Perandoria Koloniale Holandeze

Perandoria Koloniale Holandeze Nederlandse koloniale rijk
1595–1975
Majtas: Flamuri i Republikës Holandeze (përpara vitit 1795) Djathtas: Flamuri i Holandës (mbrapa vitit 1795)
Hartë që shënon territoret që në njëfarë pike ishin zotërime holandeze   Territoret e administruara nga ose që rrjedhin nga territoret e administruara nga Kompania Holandeze e Indisë Lindore   Territoret e administruara nga ose që rrjedhin nga territoret e administruara nga Kompania Holandeze i Indisë Perëndimore Katrorët e vegjël portokalli tregojnë stacione të vogla tregtare, të ashtuquajturat handelsposten.
Historia
• Ekspedita e Parë dhe e Dytë në Inditë Lindore Holandeze	1595–1600
• Nisja e Sundimit të Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore	1595
• Kolonizimi i Amerikave	1621
• Lufta Holandezo–Portugeze	1598–1663
• Traktati Anglo-Holandez i vitit 1814	1814
• Pavarësia Belge	1830
• Pushtimi Nazist i Holandës dhe Pushtimi japonez i Indive Lindore Holandeze	1940–1945
• Pavarësia e Indonezisë	1945
• Guinea e Re Holandeze	1949–1962
• Karta e Mbretërisë	1954
• Pavarësia e Surinamit	1975

Perandoria Koloniale Holandeze (Nederlandse koloniale rijk) përfshinin territoret përtejdetit dhe stacionet tregtare në njëfarë forme nën kontrollin holandez nga fillimi i shekullit të XVII deri në fundin e shekullit të XX, duke përfshirë ato që fillimisht administroheshin nga kompanitë holandeze me karta—së pari Kompania Holandeze e Indisë Lindore (1602–1799) dhe Kompaninë Holandeze të Indisë Perëndimore (1621–1792) — dhe në vijim, të qeverisura nga Republika Holandeze (1581–1795) dhe Mbretëria Moderne e Holandës (1815–1975).

Duke pasuar pavarësinë de facto të Republikës Holandeze nga Perandoria Spanjolle në fundin e shekullit të XVI, kompani të ndryshme tregtare, të njohura si voorcompagnie, organizuan ekspedita përtejdetit në kërkim të mundësive tregtare. Nga viti 1600, tregtarët dhe detarët holandezë kishin depërtuar në tregtinë fitimprurëse të erëzave aziatike, por u mungonte kapitali ose fuqia njerëzore për të siguruar ose zgjeruar sipërmarrjet e tyre; kjo kërkonte që parlamenti i përgjithshëm në vitin 1602 të konsolidonte mjaft sipërmarrje tregtare në Kompaninë gjysmë-shtetërore Holandeze të Indisë Lindore (Verenigde Oost-Indische Compagnie, shkurt VOC), që iu dha monopoli mbi tregtinë aziatike.

Në ndryshim nga rivalët spanjollë dhe portugezë, veprimtaritë holandeze jashtë shtetit fillimisht ishin ndërmarrje tregtare të drejtuara nga sipërmarrje tregtare dhe të karakterizuara nga kontrolli i rrugëve ndërkombëtare detare të transportit nëpërmjet pararojave të vendosura strategjikisht, në vend se nga ndërmarrje të gjera territoriale. Nga mesi i shekullit të XVII, VOC — bashkë me Kompaninë Holandeze të Indisë Perëndimore (holandisht: Geoctrooieerde Westindische Compagnie, shkurt GWC), që u themelua në vitin 1621 për të përparuar interesat holandeze në Amerikë — e zgjeroi jashtëzakonisht ndikimin ekonomik dhe territorial holandez në të gjithë botën, duke ushtruar fuqi gati-qeveritare për të negociuar traktate, nisur luftë, administruar territore dhe për të themeluar ngulime.

Në kulmin e vitit 1652, Perandoria Holandeze i shtrinte kolonitë ose pararojat në Averikën Veriore lindore, Karaibe, Amerikën Jugore (Surinami dhe Brazili), Afrikën Perëndimore dhe jugore, Indinë Koloniale, Sri Lankën, Indonezinë, Japoninë dhe Tajvanin. Ndërsa kërkonte për kalime të reja tregtare midis Azisë dhe Evropës, detarët holandezë eksploruan dhe hartografuan rajone të largëta si Australia, Zelanda e Re dhe Tasmania, si dhe pjesët lindore të Amerikës Veriore. Holandezët siguruan edhe marrëdhënie të favorshme tregtare me mjaft shtete aziatike, si Perandoria Mogule në Indi, nga e cila morën gjysmën e të gjitha tekstileve dhe 80% të mëndafsheve, dhe aksesin përjashtimor të tregut japonez.

Me VOC dhe GWC që kontrollonin linjat jetësore detare dhe mbajtjen e një flote të madhe tregtare në botë, Holandezët e mbizotëruan tregtinë globale për shumicën e shekullit të XVII, duke përjetuar Epokën e Artë të arritjeve the përparimeve ekonomike, shkencore dhe kulturore. Pasuria e gjeneruar nga kolonitë përtejdetit dhe sipërmarrjet tregtare, duke përfshirë dhe tregtinë e skllevërve, nixitën patronazhin e arteve, projekteve ndërtimore dhe sipërmarrjen vendase; qytete portuale si Roterdami dhe Amsterdami përjetuan rritje dhe zgjerime të jashtë-zakonshme.

Një seri Luftërash Anglo-Holandeze midis viteve 1652 dhe 1784 e sfiduan thalasokracinë holandeze, duke rezultuar në humbjen e shumë ngulimeve dhe kolonive; ngritja e Kompanisë Britanike të Indisë Lindore, që pushtoi qendrën jetësore tregtare të Bengalit Mogul në vitin 1757, dhe kështu duke e dobësuar ndikimin dhe aksesin holandez në tregjet e jashtme. Nga fundi i Luftës së Katërt Anglo-Holandeze (1780–1784), shumica e zotërimeve koloniale dhe monopleve tregtare holandeze ishin çeduar ose marrë nga Perandoria Britanike dhe Perandoria koloniale franceze; Inditë Lindore Holandeze dhe Guajana Holandeze mbetën zotërimet e vetme të rëndësishme perandorake, duke mbijetuar deri në nisjen e ç'kolonizimit global, pas Luftës së Dytë Botërore.

Me pavarësinë e Guajanës Holandeze si Surinami në vitin 1975, mbetjet e vetme të Perandorisë Holandeze — tre ishujt e Indive Perëndimore të Arubas, Curaçao-s, dhe Sint Maarten rreth Detit të Karaibeve — mbeten si territore përbërëse autonome të përfaqësuar me Mbretërinë e Holandës.

Ish zotërimet koloniale holandeze

Kjo listë nuk përfshinë mjaft ish stacione tregtare të krijuara nga holandezët, si Dexhima në Japoni.

• Inditë Lindore Holandeze me sundimin e kompanisë (1603–1949), Malaka Holandeze (1641–1795, 1818–1825), dhe Guinea e Re Holandeze (deri në vitin 1962)
• India Hollandeze (1605–1825)
• Bregu i Artë Holandez (1612–1872)
• Kolonia e Curaçao-s dhe Varësive (1634–1954), e ndjekur nga Antilet Holandeze (1954–2010)
• Holanda e Re (1614–1667, 1673–1674)
• Guajanat Holandeze (1616–1975)
• Formoza Holandeze (1624–1662) dhe Keelung (Fort Noord-Holland; 1663–1668)
• Ishujt Virxhinë Holandezë (1625–1680)
• Bengali Hollandez (1627–1825)
• Brazili Holandez (1630–1654)
• Mauritiusi Holandez (1638–1710)
• Cejloni Holandez (1640–1796)
• Kolonia Holandeze e Kepit (1652–1806)
• Malabari Holandez (1665–1795)
• Surinami Holandez (1667–1954)
• Hollanda e Re (Acadia) (1674–1678)

Historia

Origjina (1590–1602)

Lexo më tepër: Kompania Holandeze e Indisë Lindore

Në vitet 1560, shpërtheu Lufta Tetëdhjetë Vjeçare në Vendet e Ulëta Habsburge. Një koalicion provincash të bashkuara rrebele në Bashkimin e Utrahtit shpalli pavarësinë nga Perandoria Spanjolle me Aktin e Betimit të vitit 1581, duke themeluar republikën de facto të veriut të Vendeve të Ulta (të ashtuquajturat Provincat e Bashkuara), sovraniteti i të cilave u njohë nga Traktati i Antverpenit (1609). Tetë dekada luftë patën një kosto të madhe njerëzore, me një llogari për 600,000 deri në 700,000 viktima, nga të cilët 350,000 deri në 400,000 ishin civilë të vrarë nga sëmundjet dhe çfarë më vonë do të konsideroheshin si krime lufte. Lufta u zhvillua gjerësisht në kontinentin evropian, por edhe kundër territoreve përtejdetit të Filipit të II, duke përfshirë kolonitë spanjolle dhe metropolet portugeze, kolonitë portugeze, stacionet tregtare portugeze dhe fortat, që në atë kohë i përkisnin Mbretit të Spanjës dhe Portugalisë. Porti i Lisbonës në Portugali kishte qenë që nga viti 1517 tregu kryesor për prodhimet nga India, duke tërhequr tregtarë nga e gjithë Europa për të blerë sende ekzotike. Por si pasojë e përfshirjes së Portugalisë në Bashkimin Iberik me Spanjën nga Filipi i II në vitin 1580, të gjitha territoret portugeze në vijim ishin një degë territoriale e Habsburgëve Spanjollë dhe në këtë mënyrë të gjitha tregjet portugeze u mbyllën për Provincat e Bashkuara. Kështu, në vitin 1595, holandezët vendosën të nisnin të lundronin për ti blerë vetë prodhimet ekzotike, duke përdorur njohuritë "sekrete" të rrugëve tregtare portugeze, që Cornelis de Houtman kishte arritur të merrte në Lisbonë.

