Parga

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Pargë, (Greqisht: Πάργα/Párga), është qytet në Qarku i Prevezës, Greqi. Qyteti ka 3,569 banorë.

Parga nga Francesco Hayez (1791–1882).

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Qyteza e Pargës gjendet në një gji idilik të Detit Jon, buzë maleve të Epirit. Nga veriperëndimi Parga kufizohet me fshatin Rrapezën, nga juglindja me Shëndjellën, nga lindja me Livadharin dhe nga perëndimi me detin Jon. Në çdo ciceron turistik përshkruhet si njëri ndër vendet më të bukura të Greqisë. Sidomos në muajin gusht në Pargë pushojnë mijëra turistë nga Italia, Gjermania, Britania e Madhe, por edhe nga vendet e Ballkanit.Qyteti i Pargës ka tri plazhe të mrekullueshme. Lihno, Vallto dhe plazhin pranë portit.

Pamje me veshtrim nga deti.

Të gjitha kodrinat janë të mbuluara nga druri i ullirit. Mesatarisht prej çdo rrënje parganjotët vjelin deri në 300 kilogramë ullinj. Nëpër oborret e shtëpive dhe në kodrinat përreth banorët vjelin edhe limona e portokaj. Falë zhvillimit të turizmit shumë banorë të Pargës janë kthyer nga mërgimi, kryesisht nga Gjermania, ku kishin shkuar si punëtor krahu në vitet 50-të dhe 60-të, kur Greqia ishte një vend i varfër. Ata në vendlindjen e tyre kanë hapur taverna dhe kanë ndërtuar shtëpi, të cilat i japin me qira gjatë sezonës turistike. Para Luftës së Dytë Botërore, Pargë kishte këto lagje: Korkocaqi, Krioneri, Pazar i Vjetër, Trafa dhe Turko-pazari (lagjet pranë kalasë).[1]

Toponimet të qytezës Pargë:(Para Luftës së Dytë Botërore)[2]

