimit Evropian, të cilat drejtohen nga presidenca rrotulluese e shteteve anëtare.[2][3]
Përfaqësuesi i Lartë përfaqëson gjithashtu Bashkimin në dialogët politikë me vendet e treta dhe në organizata ose forume ndërkombëtare, si Organizata e Kombeve të Bashkuara, NATO apo negociata shumëpalëshe. Ai ose ajo informon rregullisht Kuvendin Evropian mbi çështjet e politikës së jashtme dhe të sigurisë dhe merr pjesë në mbledhjet e Këshillit Evropian.[2]
Në kuadër të Komisionit Evropian, Përfaqësuesi i Lartë ka për detyrë të sigurojë koherencën e veprimit të jashtëm të Bashkimit, duke bashkërenduar fusha si tregtia, zhvillimi, politika e fqinjësisë dhe ndihma humanitare. Ai ose ajo drejton gjithashtu rrjetin diplomatik të Bashkimit dhe është në krye të Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm.[2]
Mbajtësit e postit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Që nga krijimi i postit në vitin 1999, ai është mbajtur nga këta politikanë:[6][2]
| Nr. | Foto | Emri | Shtetësia | Mandati | Titulli |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 |  |
Javier Solana |  Spanja |
1999–2009 | Përfaqësues i Lartë për Politikën e Përbashkët të Jashtme dhe të Sigurisë |
| 2 |  |
Catherine Ashton |  Mbretëria e Bashkuar |
2009–2014 | Përfaqësuese e Lartë e Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë / Nënkryetare e Komisionit Evropian |
| 3 |  |
Federica Mogherini |  Italia |
2014–2019 | Përfaqësuese e Lartë e Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë / Nënkryetare e Komisionit Evropian |
| 4 | .jpg) |
Josep Borrell | Spanja |
2019–2024 | Përfaqësues i Lartë i Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë / Nënkryetar i Komisionit Evropian |
| 5 | .jpg) |
Kaja Kallas |  Estonia |
2024– | Përfaqësuese e Lartë e Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë / Nënkryetare e Komisionit Evropian |
Rëndësia institucionale
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Posti i Përfaqësuesit të Lartë është një nga elementet kryesore të përpjekjes së Bashkimit Evropian për të pasur një zë më të bashkuar në arenën ndërkombëtare. Përmes bashkimit të rolit në Këshill, në Komision dhe në Shërbimin Evropian të Veprimit të Jashtëm, ky funksion synon të lidhë më ngushtë dimensionin ndërqeveritar dhe atë mbishtetëror të veprimit të jashtëm të BE-së.[2][5]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 "EU High Representative for Foreign Affairs and Security Policy". Consilium (në anglisht). Marrë më 21 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 "High Representative / Vice President". EEAS (në anglisht). Marrë më 21 prill 2026.
- 1 2 3 "Foreign Affairs Council configuration (FAC)". Consilium (në anglisht). Marrë më 21 prill 2026.
- 1 2 "The European Council appoints the European Commission". Consilium (në anglisht). Marrë më 21 prill 2026.
- 1 2 3 "Creation of the European External Action Service". EEAS (në anglisht). Marrë më 21 prill 2026.
- 1 2 "EU High Representative for Foreign Affairs and Security Policy". Consilium (në anglisht). Marrë më 21 prill 2026.