Provincat bregdetare të Hollandës dhe Zelandës kishin qenë qendra të rëndësishme të rrjetit tregtar detar evropian prej shekujsh, para sundimit spanjoll. Vendodhja e tyre gjeografike ishte e përshtatshme për aksesin e tregjeve të Francës, Skocisë, Gjermanisë, Anglisë dhe Balltikut. Nga vitet 1580, Lufta Tetëdhjetë Vjeçare çoi shumë financierë dhe tregtarë të emigronin nga Antverpen, një qytet i rëndësishëm në Brabant dhe pastaj një nga qendrat më të rëndësishme tregtare të Europës, në qytetet holandeze, veçanërisht në Amsterdam.

Aksesi efektiv i kapitalit mundësoi që në vitet 1580 holandezët ti zgjeronin rrugët e tyre tregtare përtej Evropës Veriore, drejtë tregjeve të reja mesdhetare dhe në Levant. Në vitet 1590, anijet holandeze filluan të tregtonin me Brazilin dhe Bregun e Artë Holandez në Afrikë, drejtë Oqeanit Indian dhe burimit fitimprurës të tregtisë së erëzave. Kjo i çoi holandezët në konkurencë të drejtpërdrejtë me Portugalinë, që i kishte mbizotëruar këto rrugë tregtare për disa dekada dhe kishte themeluar pararoja koloniale në brigjet e Brazilit, Afrikës dhe Oqeanin Indian për ti lehtësuar ato. Rivaliteti me Portugalinë, gjithësesi, nuk ishte tërësisht ekonomik: nga viti 1580, pas vdekjes së mbretit të Portugalisë, Sebastiani I dhe shumë prej fisnikërisë portugeze në Betejën e Alkaser Kibirit, Kurora Portugeze ishte bashkuar me atë të Spanjës në "Bashkimin Iberik", nën trashëgimtarin e perandorit Karli V, Filipit të II. Duke sulmuar zotërimet portugeze përtejdetit, holandezët e detyruan Spanjën të largonte burime financiare dhe ushtarake nga përpjekjet e saj për të shuar pavarësinë holandeze. Në këtë mënyrë filloi Lufta Holandeze–Portugeze, që do të zgjaste për dekada.

Në vitet 1590, do të shfaqej voorcompagnie ("pioneer companies"), që i ishin dhënë "udhëzime të shpejta për tu pëqëndruar në tregti dhe të angazhohej në dhunë vetëm në vetë-mbrotje". Holandezët u frymëzuan nga kompanitë e shumta aksionere dhe investimet private të Anglisë, duke përfshirë kompanisë Muscovy, kompaninë Eastland, kompaninë Levant dhe kompaninë East India.

Në vitin 1594, u themelua Compagnie van Verre ("Kompania e Tokave të Largëta") në Amsterdam, me synimin e dërgimit të dy flotave në Ishujt e Erëzave në Maluku. Flota e parë u nis në vitin 1596 dhe u kthye në vitin 1597 me një ngarkesë me piper, që arriti të nxirte më shumë se shpenzimet e udhëtimit. Udhëtimi i dytë (1598–1599), u nxori investitorëve një fitim prej 400%. Suksesi i këtyre udhëtimeve çoi në themelimin e disa kompanive që konkuronin për tregtinë. Konkurenca ishte kundër-prodhuese për interesat e kompanive, pasi kërcënonte të rriste çmimin e erëzave në burimin e tyre në Indonezi, ndërsa i ulte ata në Europë.

Themelimi i Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore (1602–1609)

Shiko gjithashtu: Kompania Holandeze e Indisë Lindore, Inditë Lindore Holandeze, India Hollandeze, dhe Bengali Hollandez

«Përfaqësuesit e pranishëm të Kompanisë së Indisë Lindore janë paralajmëruar seriozisht që të përpiqen dhe të japin urdhëra me qëllim që anijet, që tashmë janë pajisur ose pas të gjithave duhet të pajisen për të lundruar në Inditë Lindore, mund të kenë ngarkuar dhe udhëuar për të dëmtuar armiqtë, duke dëmtuar njerëzit, anijet dhe mallrat e tyre me çdo mënyrë të mundshme, në mënyrë që ata të mundin me reputacion jo vetëm të vazhdojnë tregtinë e tyre, por edhe ta zgjerojnë dhe ta rrisin atë, përndryshe duke lënë pas dore këtë, ata me siguri do të humbin. Për këtë arsyeja kryesore pse Zotërinjtë e Shteteve të Përgjithshme kanë ndërmarrë bashkimin e kompanive dhe u kanë dhënë atyre një kartë dhe autorizimin për të shkaktuar dëme ndaj armiqve.» — Rezoluta e Shteteve të Përgjithshme të Vendeve të Ulta, 1 nëntor 1603.

Si pasojë e problemeve të shkaktuara nga rivaliteti midis kompanive, u themelua Kompania Holandeze e Indisë Lindore (Verenigde Oost-Indische Compagnie, shkurt VOC) në vitin 1602. Karta dhënë kompanisë nga Shtetet e Përgjithshme (dhomat e bashkuara të parlamentit të Holandës) i jetpte asaj të drejta ekskluzive, për një periudhë fillestare pre 21 vjetësh, për tregtinë dhe lundrimin holandez në lindje të Kepit të Shpresës së Mirë dhe në Perëndim të Ngushticave të Magelanit. Drejtorave të kompanisë, "Heeren XVII", iu dha autoriteti ligjor për të ndërtuar fortesa dhe fortifikime, për të nënshkruar traktate, për të mobilizuar një ushtri dhe marinë, si dhe për të zhvilluar luftë mbrojtëse. Vetë kompania u themelua si një kompani aksionere, e ngjashme me rivalen e saj angleze, që ishte themeluar dy vjetë më herët, Kompania Angleze e Indisë Lindore.

Hartë holandeze e Ishujve Banda, e datuar rr. v. 1599–1619

Pak pasi u themelua VOC, problemi i justifikimit të sulmeve mbi anijet spanjolle dhe portugeze u bë më i mprehtë kur në shkurt të vitit 1603, u kap karraka portugeze Santa Catarina pranë brigjeve të Singaporit nga tre anije të VOC-ut nën komandën e Jacob van Heemskerck. Kur Heemskerck u kthye në Amsterdam në vitin 1604 me një plaçkë të stërmadhe të grabitur nga anija Santa Catarina, kjo shkaktoi një debat të rëndësishëm në Republikën Holandeze rreth ligjshmërisë, dobisë dhe këndvështrimit moral të këtij akti. Si pasojë, në shtator 1604 juristi Hugo Grotius shkroi një traktat të titulluar De Jure Praedae Commentarius (Komentar mbi Ligjin e Shpërblimit dhe Plaçkitjes), më vonë të publikuar në vitin 1609 si Mare Liberum, sive de jure quod Batavis competit ad Indicana commercia dissertatio' (Liria e Deteve, Ose, E drejta që i Përket Holandës për të Marrë Pjesë në Tregtinë e Indisë Lindore), në të cilën justifikohej akti i agresionit.

Ndërkohë, Shtetet e Përgjithshme tashmë kishin kaluar një rezolutë më 1 nëntor 1603, që i autorizonte anijet e VOC-ut të dëmtonin armiqtë, duke u shkaktuar dëme njerëzve, anijeve dhe mallrave të tyre me të gjitha mënyrat e mundshme, në mënyrë që ata, me reputacion të mos e vazhdonin tregtinë e tyre, por gjithashtu ta zgjeronin dhe rrisnin atë. Kjo ishte një ngjarje kritike sipas mjaft studimeve historike, Me Borschberg (2013) që pohon se ajo shënoi një ndryshim madhor në politikën e VOC-ut dhe vendosi gurin e themeleve për themelimin e Perandorisë Koloniale Holandeze në Azi, pasi rezoluta e shndërronte VOC-un në një instrument luftë dhe zgjerimi kolonial që drejtohej kundër fuqive iberike në Azi dhe më vonë, sigurisht, edhe kundër sunduesve dhe politive vendore aziatike. Duke ndjekur kërkimet e tyre për rrugë alternative tregtare për në Azi, holandezët e bënë rrëmujë tregtinë spanjolle-portugeze dhe në vijim ata arritën deri në Filipine. Holandezët u përpoqën ta mbizotëronin treginë detare në Azinë Juglindore, duke shkuar aq larg në kërkim të këtij qëllimi sa të angazhoheshin në atë që shtetet dhe fuqitë e tjera e konsidronin si pak më shumë sesa veprimtari piraterie.

Gjatë bisedimeve për nënshkrimin dhe zbatimin e Armëpushimit Dymbëdhjetë Vjeçar në vitet 1608–1610, holandezët u përpoqën të siguronin të gjitha llojet e pozicioneve të rëndësishme nga ana tregtare dhe strategjike në Azinë Juglindore dhe VOC-u nxitoi të përfundonte sa më shumë kontrata të ishte e mundur me monarkët dhe polititë vendore në të ashtuquajturin rajon kufitar: Gadishulli Malaj (veçanërisht Xhohori), Sumatra, Ishujt Banda, Moluket, Timori dhe Indinë Jugore.

Pushtimi Holandez i Ishujve Banda (1609–1621)

Pushtimi holandez i Ishujve Banda qe një proçes pushtues ushtarak nga viti 1609 deri në vitin 1621 i kryer nga Kompania Holandeze e Indisë Lindore. Holandezët, duke pas krijuar një monopol mbi prodhimin e arrëmyshkut fitimprurës nga ishujt, ishin të paduruar me rezistencën bandaneze ndaj kërkesave holandeze që ata tu shisnin vetëm atyre. Bisedimet dështuan pasi pleqësitë bandaneze të fshatrave mashtruan dhe vranë përfaqësuesin holandez, Pieter Willemsz Verhoeff. Nën komandën e Jan Pieterszoon Coen, holandezët u angazhuan në një pushtim të ishujve, që u bënë tepër të shpopulluar si rrjedhojë e masakrave të Coen-it, deportimeve me forcë dhe rrjedhojë e vdekjes nga uria dhe sëmundjet.