  • Ajaleni - mal i veshur me mare, mërete, argëlidha etj, në J.
  • Bajramëla - kullotë, në L.
  • Bakçej' e Qitrave - baçe me qitro, në J.
  • Bexhevoli - mal i Pargës, në L.
  • Bogonja - vresht me ullinj, në JL.
  • Breba - mal qe ndan Paramithinë nga Karbunari.
  • Brinj’ e Shefqetit - ullishte, në V.
  • Budrumet e All Pashës – budrume në kalanë e Pargës.
  • Burimet e Neromanit - burim, në V.
  • Burim i Valltos - burim, në V.
  • Burim i Zivolit – burim, në L.
  • Cengona - ara, në L.
  • Delviçi - kullotë, në L.
  • Di Rrepet - dy rrepe të mëdhenj në Turkopazar. Aty Ali Pasha Tepelena kish sjellë ujët nga Neromani.
  • Fllaro - ullishte, në JL.
  • Ganëla - arë, në L.
  • Grav’ e Zagonjit - shpellë që nxë deri në 500 kokë bagëti, në V.
  • Grav’ e Zigolit - shpellë, në V.
  • Gremo - bokërrimë qe zbret në Turkopazar, në P.
  • Gremoj’ e Valltos - bokërrime që zbret nga kalaja në Vallto, në P.
  • Hamam’ i Ali Pashës - banjat e ndërtuara prej Ali Pashës, në kala.
  • Kalaj’ e Pargës - kala, në P. Aty ndodhen topa dhe gjyle të kohës së Ali Pasha Tepelenës.
  • Kanali - kodër me ullinj, në P.
  • Klish’ e Ajalenit - kishë, në J.
  • Klish’ e Nisisë - kishë në një ishull të vogël, në P. Në këtë kishë të ndërtuar në një bregore të madhe, shkonin të krishterët shqiptarë të qytetit, për të kremtuar për çdo vit një festë të tyre.
  • Klish’ e Shënmërisë - kishë në një ishull, në J.
  • Korkocaqi - vend gropë me ullinj, midis kodrave, në P.
  • Koroboli - ullishte, në VL.
  • Krioneri - fushë me ullinj, në JL.
  • Kroi Nerënxullës - krua, në L.
  • Kroi i Qiperit - krua, në L.
  • Kroi Trifonit - krua, në V.
  • Lajthia - arë, në L.
  • Liturvia e Shuaipenjet – màqinë vaji, në qendër.
  • Lithica - kodër e madhe e veshur me ullinj, mbi skelën e Pargës, në L.
  • Lum i Shadërvanit - lumë i vogël, në L. Ky lumë vjen nga Rrapeza, me ujët e tij bluajnë të gjithë mullinjtë dhe vaditen baçat me agrume e ullinj të Pargës.
  • Llaka e Haxhi Nurit - ullishte, në V.
  • Llakat e Dushit - vend grykë ku ndodhet një vakëf muhamedanësh, në V.
  • Manastiri - gërmadhat e një manastiri në buzën e detit, në P.
  • Marai - kodra e përrenj të veshur me ullinj, në VP.
  • Mehri/a - arë që mbillej oriz, në L.
  • Mëndra e Ramedanit - baçe, në L.
  • Moli i Pargës - skela, në P.
  • Mol i Shandrivanit - vendi ku ankoroheshin varkat, në P.
  • Mulliri Bardhë - mulli që bluante drithë, në P.
  • Mulliri Maçes - mulli që bluante drithë, në P.
  • Mulliri Priftet - muli drithi, në P.
  • Neromana - burim, në V.
  • Paloparga - gërmadhat e qytetit të vjetër të Pargës, në V.
  • Pandelejmoni - gërmadha e ullishte, në P.
  • Pezulet - ullishtë, në L.
  • Qaf’ e Taburrit - qafë, në JL.
  • Qaf’ e Zherrit - qafë që ndan Pargën nga Shënedjella, në JL.
  • Qimadhia e Klishës - kullotë, në V.
  • Qimadhia e Xhamisë - kullotë, në V.
  • Qiperi - baçe me ullinj, në L.
  • Ranishtj’ e Valltos - vend me rërë, në P.
  • Rrap i Math - rrap shekullor me një krua pranë, në lagjen Turkopazar.
  • Rrethi - arë e shkëmb, në V.
  • Sinanëla - arë, në L.
  • Sterrat e Kalasë - sterra dhe puse në kala, në P.
  • Stralli - livadh, në L.
  • Shandërvani - ujrat e mulinjve të Pargës, në P.
  • Shënelena - kish në një bregore, në L.
  • Shenikolli - shkëmb i madh në det, mbi të cilin ndodhet një kish, në J.
  • Shënthanasi - kodër buzë detit, mbi të cilën ndodhte një kish, në L.
  • Shkall’ e Zherrit - rrugë mes shkëmbinj, në JL.
  • Shtëpit e Beut - shtëpit’ e Mustafa Beut, në qendër.
  • Shtrung’ e Murat Trakos - shtrungë e gurtë, në V.
  • Trifoni - gurrë e ftohtë uji e baçe me ullinj, në V.
  • Turkopazari - lagje dhe qendra e qytetit.
  • Ur’ e Pazarit - urë e gurtë me hark, në qendër.
  • Ur’ e Sulotëve - urë me hark në qëndrën e qytetit, rreth 200 m. e gjatë. Nën këtë urë kalojnë ujërat e përrojve të cilët derdhen në det.
  • Ur’ e Trapos - urë me hark, në L.
  • Valca - kodër, në L.
  • Valltua - baçe me ullinj, në JP.
  • Vathi - arë, në L.
  • Vidhi - arë, në L.
  • Zagani - mal i Pargës, në L.
  • Zhivoli - kodër me ullinj, në VL.

Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Shtepi tradicionale.

