Patronus

Patronus (në latinisht padron, mbrojtës, nga pater, atë, baba) në Romën e Lashtë ishte një qytetar që vihej në një marrëdhënie mbrojtjeje (patronatus ose patrocinium) përkundrejtë një personi apo një institucioni. Përkuesi femëror i patronus ishte patrona.^[1]

Marrëdhënia e patronatit merte formë dhe emra të ndryshme.

Patronus dhe libertus

Termi patronus ishte mbi të gjitha në kuadrin e raportit midis një qytetari dhe një skllavit të tij: nëse ai ishte liruar (nëpërmjet manumissio), quhej libertus dhe ish pronari bëhej patronus-i i tij. Liberti mund të thirrte në gjyq patronus-in e tij vetëm me lejen e pretorit. Patronus mund gëzonte të drejta mbi trashëgiminë e libertit të vdekur dhe mund të merrte anullimin e dispozicioneve nga ana e këtij të fundit që kishin si synim privimin nga këto të drejta. Bashkësia e të drejtave të gëzuara nga patronus-i mbi libertin merte emërtimin ius patronatus.^[2]^[3] Me adsignatio liberti, patronus-i mund tia caktonte një libert të vetin njërit prej trashëgimtarëve të tij. Liberti, në fund, nuk mund të martohej as patrona të vetën, as bijën e saj.^[1]

Patronus clientis

Termi patronus mund ti referohej edhe raportit të mbrojtjes në fuqi midis një patrici dhe clientes të tij (dhe flitej, në atë rast, për patronus clientis). Raporti i klientelës vendoste detyrime reciproke midis të dyve: clientes punonin për patronus-in dhe ky, në shkëmbim, i ofronte mbrojtje, në veçanti në çështje gjyqësore.^[4]

Dionisi i Halikarnasit ia atribuon krijimin marrëdhënieve midis cliens dhe patronus Romulit, që pasi e ndau popullin romak në patricë dhe plebejë, përcaktoi një raport hierarkik, duke u atribuar patricëve patronatin e plebejve.^[5] Patronus-it duhet të udhëzonin clientes mbi ligjet e qytetit, duke i përfaqësuar në gjykim, qoftë kur thirreshin si të akuzuar, ashtu dhe si të dëmtuar.^[6]

Patronus municipii

Edhe municipia mund të vendoseshin nën mbrojtjen e një personazhi me ndikim, shpesh një ish magjistrat apo një senator, i zgjedhur (me formulën e adoptio patroni, më vonë të quajtur cooptatio patroni) nga këshilli municipal. Kjo formë mbrojtjeje quhej patronatus municipii apo patronatus civitatis. Emërimi përkujtohej nga një tabelë bronxi (tabula patronatus), e prodhuar në dy kopje, një për municipium, dhe tjetra për patronus-in. Ky lloj patronati ishte i trashëgueshëm. I ngjashëm me patronatus municipii ishte patronati i një colonia (patronatus coloniae).^[7]

Patronus provinciae

Edhe për provincat ishte e mundur të adoptohej një mbrojtës që të ndërhynte kundër abuzimeve të funksionarëve. Zakonisht, patronus provinciae i përkiste fisnikërisë dhe shpesh rridhte nga vetë pushtuesi i provincës.^[7]

Shiko gjithashtu

Citime fundore

1 2 Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 622–623. doi:10.2307/1005773. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}
↑ Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 622. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}
↑ Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 531. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}
↑ Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 391. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}
↑ Dionisi i Halikarnasit, Antiquitatum Romanarum, II, 9, 3.
↑ Dionisi i Halikarnasit, Antiquitatum Romanarum, II, 10, 1.
1 2 Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 623. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}

Bibliografia

Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 333–809. JSTOR 1005773.
Pietro De Francisci (1968). Sintesi storica del diritto romano (në italisht). Roma.
Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
George Long (1875). "Patronus". përmbledhur nga William Smith (red.). A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (në anglisht). Londër: John Murray. fq. 878–880.
George Long (1875). "Cliens". përmbledhur nga William Smith (red.). A Dictionary of Greek and Roman Antiquities (në anglisht). Londër: John Murray. fq. 295–297.
Theodor Mommsen (1972). Storia di Roma antica (në italisht). Firence: Sansoni.
David Stone Potter; D. J. Mattingly (1999). Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire (në anglisht). University of Michigan Press. ISBN 0-472-08568-9.
Daría Saavedra-Guerrero (1999). "El elogio de las virtutes patronales en los municipios de la Italia altoimperial". L'Antiquité Classique (në spanjisht). 68: 191–209.

Lidhje të jashtme

Definimi i patronus tek WikiFjalori

"Patronato". Dizionario di Storia (në italisht). Istituto dell’Enciclopedia Italiana. 2011.
"Patrono". Dizionario di Storia (në italisht). Istituto dell’Enciclopedia Italiana. 2011.

[berger622-1] 1 2 Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 622–623. doi:10.2307/1005773. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}

[2] Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 622. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}

[3] Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 531. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}

[4] Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 391. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}

[5] Dionisi i Halikarnasit, Antiquitatum Romanarum, II, 9, 3.

[6] Dionisi i Halikarnasit, Antiquitatum Romanarum, II, 10, 1.

[berger623-7] 1 2 Adolf Berger (1953). "Encyclopedic Dictionary of Roman Law". Transactions of the American Philosophical Society (në anglisht). 43 (2): 623. JSTOR 1005773.^{[lidhje e vdekur]}

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]