Kompania Holandeze e Indisë Lindore, që u themelua në vitin 1602, si një amalgamë e 12 voorcompagnies, kishte interesa të gjera financiare në Azinë Juglindore detare, burimi i erëzave tepër fitimprurëse, që kërkoheshin shumë në Evropë. Një ekspeditë holandeze tashmë kishte kontaktuar me ishujt në vitin 1599, duke nënshkruar mjaft kontrata me shefat bandanezë. Fitimet e erëzave theksoheshin nga fakti se ato nuk rriteshin askund tjetër në botë, duke i bërë ato skajshmërisht të çmuara për këdo që i kontrollonte ato. Pasi holandezët u orvatën të krijonin një monopol mbi erëzat dhe ti ndalonin bandanezët ti shisnin ndonjë grupi tjetër, ata rezistuan. Prandaj holandezët vendosën ti pushtonin me forcë ishujt. Me ndihmën e mercenarëve japonezë, holandezët nisën mjaft ekspedita ushtarake kundër tyre.

Fitorja portugeze në Betejën e Guararapes i dha fund pranisë holandeze në Brazil.

Bandanezët u ndihmuan nga anglezët që ishin vendosur në dy prej ishujve Banda. Pushtimi kulminoi në Masakrën e Bandas, që përjetoi vrasjen e 2,800 bandanezëve dhe skllavërimin e 1700 të tjerëve. Bashkë me vdekjen nga uria dhe luftimet e vazhdueshme, bandanezët e ndjenë se nuk mund të vazhdonin më tu rezistonin holandezëve dhe në vitin 1621 negociuan një dorëzim. Jan Pieterszoon Coen, zyrtari përgjegjës i luftimit, dëboi 1000 bandanezët në Batavia. Me rezistencën bandaneze të përfunduar, holandezët siguruan monopolin e tyre të çmuar të tregtisë së erëzave.

Konfliket Iberiko–Holandeze (deri në vitin 1661)

Holandezët sulmuan shumicën e territoreve të largëta të rrjetit tregtar të Perandorisë Portugeze në dhe përreth Azisë, duke përfshirë Cejlonin (Sri Lanka moderne), dhe Goan, ashtu si dhe sulmet mbi interesat e saj tregtare në Japoni, Afrikë (veçanërisht Mina), dhe Amerikën Jugore. Megjithëse portugezët nuk kishin qenë ndonjëherë të aftë ta zaptonin të gjithë ishullin e Cejlonit, ata kishin qenë të aftë të mbanin rajonet bregdetare të tij në kontrollin e tyre për një kohë të konsiderueshme, para ardhjes së luftës me holandezët. Kolonia Portugeze e Amerikës Jugore, Brazili, ishte pushtuar pjesërisht nga Provincat e Bashkuara.

Perandoritë Koloniale Holandeze dhe Portugeze në Traktatin e Hagës që i dha fund luftës së tyre në v. 1661

Në vitin 1621, Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore (WIC) u krijua duke i dhënë një monopol 25-vjeçar për ato pjesë të botës që nuk kontrolloheshin nga kundërpjesa e Indisë Lindore: Atlantiku, Amerikat dhe bregdeti perëndimor i Afrikës. Holandezët themeluan edhe një stacion tregtar në Ajuthaja, Tailanda moderne, gjatë mbretërimit të mbretit Naresuan, në vitin 1604.

Në shekullin e XVII, Projekti i Madh (Groot Desseyn) i the Kompanisë së Indisë Perëndimore përfshinte përpjekje për të kapur tregtinë ndërkombëtare të sheqerit, duke sulmuar Kolonitë Portugeze në Brazil dhe Afrikë, duke rrëmbyer si plantacionet e kallamsheqeritt, ashtu dhe portet e skllevërve të nevojshme për furnizimin e tyre me krahë pune. Megjithëse të dobësuar nga Bashkimi Iberik me Spanjën, vëmendja e së cilës ishte e përqëndruar diku tjetër, portugezët qenë të aftë të përballonin sulmin fillestar, përpara Betejës së Gjirit Matanzas, pasi Kompania e Indisë Perëndimore u furnizua me fondet e nevojshme për një operacion të suksesshëm. Johan Maurits ishte caktuar guvernator i "Hollandës së Re", duke zbarkuar në Recife në janar të vitit 1637. Në një seri ekspeditash të suksesshme, aj e zgjeroi gradualisht zotërimet holandeze nga Sergipe në jug deri në Maranhão në veri. Kompania e Indisë Perëndimore arriti të pushtonte Gorée, Kështjellën Elmina, Shën Tomasin dhe Luandën në bregun perëndimor të Afrikës. Të dyja rajonet u përdorën edhe si baza për korsarinë holandeze duke plaçkitur rrugët tregtare portugeze dhe spanjolle. Shpërbërja e Bashkimit Iberik në vitin 1640 dhe thirrja e Mauritsit në vitin 1643, çoi në rezistencë në rritje nga kolonët portugezë, që përbënin akoma shumicën e kolonëve brazilianë. Holandezët në fund u tejkaluan gjatë viteve 1650, por arritën të mernin 4 miljonë reis portugezë (63 tonë arë) në shkëmbim të heqjes dorë nga pretendimet e tyre mbi Brazilin në Traktatin e Hagës në vitin 1661.

Ngulimet kryesore holandeze dhe portugeze në Azi, rr. v. 1665. Me përjashtim të Xhakartës dhe Dexhimës, të gjitha ishin rrëmbime nga Kompania Holandeze e Indisë Lindore ndaj Portugalia.

Kolonizimi Holandez i Azisë

Lexo më tepër: Inditë Lindore Holandeze, India Hollandeze, Bengali Hollandez, dhe Kompania Holandeze e Indisë Lindore

Lufta midis zotërimeve të Filipit të II dhe vendeve të tjera, çi në një përkeqësim të Perandorisë Portugeze, ashtu si me Humbjen e Ormuzit ndaj Anglisë në vitin 1622, por Perandoria Holandeze qe përfituesja kryesore.

VOC-u filloi menjëherë të ndërpriste vargun e fortesave bregdetare që, në atë kohë, përfshinin Perandorinë Portugeze. Ngulimet u izoluan, të vështira për tu përforcuar nëse sulmoheshin dhe të prirura për tu marrë një nga një, por gjithësesi, holandezët gëzuan vetëm suksese të përziera në përpjekjet e tyre për ta realizuar këtë. Amboina u pushtua nga portugezët në vitin 1605, por një sulm mbi Malakën vitin tjetër dështoi ngushtësisht në sunimin e tij për të siguruar një bazë të vendosur në mënyrë më strategjike në Inditë Lindore me erërat e favorshme të musonëve. Holandezët e gjetën atë që po kërkonin në Xhakarta, të pushtuar nga Jan Pieterszoon Coen në vitin 1619, më vonë të riemërtuar Batavia, sipas paraardhësve të supozuar të holandezëve, batavët, të cilin do ta bënin kryeqytetin e Indive Lindore Holandeze. Ndërkohë, holandezët vazhduan ti dëbonin portugezët nga bazat e tyre në Azi. Malaka në fund u nënshtrua në vitin 1641 (pas një përpjekjeje të dytë për ta rimarë atë), Kolomboja në vitin 1656, Cejloni në vitin 1658, Nagapatinami në vitin 1662, ndërsa Kranganorja dhe Koçini në vitin 1662.

Goa, kryeqyteti i Perandorisë Portugeze në Lindje, u sulmuan në mënyrë të pasukseshme nga holandezët në vitet 1603 dhe 1610. Ndërsa holandezët qenë të paaftë në katër orvatje për të pushtuar Makau, nga ku Portugalia monopolizoi tregtinë fitimprurëse Kino-Japoneze, dyshimi në rritje e Shogunatit Tokugava i synimeve të katolikëve portugezë, çoi në dëbimin e tyre në vitin 1639. Nën politikën izolacioniste pasuese sakoku, nga viti 1639 deri në vitin 1854 (215 vjetë), holandezët ishin fuqia e vetme evropiane që lejoheshin të operonin në Japoni, të kufizuar në vitin 1639 në Hirado dhe pastaj nga viti 1641 në ishullin Dexhima. Në mesin e shekullit të XVII, holandezët eksploruan edhe brigjet perëndimore të Australisë, duke emërtuar shumë vende.

Holandezët u përpoqën të përdornin forcën ushtarake për ta bërë Kinën Ming të hapej ndaj tregtisë holandeze, por kinezët i mundën holandezët në një luftë mbi Ishujt Penghu, nga viti 1623 deri në vitin 1624, duke e detyruar VOC-un ta braktiste Penghun për Taivanin. Pastaj kinezët i mundën holandezët përsëri në Betejën e Gjirit Liaoluo, në vitin 1633.

Holandezët kolonizuan Mauritiusin në vitin 1638, disa dekada pasi tre anije nga flota e dytë holandeze të dërguara në Ishujt e Erëzave, u nxorën jashtë kursi në një stuhi dhe zbarkuan aty në vitin 1598. Ata e emërtuan atë në nder të princit Maurice të Nasaut, stadtholderi- i Vendeve të Ulta. Holandezët hasën një klimë armiqësore dhe e braktisën ishullin pas disa dekadave të mëtejshme. Ata themeluan një koloni në Tajouan (Anpingu i tanishëm), në jug të Tajvanit, një ishull atëherë i mbizotëruar gjerësisht nga tregtarët portugezë dhe i njohur si Formosa; dhe, në vitin 1642 holandezët do të mernin me forcë Formozën veriore nga spanjollët.