Shumica e banorëve të Pargës janë arvanitë, domethënë vendas, autoktonë, shqiptarë, “alvanitë”, siç thonë. Kanë qëndruar këtu përkundër stuhive të historisë. Shumica e banorëve janë asimiluar, deklarohen si grekë, por shqip flasin ende, sidomos gjenerata e mesme dhe e moshuara.

Familjet në qytezën Pargë:(Para Luftës së Dytë Botërore)[3]

Akshihenjtë (fis vendas), Banegenjtë (vllehë nga Zagori), Beqiratë, Bexheleqët (fis i ardhur nga Zagori), Binjenj (fis i shuar), Bombejtë (fis i krishterë shqiptar, i ardhur nga Shenica), Bozot, Bubeqenj, Burllucenj (të ardhur nga Margëlliçi), Çorraj, Çukarenj, Dallapenj, Durrenj (fis i ardhur nga Margëlliçi), Duzenj (fis vendas) Dhrakenj (fis i krishterë shqiptar i ardhur nga Rrapeza), Garenjtë (fis i krishterë shqiptar i ardhur nga Spllanca e Margëlliçit), Gjonërit (fis i krishterë shqiptar, i ardhur nga Labovë e Gjirokastrës), ldrizenj (i ardhur nga Luarati, fis i shuar nga masakrat e vitit 1944), Jurgenjtë (fis i krishterë shqiptar, i ardhur nga Luca e Prevezës), Kanalenj (sot në Turqi), Patulenj, Prasenjtë, Resulenj (të ardhur nga fshatrat e Sulit), Shqitenjtë, Shuaipenj, Vervelenjtë, Xhemalenjtë, Xhurrenjtë (fis i ardhur nga MargëIliçi), Zotërit (nga Rrapeza), Zherenjtë (fis i krishterë, i ardhur nga Paramithia).

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Në Mesjetë Parga kishte një rëndësi të madhe strategjike. Për këtë qytezë interesoheshin oborret mbretërore të Stambollit, Venedikut, Parisit dhe Londrës. Në vitin 1401 Parga ra nën mbrojtjen e Venedikut. Më 1452 e pushtuan turqit, por dy vite me vonë u çlirua nga venedikasit. Në vitin 1537 Parga u plaçkit dhe shkatërrua nga pirati osman Hajredin Barbarosa, i njohur si zotërues i detërave. Në lagjen Beshiktash të Stambollit gjendet një përmendore në kujtim të tij.

Nën mbrojtjen e Venedikut, Parga u shndërrua në portin më të rëndësishëm të Epirit. Në vitet vijuese sundimtarët e Pargës u ndërruan disa herë. Në vitin 1819 Ali Pashë Tepelena vendosi ta blejë nga anglezët këtë qytet, i cili i krijonte telashe, sepse ishte territor i administruar nga të huajt në pashallëkun e Janinës.

Galeri pamjesh[redakto | redakto tekstin burimor]

Pamje e Parges
Die alte Festung über Parga
Parga, am Strand
Wälder oberhalb Pargas

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]


Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Fatos Mero Rrapaj, Fjalori Onomastik i Epirit, Eurorilindja, Tiranë, 1995, f. 304.
  2. ^ Treguan: 1) Hanife Abaz Arifi, 61 vjeç shtëpijake, analfabete, nga Parga, refugjate e vitit 1944, sot me banim në Tiranë. 2) Zuhre Shefqet Jakupi, 47 vjeç, shtëpijake, autodidakte, nga Parga, refugjate e vitit 1944, sot me banim në Durrës. 3) Esat Çukari, 66 vjeç, puntor, autodidakt, nga Margëllëçi, ka ndënjur 25 vjet në Pargë, refugjat i vitit 1944, sot me banim në Durrës. Tiranë, qershor, 1973. Durrës, qershor 1973. Po aty, f. 304-306.
  3. ^ Po aty, f. 304.