Kolonizimi Holandez i Amerikave

Pushtimet holandeze në Inditë Perëndimore dhe Brazil

Lexo më tepër: Kolonizimi Holandez i Amerikës, Brazili Holandez, Antilet Holandeze, Kolonizimi Holandez i Guajanës, Historia e Guajanës, dhe Surinami

Kolonizimi Holandez i Amerikës nisi me shumë rezultate të përziera. Në Atlantik, Kompania e Indisë Perëndimore u përqëndrua në rrëmbimin nga Portugalia zotërimin e saj të tregtisë së sheqerit dhe skllevërve dhe në sulmet oportuniste mbi Flotat Spanjolle të Thesarit gjatë udhëtimit të tyre të kthimit. Bahia në bregun veri-lindor të Brazilit u zaptua në vitin 1624, por u mbajt vetëm një vit, para se të rimerej nga një ekspeditë e përbashkët spanjollo-portugeze. Në vitin 1630, holandezët do të pushtonin ngulimin portugez të sheqerit në Pernambuco dhe përgjatë pak viteve në vijim u shtynë në brendësi të vendit, duke aneksuar plantacionet e sheqerit që e rrethonin atë. Në mënyrë që ti furnizonin plantacionet me fuqi punëtore ata kërkuan të nisnin një ekspeditë të suksesshme nga Brazili për të zaptuar stacionin portugez të skllevërve në Elmina në vitin 1637, dhe pushtimin e suksesshëm të ngulimeve portugeze në Angola në vitin 1641. Në vitin 1642, holandezët zaptuan zotërimin portugez të Aksimit në Afrikë. Nga viti 1650, Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore ishte qëndrueshmërisht në kontroll, si të tregtive të sheqerit dhe skllevërve, ashtu dhe të Ishujve Karaibase Sint Maarten, Curaçao, Aruba dhe Boneir, duke garantuar në këtë mënyrë aksesin në kriporet e ishujve.

Ndryshe nga Azia, sekseset holandeze kundër portugezëve në Brazil dhe Afrikë qenë jetëshkurtra. Vite kolonizimi kishin lënë bashkësi të mëdha portugeze nën sundimin holandez, që kishin natyrë tregtare më shumë se kolonizatore. Në vitin 1645, bashkësia portugeze në Pernambuco u rrebelua kundër padronëve të tyre holandezë, dhe nga viti 1654, holandezët ishin dëbuar nga Brazili. Në vitet në vijim, një ekspeditë portugeze u dërgua nga Brazili për të rimarrë Luandën në Angola, duke i përzënë holandezët nga viti 1648.

Në brigjet veri-lindore të Amerikës Veriore, Kompania e Indisë Perëndimore mori një ngulim që kishte qenë themeluar nga Kompania e Vendeve të Ulta të Reja (1614–1618) në Fortesën Oranzh në Albany përgjatë Lumit Hjudson, u zhvendosën nga Fortesa Nasau, që kishte qenë themeluar në vitin 1614. Holandezët kishin dërguar anije përvit në Lumin Hjudson për të tregtuar gëzofë që nga udhëtimi i Henry Hudson-it në vitin 1609. Për të mbrojtur pozicionin e saj të dobët në Albany nga kompanitë e afërta angleze dhe franceze, kompania themeloi qytetin e fortifikuar të Amsterdamin e Ri në vitin 1625, në grykëderdhjen e Hjudsonit, duke inkurajuar ngulimin e zonave përreth Long Island-it dhe Nju Xhersit. Tregtia e gëzofit në fund doli e pamundur për tu monopolizuar nga kompania për shkak të tregisë masive të paligjshme private të gëzofit dhe ngulimi i Vendeve të Ulta të Reja ishte jofitimprurës. Në vitin 1655, kolonia e afërt e Suedisë së Re përgjatë Lumit të Delauerit, u përvetësua me forcë në Vendet e Ulta të Reja, pasi ishin dërguar anije dhe ushtarë për ta zaptuar atë nga guvernatori holandez, Pieter Stuyvesant.

Që nga themelimi i saj, Kompania Holandeze e Indisë Lindore kishte qenë në konkurencë me simotrat e saj, Kompaninë Angleze të Indisë Lindore, të themeluar dy vjetë më herët, për të njëjtat mallra dhe tregje në Lindje. Në vitin 1619, rivaliteti rezultoi në Masakrën e Ambojnës, ku mjaft njerëz të kompanisë angleze u ekzekutuan nga agjentët holandezë. Ngjarja mbeti një burim i mërisë angleze për mjaft dekada, dhe në fakt duke e përdorur si një cause célèbre deri në Luftën e Dytë Anglo-Holandeze në vitet 1660; gjithësesi, në fundin e viteve 1620 Kompania Angleze e zhvendosi vëmendjen e saj, nga Indonezia, në Indi.

Në vitin 1643, Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore themeluan një ngulim në rrënojat e ngulimit spanjoll të Valdivias, në Kilin jugor. Qëllimi i ekspeditës ishte të krijonte një bazë në bregun perëndimor të Amerikës, një zonë që ishte pothuajse tërësisht nën kontrollin e Spanjës (Oqeani Paqësor, të paktën shumica e tij në lindje të Filipineve, duke qenë në atë kohë pothuajse një liqen spanjoll), dhe për të nxierë arë nga minierat e afërta. Mosbashkëpunimi i banorëve vendas, që i kishin detyruar spanjollët të largoheshin nga Valdivia në vitin 1604 kontribuan në detyrimin e ekspeditës të largohej disa muaj pas pushtimit. Ky pushtim shkaktoi rikthimin e spanjollëve në Valdivia dhe ndërtimin e një nga komplekset më të mëdha mbrojtëse të Amerikës Koloniale.

Kolonizimi Holandez i Afrikës Jugore

Lexo më tepër: Kolonia Holandeze e Kepit dhe Kompania Holandeze e Indisë Lindore

Nga mesi i shekullit të XVII, Kompania Holandeze e Indisë Lindore e kishte tejkaluar Portugalinë si mbizotëruesja e tregtisë së erëzave dhe mëndafshit, dhe në vitin 1652 themeloi një koloni në Kepin e Shpresës së Mirë në bregun jugor të Afrikës, si një stacion furnizimi për anijet e saj gjatë rrugës midis Evropës dhe Azisë. Emigrimi holandez në Kep u shtua me shpejtësi pasi kolonëve të mundshëm ju ofruan grante bujare tokash dhe statusin e përjashtimit nga taksimi në shkëmbim të prodhimit të ushqimeve të nevojitura për të furnizuar e anijeve kalimtare të kompanisë. autoritetet e Kepit morën edhe një mjaft evropianë të kombësive të tjera, përkatësisht gjermanë dhe hygenotë francezë, ashtu si dhe mijëra skllevër nga Inditë Lindore, për të shtuar fuqinë vendore holandeze të punës. Megjithatë, pati një shkallë asimilimi kulturor midis grupeve të ndryshme etnike, për shkak të martesave të përziera, adoptimit universal të gjuhës holandeze dhe ndarjet kishin gjasa të ndodhnin përgjatë linjave shoqërore dhe rracore.

Kolonia Holandeze e Kepit të Shpresës së Mirë u zgjerua përtej ngulimit të saj fillestar dhe kufijtë e saj formalisht u konsoliduan si përbërja e Kolonisë Holandeze të Kepit në vitin 1778. Në atë kohë, holandezët kishin nënshtruar popujt vendas Khoisan dhe San në Kep dhe zaptuan territoret e tyre tradicionale. Ekspeditat ushtarake holandeze më në lindje u ndalën, kur hasën zgjerimin drejtë perëndimit të popullit xhosa. Duke shpresuar në shmangien e tërheqjes në një konflikt të zgjatur, qeveria holandeze dhe prijësit xhosa ranë dakord të përcaktonin formalisht zonat e tyre përkatëse dhe të shmangeshin nga kalimi i kufijve të njëri-tjetrit. Megjithatë, holandezët u treguan të paaftë ti kontrollonin kolonët e tyre, që nuk e respektonin marrëveshjen dhe kaluan në territorin Xhosa, duke nxitur një nga konfliktet më të gjata koloniale të Afrikës Jugore: Luftërat Xhosa.

Rivaliteti me Britaninë dhe Francën (1652–1795)

Lexo më tepër: Perandoria Britanike dhe Perandoria koloniale franceze

Në vitin 1651, parlamenti anglez kaloi Aktin e parë të Lundrimit, që i përjashtonte anijet transportuese holandeze nga tregtia fitimprurëse midis Anglisë dhe kolonive të saj Karaibike, që çoi në shpërthimin e armiqësive të drejtpërdrejta midis dy shteteve vitin tjetër, e para e tre Luftërave Anglo-Holandeze, që do të zgjasnin me ndërprerje për dy dekada dhe që e gërryen dalë ngadalë Fuqinë Navale Holandeze në përfitim të Anglisë.

Në vitin 1661, në mes të pushtimit Qing të Kinës, gjenerali Ming Koxinga drejtoi një flotë për të pushtuar Formozën. Mbrojtja holandeze, e drejtuar nga guvernatori Frederick Coyett, e përballoi për nëntë muaj. Megjithatë, pasi Koxinga i mundi përforcimet holandeze nga Xhava, Coyett-i e dorëzoi Formozën.

Luftërat Anglo-Holandeze ishin një seri prej tre luftërash, që u zhvilluan midis Anglisë dhe Holandës nga viti 1652 deri në vitin 1674. Shkaqet përfshinin mosmarrëveshjet politike dhe konkurencën në rritje nga tregtia detare. Anglezët në Luftën e Parë Anglo-Holandeze (1652–54) kishin përparësi navale me numra më të shumtë anijesh linje më të fuqishme, që ishin të përshtatura mirë me taktikat navale të periudhës. Anglezët gjithashtu kapën anije tregtare të shumta holandeze. Holmes's Bonfire ishte një sulm në grykëderdhjen e Vlie në Vendet e Ulëta, të kryer nga Flota Angleze gjatë Luftës së Dytë Anglo-Holandeze më 19 dhe 20 gusht 1666. Sulmi, i emërtuar sipas komandanti të forcës zbarkuese, kundër-admiralit Robert Holmes, ishte i suksesshëm në shkatërrimin me zjarr të një flote të madhe tregtare holandeze prej 140 anijesh. Gjatë të njëjtit aksion, do të digjej qyteti i Terschelling-ut perëndimor, që shkaktoi tërbim në Republikën Holandeze.

Lufta e Dytë Anglo-Holandeze u zhvillua në vitin 1664, kur forcat angleze u vunë në lëvizje për të zaptuar Vendet e Ulëta të Reja. Nën Traktatin e Bredës (1667), Vendet e Ulëta të Reja ju çeduan Anglisë në shkëmbim të ngulimeve angleze në Surinam, që ishte pushtuar nga forcat holandeze më herët atë vit. Megjithëse holandezët do ti mernin përsëri Vendet e Ulëta të Reja në vitin 1673, gjatë Luftës së Tretë Anglo-Holandezer, ato ju rikthyen Anglisë vitin tjetër, duke i dhënë fund, në këtë mënyrë sundimit holandez në Amerikën Veriore kontinentale, por duke lënë mbrapa një bashkësi të madhe holandeze nën sundimin anglez, që e ruajti gjuhën, kishën dhe zakonet e tij deri në mesin e shekullit të XVIII. Në Amerikën Jugore, holandezët zaptuan Cayenne-n nga francezët në vitin 1658 dhe smbrapsën një përpjekje franceze për ta rimarë atë një vit më vonë. Megjithatë, ajo iu rikthye Francës në vitin 1664, meqë kolonia doli jo fitimprurëse. Ajo u rimor nga holandezët në vitin 1676, por u rikthye prapë një vit më vonë, këtë herë përgjithmonë. Revolucioni i Lavdishëm i vitit 1688 holandezin William i Oranzhit të ngjitej në fronin e Anglisë, dhe të fitonte kurorat angleze, skoceze dhe irlandeze, duke i dhënë fund rivalitetit tetëdhjetë vjeçar midis Vendeve të Ulta dhe Anglisë, ndërsa rivaliteti me Francën mbeti i fortë.

Gjatë Luftës Revolucionare Amerikane, Britania i shpalli luftë Vendeve të Ulëta, Lufta e Katërt Anglo-Holandeze, në të cilën Britania do të pushtonte koloninë holandeze të Cejlonit. Nën Paqen e Parisit (1783), Cejloni iu rikthye Vendeve të Ulëta, ndërsa Negapatnami iu çedua Britanisë.

Stacioni tregtar i Dexhimës në Japoni, rr. v. 1805

Periudha Napoleonike (1795–1815)

Lexo më tepër: Luftërat Revolucionare Franceze, Luftërat Napoleonike, dhe Perandoria e Parë Franceze

Në vitin 1795, Ushtria Revolucionare Franceze do të pushtonte Republikën Holandeze dhe e ktheu atë në një shtet vasal të Francës, të emërtuar Republika Bataviane. Britania, që ishte në luftë me Francën, shpejtë do ti pushtonte kolonitë holandeze në Azi, Afrikën Jugore, dhe Karaibet Holandeze.

Nën termat e Traktatit të Amiensit, të nënshkruar nga Britania dhe Franca në vitin 1802, Kolonia e Kepit dhe ishujt e Indive Perëndimore Holandeze, që britanikët i kishin zaptuar ju rikthyen Holandës. Cejloni nuk iu kthye holandezëve, duke u kthyer në një koloni e kurorës britanike. Pas shpërthimit të armiqësive midis Britanisë dhe Francës përsëri në vitin 1803, britanikët e rimorën Koloninë e Kepit dhe Inditë Perëndimore Holandeze. Britanikët pushtuan gjithashtu edhe ishullin e Xhavës në vitin 1811.

Në vitin 1806, Napoleon Bonaparti|Napoleoni]] e shpërbëri Republikën Bataviane dhe themeloi një monarki me vëllain e tij, Louis Bonaparte, në fron si Mbret i Vendeve të Ulta. Louis-i u hoq nga pushteti nga Napoleoni në vitin 1810 dhe vendi u sundua drejtpërdrejtë nga Franca deri në çlirimin e tij në vitin 1813. Vitin tjetër, Vendet e Ulëta të pavarura nënshkruan Traktatin Anglo-Holandez të vitit 1814 me Britaninë. Të gjitha kolonitë që Britania kishte zaptuar iu rikthyen Vendeve të Ulta, me përjashtim të Kolonisë së Kepit, Cejlonit Holandez dhe një pjese të Guajanës Holandeze.

Periudha post-napoleonike (1815–1945)

Ekspansioni i Indive Lindore Holandeze në Arkipelagun Indonezian

Pasi Napoleoni u mund në vitin 1815, kufijtë e Europës u ricaktuan në Kongresin e Vjenës. Për herë të parë që nga dellarata e pavarësisë nga Spanja në vitin 1581, holandezët u ribashkuan me Vendet e Ulta Jugore në një monarki kushtetuese, Mbretëria e Bashkuar e Vendeve të Ulta. Bashkimi do të zgjaste vetëm 15 vjetë. Në vitin 1830, një revolucion në gjysmën jugore të shtetit, do të çonte në pavarësinë de facto të shtetit të ri të Belgjikës.

Falimentimi i Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore u likuidua më 1 janar 1800, dhe zotërimet e saj territoriale u shtetëzuan si Inditë Lindore Holandeze. Rivaliteti Anglo-Holandez në Azinë Juglindore vazhdoi të përqëndrohej rreth portit të Singaporit, që i ishte çeduar Kompanisë Britanike të Indisë Lindore në vitin 1819 nga sulltani i Xhohores. Holandezët pretendonin se një traktat i nënshkruar me paraardhësin e sulltanit një vit më parë u kishte dhënë atyre kontrollin e rajonit. Megjithatë, pamundësia e largimit të britanikëve nga Singapori, që ishte bërë një qendër gjithmonë e më e rëndësishme tregtie, u bë e dukshme për holandezët, ndërsa mosmarrëveshja u zgjidh me Traktatin Anglo-Holandez të vitit 1824. Nën pikat e tij, Vendet e Ulëta i çedonin Malakën dhe bazat e tyre në Indi ndaj britanikëve dhe njihnin pretendimet britanike të Singaporit. Si shkëmbim, britanikët i dorëzuan Benkulenin dhe pranuan të mos nënshkruanin traktate me sunduesit në "ishujt në jug të Ngushticës së Singaporit". Kështu arkipelagu u nda në dy rruzuj ndikimi: një britanik, në Gadishullin Malaj, dhe një holandez në Inditë Lindore Holandeze.

Për shumicën e historisë së Kompanisë Holandeze të Indisë Lindore dhe atë të kompanive para saj, kontrolli holandez mbi territoret e tyre shpesh ishte i dobët, por u zgjerua përgjatë shekullit të XIX. Vetëm në fillim të shekullit të XX mbizotërimi holandez u shtri në atë që do të bëheshin kufijtë e Indonezisë moderne. Megjithëse tepër Xhava tepër e populluar dhe me bujqësi prodhimtare, qe nën mbizotërimin holandez për shumicën e 350 vjetëve të periudhës së kombinuar të kompanive të VOC-ut dhe Indisë Lindore, shumë zonë qëndruan të pavarura për shumë nga kjo kohë, duke përfshirë Asehun, Lombokun, Balin dhe Borneon.

Në vitin 1871, të gjitha zotërimet holandeze në Bregun e Artë Holandez iu shitën Britanisë. Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore u shfuqizua në vitin 1791, dhe kolonitë e saj në Surinam dhe Karaibe u vunë nën sundimin e drejtpërdrejtë të shtetit. Ekonomia e kolonive holandeze në Karaibe ishin bazuar në trafikimin e mallrave dhe skllevërve në Amerikën Spanjolle, por me përfundimin e tregtisë së skllevërve në vitin 1814 dhe pavarësinë e shteteve të reja të Amerikës Jugore dhe Qendrore nga Spanja, fitimet ranë me shpejtësi. Tregtarët holandezë u zhvendosën en masse nga ishujt, drejtë Shteteve të Bashkuara ose Amerikës Latine, duke lënë mbrapa popullsi të voglë me pak të ardhura dhe që kërkonin mbështetje nga Qeveria Holandeze. Antilet u bashkuan në një administrim me Surinamin nga viti 1828 deri në vitin 1845.

Skllavëria nuk u shfuqizua në kolonitë holandeze të karaibeve deri në vitin 1863, shumë pas shfuqizimit të Britanisë dhe Francës, megjithëse nga kjo kohë kishin mbetur vetëm 6,500 skllevër. Në Surinam, skllavopronarët kërkuan kompensim nga Qeveria Holandeze për lirimin e skllevërve, ndërsa në Sint Maarten, shfuqizimi i skllavërisë në gjysmën franceze në vitin 1848, i çoi skllevërit në gjysmën holandeze të fitonin lirinë e tyre. Një Surinam, pas shfuqizimit të skllavërisë, punëtorët kinezë u inkurajuan të mërgonin si punëtorë-skllevër borxhesh, ashtu si xhavanezët, midis viteve 1890 dhe 1939.

Sukarno, udhëheqësi i Lëvizjes së Pavarësisë Indoneziane

Ç'kolonizimi (1942–1975)

Indonezia

Lexo më tepër: Inditë Lindore Holandeze dhe Indonezia

Në janar të vitit 1942, Japonia pushtoi Inditë Lindore Holandeze. Holandezët u dorëzuan dy muaj më vonë në Xhava, me indonezianët që fillimisht i mirëpritën japonezët si çlirimtarë. Pushtimi pasues i Indive Lindore Holandeze gjatë pjesë së mbetur të Luftës së Dytë Botërore pa shpërbërjen themelore të ekonomisë, strukturave politike dhe shoqërore të shtetit kolonial holandez, duke u zëvendësuar me një regjim japonez. Në dekadat përpara luftës, holandezët kishin qenë tepër të suksesshëm në shtypjen e lëvizjes së vogël nacionaliste në Indonezi, në mënyrë që pushtimi japonez u tregua themelor për Pavarësinë e Indonezisë. Megjithatë, Partia Komuniste Indoneziane, e themeluar nga socialisti holandez Henk Sneevliet në vitin 1914, popullore edhe me punëtorët dhe lundërtarët holandezë në atë kohë, ishte në aleancë strategjike me Sarekat Islamin, që nga viti 1917 deri në Shpalljen e Pavarësisë Indoneziane dhe ishte veçanërisht e rëndësishme në luftimin kundër pushtimit japonez të Indive Lindore Holandeze gjatë Luftës së Dytë Botërore. Japonezët inkurajuan dhe mbështetën nacionalizmin indonezian, me të cilin u krijuan institucione të reja vendase dhe u promovuan prijës nacionalistë si Sukarno. Internimi i të gjithë qytetarëve holandezë nënkuptonte se indonezianët mbuluan shumë pozicione udhëheqëse dhe administrative, megjithëse pozicionet kryesore mbaheshin akoma nga japonezët.

Dy ditë pas dorëzimit japonez në gusht të vitit 1945, Sukarno dhe bashkëpunëtori i tij nacionalist, Mohammad Hatta shpallën njëanshmërisht pavarësinë e Indonezisë. Pasoi një përplasje katër vjeçare e gjysmë, pasi holandezët u orvatën të rivendosnin koloninë e tyre. Forcat holandeze në vijim ripushtuan shumicën e territorit kolonial, ndërsa një vazhdonte një luftë guerrile. Shumica e indonezianëve dhe – në fund – opinioni ndërkombëtar, mbështesnin pavarësinë dhe në dhjetor të vitit 1949, Holanda njohu formalisht sovranitetin indonezian. Nën pikat e marrëveshjes së vitit 1949, Guinea e Re Perëndimore mbetej nën sovranitetin holandez si Guinea e Re Holandeze, ndërsa statusi i saj do të zgjidhej për një vit. Qeveria e re Indoneziane nën presidentin Sukarno bëri presion që territori të vendosej nën kontrollin indonezian, siç synonin fillimisht nacionalistët indonezianë. Duke pasuar presionin e Shteteve të Bashkuara, Holanda e transferoi atë te Indonezia nën marrëveshjen e Nju Jorkut në vitin 1962.

Surinami dhe Antilet Holandeze

Kolonë holandezë në Surinam, 1920. Shumica e evropianëve u larguan pas pavarësisë në v. 1975.

Lexo më tepër: Surinami, Antilet Holandeze, dhe Historia e Guajanës

Në vitin 1954, nën statutin për Mbretërinë e Vendeve të Ulta (Statut voor het Koninkrijk der Nederlanden), Holanda, Surinami dhe Antilet Holandeze (në atë kohë përfshinin edhe Arubën) u bënë një shtet i përbërë, i njohur si "Mbretëria Trepjesëshe e Vendeve të Ulta". Kolonive të mëparshme iu dha autonomia, përveç disa çështjeve që përfshinin mbrojtjen, punët e jashtme dhe qytetarinë, që ishin përgjegjësi e mbretërisë. Në vitin 1969, trazirat në Curaçao bënë që marinsa holandezë të dërgoheshin për të qetësuar revoltat. Në vitin 1973, filluan bisedimet në Surinam për pavarësinë dhe në vitin 1975 iu dha pavarësia e plotë, duke shënuar fundin e Perandorisë Koloniale Holandeze, me 60,000 emigrantë që shfrytëzuan mundësinë për tu vendosur në Holandë.

Në vitin 1986, Aruba u lejua të shkëputej nga federata e Antileve Holandeze, dhu trysnua nga Holanda për tu bërë e pavarur brenda dhjetë vjetëve. Mgjithatë, në vitin 1994, u ra dakord se statusi i saj si një mbretëri e veçantë do të vazhdonte. Më 10 tetor 2010, Antilet Holandeze u shpërbënë. Efektivisht në atë datë, Curaçao dhe Sint Maarten hynë me të njëjtin status brenda mbretërisë, që Aruba tashmë ishte bashkuar. Ishujt e Bonaire, Sint Eustatius dhe Sabas iu dha status i ngjashëm me bashkitë holandeze, dhe tani ndonjëherë përmenden si Inditë Perëndimore Holandeze.

Voortrekker-ët boerë në Afrikën Jugore

Trashëgimia

Përgjithësisht, holandezët nuk e kremtojnë të kaluarën e tyre perandorake dhe historia kolonizuese nuk paraqitet në mënyrë të theksuar në librat shkollorë holandezë. Kjo perspektivë mbi të shkuarën e tyre perandorake së fundmi ka filluar të ndryshojë.

Në një anketë të zhvilluar nga YouGov në mars 2019, 50% e të anketuarëve në Holandë thanë se ndjenin njëfarë krenarie me Perandorinë Koloniale Holandeze, ndërsa 6% ndijeheshin të turpëruar.

Diaspora Holandeze

Vendet bashkëkohore dhe shtetet federale, që kanë qenë kolonizuar në mënyrë domethënëse nga holandezët. Në Holandë, këto vende ndonjëherë njihen si verwantschapslanden.

Në disa koloni holandeze, ka grupe etnike të rëndësishme me prejardhje holandeze që rrjedhin nga emigrantët holandezë të vendosur aty. Në Afrikën e Jugut, boerët dhe holandezo-keporët janë të njohur kolektivisht si afrikanerë. Populli burger i Sri Lankës dhe populli indo i Indionezisë ashtu si dhe kreolët e Surinamit janë rracë e përzier e banorëve me prejardhje holandeze.

Në Shtetet e Bashkuara, ka pasur presidentë amerikanë me prejardhje holandeze: Martin Van Buren, presidenti që nuk ishte me prejardhje britanike dhe gjuha e parë e të cilit ishte holandishtja, presidenti i 26-të i ShBAsë, Theodore Roosevelt dhe Franklin D. Roosevelt, presidenti i 32-të i ShBA-së, i zgjedhur katër mandate në post (1933 deri në 1945), që është presidenti i vetëm i ShBA-së që ka shërbyer më shumë se dy mandate.

Familje holandeze në Xhava, 1902.

Holandishtja

Holandishtja në Azinë Jug-lindore

Lexo më tepër: Inditë Lindore Holandeze, Azia Juglindore, dhe Gjuha holandeze

Megjithë praninë holandeze në Indonezi për pothuajse 350 vjetë, holandishtja nuk ka status zyrtar dhe pakica e vogël, që mund ta flasi gjuhën rrjedhshëm janë ose anëtarë të arsimuar të brezit më të vjetër, ose të punësuar në profesionin ligjor, pasi disa kode ligjore janë akoma të disponueshëm vetëm në holandisht. Gjuha indoneziane ka trashëguar mjaft huazime nga holandishtja, si fjalë të jetës së përditshme, ashtu dhe terma të fushave shkencore dhe teknologjike. Një studiues argumenton se 20% e fjalëve indoneziane mund ta gjurmojnë prejardhjen nga fjalë holandeze.

Holandishtja në Azinë Jugore

Lexo më tepër: India Hollandeze, Bengali Hollandez, dhe Ngulimi hollandez në Raxhshahi

Një shekull e gjysmë i sundimit holandez në Cejlon (Sri Lanka moderne), Indinë Jugore dhe në Bengal, ka lënë pak gjurmë të gjuhës holandeze.

Holandishtja në Amerikë

Lexo më tepër: Antilet Holandeze, Surinami, dhe Historia e Guajanës

Në Surinam, holandishtja është gjuhë zyrtare. 82% e popullsisë mund të flasi holandisht rrjedhshëm. Në Aruba, Bonaire dhe Curaçao, holandishtja është gjuha zyrtare, por gjuha e parë vetëm për 7–8% të popullsisë. megjithëse shumica e popullsisë e zotëron rrjedhshëm holandishten, që është gjuha e përgjithshme e arsimimit.

Popullsia e tre Antileve Veriore, Sint Maarten, Saba dhe Sint Eustatius, është kryesisht anglisht folëse.

Në Nju Xhersi, një dialekt i shuar i holandishtes, holandishtja e Xhersit, flitej nga pasardhësit e kolonëve holandezë të shekullit të XVII në kontetë e Bergenit dhe Pasaikut, vërehej se flitej akoma deri në vitin 1921. Presidenti ShBA-së Martin Van Buren, ngriti enklavën holandisht-folëse të Nju Jorkut, kishte holandishten si gjuhën e tij amtare.

Holandishtja në Afrikë

Trashëgimia më e madhe gjuhësore e Holandës është në koloninë e saj të Afrikës Jugore, që tërhoqi kolonë të shumtë fermerë holandezë (në holandisht: boerë), që flisnin një formë të thjeshtëzuar të holandishtes të quajtur afrikanisht, që është gjerësisht e ndërsjelltas e kuptueshme me holandishten. Pasi kolonia kaloi në duart britanike, kolonët u përhapën në territorin e brendshëm, duke e marrë gjuhën e tyre me vete. Sipas vitit 2005, janë 10 miljonë banorë, për të cilët afrikanishtja është ose gjuhë parësore ose dytësore, krahasuar me mbi 22 miljonë folës të holandishtes.

Gjuhë të tjera kreole me rrënjë gjuhësore holandishten janë papiamento, akoma e folur në Aruba, Bonaire, Curaçao dhe Sint Eustatius; saramakanishtja dhe sranan tongo fliten akoma në Surninam; Berbice një gjuhë e shuar në Guajana; peçokishtja e folur, por në rrezik shuarjeje në Indonezi dhe Holandë; holandishtja e Albanisë e folur por në rrezik shuarjeje në Shtetet e Bashkuara.

Gjuhët e shuara kreole me bazë holandishten përfshijnë: skepishten (Guajana); Negerhollandishten (d.m.th "holandishtja e zezakëve"), holandishtja e Xhersit dhe holandishtja mohoke (ShBA) dhe xhavindishtja (Xhava).

Toponimet

Amsterdami i Ri siç dukej në vitin 1664. Nën sundimin britanik ai u bë i njohur si Nju Jorku.

Disa qytete të Nju Jorkut dhe zona të Nju Jork Sitit, dikur pjesë e kolonisë së Holandës së Re kanë emra me orgjinë holandeze, siç është Brooklyn (sipas Breukelen), Flushing (sipas Vlisingenit), Bowery (sipas Bouwerij, vend ndërtimi), Harlemi (sipas Haarlemit), Ishulli i Konit (nga Konyne Eylandt, gërmëzimi modern holandez i Konijneneiland: Ishulli i Lepujve) dhe Staten Island (që d.t.th.: "Ishulli i Shteteve"). Drejtori i fundit i përgjithshëm i kolonisë së Holandës së Re, Pieter Stuyvesant, i ka dhënë emrin e tij një rruge, një lagjeje dhe disa shkollave në Nju Jork Siti dhe qytezës së Stuyvesant-it. Shumë qyteza dhe qytete përgjatë Hjudsonit Nju Jorkun e sipërm kanë toponimi me orgjinë holandeze (për shembull Jonkerët, Hobokeni, Haverstrou, Klaveraku, Staatsburgu, Katskilli, Kinderhuku, Kojmansi, Renseliri, Uotervliti). Konteja Nasau, një nga katër që formojnë Long Island, është gjithashtu me origjinë holandeze. Lumi Schuylkill, që rrjedh në Delauer, në Filadelfia është gjithashtu një emër holandez që do të thotë lumi i fshehur.

Shumë qyteza dhe qytete në Surinam mbajnë të emrat e qyteteve të Holandës, siç është Alkmari (i bazuar te Alkmaar në Holandë, Uageningeni dhe Groningeni (Wageningen dhe Groningen në Holandë). Kryeqyteti i Curaçao-s është emërtuar Willemstad, ndërsa kryeqytetet si të Sint Eustatiusit ashtu dhe Arubës janë emërtuar Oranjestad. I pari është emërtuar sipas princit holandez Willem II van Oranje-Nassau (Uilliami i Oranzh-Nasaut), ndërsa dy të tjerët, i pari sipas dinastisë së tanishme holandeze.

Shumë prej qyteteve më të rëndësishme të Afrikës së Jugut kanë emra holandezë, si p.sh.: Johannesburg, Kaapstad, Vereeniging, Bloemfontein dhe Vanderbijlpark.

Emri i shtetit të Zelandës së Re e ka prejardhjen nga hartografët holandezë, që i quajtën ishujt Nova Zeelandia, sipas provincës së Zeelandës. Eksploratori britanik Xhejms Kuk në vijim e anglishtizoi emrin në New Zealand.

Ishulli i shtetit Australian të Tazmanisë është emërtuar sipas ekploratorit holandez Abel Tasman, që raportoi vrojtimin e parë evropian të ishullit më 24 nëntor 1642. Ai, në fillim e emërtoi ishullin Toka e Anthony van Diemenit, sipas sponsorit të tij, Anthony van Diemen, guvernatori i Indive Lindore Holandeze. Emri më vonë u shkurtua në Toka e Van Diemenit nga britanikët. Në fund u riemërtua zyrtarisht në nder të zbuluesit të parë evropian më 1 janar 1856. Toka e Arnhemit është emërtuar sipas anijes holandeze të emërtuar Arnhem. Kapiteni i Arnhemit (Willem van Coolsteerdt) gjithashtu emërtoi ishullin e madh, në lindje të Arnhemit, Groote Eylandt, në gërmëzimin e holandishtes moderne, Groot Eiland: Ishulli i Madh.

Stadthuys-i në Malaka, Malajzi, që besohet se është ndërtesa më e vjetër holandeze në Azi.

Arkitektura

Lexo më tepër: Arkitektura Koloniale Holandeze, Arkitektura Holandeze, Arktitektura Koloniale e Azisë Juglindore, dhe Arkitektura Koloniale e Indonezisë

Në kryeqytetin e Surinamit, Paramaribo, Fortesa holandeze e Zelandias qëndron akoma edhe sot. Vetë qyteti ka mbajtur gjithashtu shumicën planimetrisë së vjetër rrugore dhe arkitekturën, që është pjesë e Trashëgimisë botërore të UNESCO-s. Në qendër të Malakës, Malajzi, Ndërtesa e Stadthuys-it Kisha e Krishtit qëndrojnë akoma si përkujtuese të pushtimit holandez. Ka akoma mbetje arkeologjike të Fortesës Goede Hoop (Harfordi moderne në Konektikat) dhe Fortesë Oranzh (Albany modern, Nju Jork).

Stadhuisi i Batavies, që thuhet se është modeluar sipas Pallatit Dam.

Arkitektura Holandeze është e lehtë të vrojtohet në Aruba, Curaçao, Bonaire dhe Sint Eustatius. Ndërtesat në stilin holandez janë veçanërisht të dukshme në Willemstad, me kornizat tepër të pjerrëta, dritaret e mëdha dhe majëzat e larta.

Arkitektura Holandeze mund të gjendet edhe në Sri Lanka, veçanërisht në Galle, ku fortifikimi kanalizimi holandez janë mbajtur të paprekura, madje në një farë shkalle edhe ish vilat tropikale të zyrtarëve të VOC-ut. Disa nga shembujt më të shquar të kësaj arkitekture janë ish-kompleksi i banimit të guvernatorit në Galle, tashmë i njohur si Amangalla Hotel dhe Kisha e Vjetër e Reformuar Holandeze. Në kryeqytetin Kolombo, shumë ndërtesa të Arkitekturës Holandeze dhe Portugeze përreth Fortës janë shkatërruar gjatë Periudhës Britanike, pak mbetje përfshijnë Spitalin e Vjetër Holandez dhe Kishën e Volvendalit.

Kryqi i krishter, altari, pulpiti dhe organoja në Kishën e Reformuar Holandeze në Vosburg, Afrika e Jugut.

Gjatë Kolonizimit Holandez në Afrikën Jugore, u zhvillua një lloj i veçant arkitekture, e njohur si Arkitektura Holandeze e Kepit. Ky stil arkitekturor mund të gjendet në qytezat historike si Stellenbosch, Swellendam, Tulbagh dhe Graaff-Reinet. Në ish kryeqytetin holandez të Kejptaunit, nuk ka mbijetuar pothuajse asgjë nga periudha e VOC-ut, përveç Kështjellës së Shpresës së Mirë.

Megjithëse holandezët kishin filluar menjëherë të ngrinin ndërtesa sapo ata mbërritën në brigjet e Batavias, shumica e ndërtimeve holandeze që qëndrojnë akoma në Indonezi rrjedhin nga shekujt e XIX dhe XX. Fortesat nga Periudha Koloniale, të përdorura për qëllime mbrojtjeje, gjenden akoma në një numër qytetesh të rëndësishme bregdetare të arkipelagut. Numri më i madh i ndërtesave të mbijetuara holandeze mund të vërehet në Xhava dhe Sumatra, veçanërisht në qytete si Xhakarta, Bandung, Semarang, Jogjakarta, Surabaya, Cirebon, Pasuruan, Bukitingi, Savahlunto, Medan, Padang dhe Malang. Ka gjithashtu shembuj domethënës të Arkitekturës Holandeze të shekujve të XVII–të XIX përreth Banda Neiras, Nusa Laut dhe Saparuas, ish ishujt kryesorë të erëzave, që për shkak të zhvillimit të kufizuar ekonomik i kanë ruajtur shumë nga elementet e tyre elementet e tyre koloniale. Një tjetër shembull i shquar i Arkitekturës Koloniale Holandeze është Fortesa Roterdam në Makasar.

Ndërtimi më i hershëm holandez kryesisht riprodhon stilin arkitekturor të atdheut (si Toko Merah). Megjithatë, këto ndërtesa ishin të papërshtatshme për klimën tropikale dhe të kushtueshme për tu mirëmbajtur. Dhe për këtë arsye zyrtarët holandezë filluan ti përshtasnin për kushtet tropikale duke zbatuar elemente vendase si verandat e hapura gjerë, ventilimin dhe mbulimin vendas me shumë serë në vilat e tyre. "Në fillim (të pranisë holandeze), ndërtimet holandeze në Xhava bazoheshin në Arkitekturën koloniale , që modifikohej sipas kushteve tropikale dhe kulturore vendase", shkruan profesori i dizajnit dhe artit indonezian Pamudji Suptandar. Kjo etiketohej arsitektur Indis (Arkitektura e Indive), që kombinonte stilin ekzistues hindu-xhavanez me format evropiane.

Gedung Sate, një ndërtesë e fillimit të shek. të XX, që përfshin stilin modern perëndimor neoklasik me elemente vendase në Bandung, Indonezi.

Shumë ndërtesa publike qëndrojnë akoma, madje në përdorim në Xhakarta, siç është pallati presidencial, ministria e financave dhe teatri i arteve performuese, të ndërtuara në shekullin e XIX në stilin klasikexhant. Në fillim të shekullit të XX dhe pjesërisht si rrjedhojë e politikës etike holandeze, numri i holandezëve të vendosur në koloni u rrit me ekspansionin ekonomik. Numri në rritje i popullsisë së klasës së mesme, çoi në zhvillimin e Kopshteve të Periferive në qytetet kryesore të Indive, shumë prej shtëpive u ndërtuan në stile të ndryshme, që varionin nga stili i Indive, Neo-Rilindas te Art Deco modern. Disa shembuj të këtyre zonave rezidenciale përfshijnë Mentengun në Xhakarta, Darmon në Surabaya, Polonian në Medan, Kotabarun në Jogjakarta, New Candi-n në Semarang dhe gjithashtu shumicën e Bandungut Verior. Indonezia u bë gjithashtu një terren eksperimental për lëvizjen arkitekturore holandeze Art Deco si stilin Nieuwe Zakelijkheid, De Stijl, Nieuw Indische dhe të Shkollës së Amsterdamit. Mjaft arkitektë të njohur si Wolff Schoemaker dhe Henri Maclaine Pont, bënë gjithashtu përpjekje për ta modernizuar arkitekturën vendase, duke krijuar dizajne unike si Kisha e Pohsarangut dhe Instituti i Teknologjisë së Bandungut. Grupi më i madh i këtyre ndërtesave Art Deco, mund të gjendet në qytetin e Bandungut, që nga ana arkitekturore duket më shumë si një qytet evropian në Indonezi.

Që nga pavarësia e Indonezisë, pak qeveri kanë treguar interes në ruajtjen e ndërtesave historike. Shumë ndërtesa madhështore arkitektonikisht janë rrënuar në dekadat e shkuara për të ndërtuar qendra tregtare ose zyra, p.sh.: Hotel des Indes (Batavia), Harmony Society, Batavia. Tashmë, megjithatë, më shumë indonezianë janë bërë të vetëdijshëm për vlerën e ruajtjes së ndërtesave të tyre të reja.

«Një dekadë më parë, shumica e njerëzve mendonin se isha i çmendur, kur mënsonin për përpjekjet e mia për të ruajtur pjesën e vjetër të Xhakartës. Pak vjet më vonë, zërat negativë filluan të shuhen dhe tani shumë njerëz po fillojnë të mendojnë si unë: si do ta ruajmë qytetin tonë. Në të kaluarën, duke përdorur ndjenjat negative drejtë periudhës koloniale, shpesh përdorej si justifikim për të diskredituar protestat kundër shkatërrimit të ndërtesave historike. Një numër në rritje njerëzish, tani i shikojnë ndërtesat e vjetra koloniale si pjesë të trashëgimisë së përgjithshme të qytetit, në vend që të përqëndrohen vetën në këndvështrimin kolonial të tij.» — thotë arkitekti dhe konservacionisti indonezian Budy Lim.

Rruga e Madhe Postare (Grote Postweg), që shtrihet nga perëndimi në lindje të Xhavës

Infrastruktura

Përtej arkitekturës indoneziane Art Deco, gjithashtu shumë nga hekurudhat dhe infrastruktura rrugore e vendit, ashtu si qytetet kryesore, u ndërtuan gjatë Periudhës Koloniale. Shumë nga qytetet kryesore të Indonezisë ishin thjesht qendra rurale banimi, përpara industrializimit dhe zhvillimit urban kolonial. Shembujt në Xhava përfshinë kryeqytetin Xhakarta dhe Bandungun, jashtë Xhavës shembuj të tillë janë qytetet e Ambonit dhe Menados. Shumica e hekurudhave dhe stacioneve kryesore hekurudhore në Xhava si dhe rruga kryesore e quajtur Rruga e Madhe Postare e Daendelsit (Grote Postweg), pasi guvernatori i përgjithshëm kontraktoi punimet, duke lidhur perëndimin me lindjen e Xhavës u ndërtuan gjithashtu gjatë periudhës së Indive Lindore Holandeze.

Midis viteve 1800 dhe 1950, inxhinierët holandezë krijuan një infrastrukturë që përfshinte 67,000 kilometers (42,000 mi) rrugë, 7,500 kilometers (4,700 mi) hekurudha, shumë ura të mëdha, sisteme moderne vaditjeje që mbulonin 1.4 miljonë hektarë (5,400 square miles (14,000 km²)) fusha orizi, mjaft limane ndërkombëtare dhe 140 sisteme publike uji të pijshëm. Këto vepra publike të ndërtuara nga holandezët u bënë baza materiale e shtetit kolonial dhe post-kolonial indonezian.

Bujqësia

Plantacion holandez në Bengalin Holandez, 1665

Të mbjella si kafeja, çaji, kakaoja, duhani dhe goma natyrore u futën nga holandezët. Holandezët ishin të parët që nisën të përhapnin bimën e kafesë në Amerikën Qendrore dhe Jugore, dhe nga fillimi i shekullit të XIX, Xhava ishte prodhuesi i tretë më i madh në botë. Në vitin 1778, holandezët e sollën kakaon nga Filipinet në Indonezi dhe filluan prodhimin në masë. Tashmë Indonezia është prodhuesi i dytë më i madh në botë i gomës natyrore, një e mbjellë që u fut nga holandezët në fillim të shekullit të XX. Duhani u fut nga Amerika dhe në vitin 1863, u krijua plantacioni i parë nga holandezët. Sot Indonezia nuk është vetëm prodhuesi më i vjetër industrial i duhanit, por edhe konsumuesi i dytë më i madh i tij.

Zbulimet shkencore

Në vitin 1891 u zbulua Njeriut i Xhavës nga Eugène Dubois në Indonezi. Për herë të parë në vitin 1912, u përshkrua nga Peter Ouwens Dragoi i Komodos në Indonezi, pas rrëzimit të një aeroplani në vitin 1911 dhe zhurmave të vitit 1910 rreth dinozaurëve të gjallë në Ishullin Komodo.

Sporti

Surinami

Lexo më tepër: Kombëtarja hollandeze e futbollit, Eredivisie, dhe Surinami

Shumë futbollistë të lindur në Surinam dhe në Holandë me prejardhje surinameze, si Gerald Vanenburg, Ruud Gullit, Frank Rijkaard, Edgar Davids, Clarence Seedorf, Patrick Kluivert, Aron Winter, Georginio Wijnaldum, Virgil van Dijk dhe Jimmy Floyd Hasselbaink kanë zgjedhur të luajnë për kombëtaren holandeze të futbollit. Në vitin 1999, Humphrey Mijnals, që luajti si për Surinamin ashtu dhe për Holandën, u zgjodh futbollisti surinamez i shekullit. Një tjetër lojtar i shquar është André Kamperveen, që ishte kapiteni i Surinamit në vitet 1940 dhe qe surinamezi i parë që luajti profesionalisht në Holandë.

Surinami e shkurajon qytetarinë e dyfishtë dhe lojtarët surinamezo-holandezë që kanë marrë një pasaportë holandeze – që, thelbësisht, ofrojnë statusin e punës së ligjshme në pothuajse çdo ligë evropiane – pengohen nga zgjedhja e skuadrës kombëtare. Në vitin 2014, i frymëzuar nga suksesi i skuadrave me lojtarë me dy-shtetësi, veçanërisht Algjeria, presidenti i Shoqërisë Surinameze të Futbollit, John Krishnadath propozoi që përzgjedhja e kombëtares të lejonte përkatësinë e dyfishtë për atletët me qëllimin e atëhershëm për të arritur finalet e Kampionatit Botëror të Futbollit 2018. Në mënyrë që të mbështesnin këtë projekt, një skuadër me lojtarë profesionistë me prejardhje surinameze u grumbullua dhe luajti një ndeshje shou më 26 dhjetor 2014 në Stadiumin Andre Kamperveen. Projekti u menaxhua nga Nordin Wooter dhe David Endt, që e prezantuan dhe u dërguan ftesa 100 lojtarëve me origjinë surinameze, duke marrë 85 përgjigje pozitive. Dean Gorré u emërua trajneri i kësaj përfaqësuese speciale. FIFA e mbështeti projektin dhe dha siguri për lojtarët dhe klubet, megjithëse ndeshja nuk ishte zyrtare. Në nëntor 2019, u shpall se të ashtuquajturat pasaporta sportive do ti lejonin futbollistët profesionistë holandezë nga diaspora surinameze të përfaqësonin Surinamin.

Surinami gjithashtu ka një Skuadër Kombëtare Korfbolli, me korfbollin që është një sport holandez. Gjithashtu në Surinam praktikohet edhe vinkensporti, pasi është një nga sportet popullore holandeze si volejbolli dhe troefkolli.

Afrika e Jugut

Lexo më tepër: Cape Town Spurs dhe AFC Ajax

Ajax Cape Town ishin një skuadër profesioniste futbolli e emërtuar dhe zotëruar nga Ajax Amsterdam, duke riprodhuar kreshtën dhe ngjyrat e tyre.

Sporti holandez i korfbollit administrohet nga Federata e Korfbollit Afrikano-Jugor, që menaxhon Skuadrën Kombëtare Afrikano-Jugore të Korfbollit. Kampionati Botëror i Korfbollit 2019 IKF u zhvillua në gusht 2019 në Durban të Afrikës së Jugut.

Indonezia

Liga e Futbollit Indonezian filloi rreth vitit 1930 në Periudhën Koloniale Holandeze. Skuadra Kombëtare Indoneziae e meshkujve ishte skuadra e parë aziatike që u kualifikua për Kupën Botërore të FIFA-s; në Kupën e Botës 1938, ku ata luajtën si Inditë Lindore. Futbolli tashmë është sporti më popullor në Indonezi, në këndvështrimin e ndjekjes vjetore, pjesëmarrjes dhe të ardhurave dhe luhet në të gjitha nivelet, nga fëmijët te mosha e mesme.

Shoqëria Indoneziane e Tenisit gjithashtu, u themelua gjatë sundimit holandez në vitin 1935 dhe ka një histori të gjatë pjesëmarrjes së kombëtares së tij në Kupën Fed dhe Kupën Davis, megjithëse pjesëmarrjet e para në vitet 1960 nuk u rregjistruan veçse pas pavarësisë.

Si në Holandë, volejbolli mbetet një sport popullor, me Federatën Indoneziane të Volejbollit, që organizon si Ligën Pro të meshkujve ashtu dhe atë të femrave.

Sporti holandez i korfbollit praktikohet gjithashtu, dhe ka një skuadër kombëtare korfbolli të Indonezisë.

Evoluimi territorial

• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1630
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1650
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1674
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1700
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1750
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1795
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1830
• 
  Perandoria Holandeze para Luftës së Dytë Botërore
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1960
• 
  Perandoria Holandeze në vitin 1975

Shiko edhe

• India Hollandeze
• Bengali Hollandez
• Ngulimi hollandez në Raxhshahi
• Kolonizimi Holandez i Amerikës
• Kompania Holandeze e Indisë Lindore
• Kompania Holandeze e Indisë Perëndimore
• Inditë Perëndimore Holandeze
• Inditë Lindore Holandeze
• Karaibet Holandeze
• Antilet Holandeze
• Arkitektura Koloniale Holandeze
• Uilliami i Heshtur
• Erazmo Roterdami
• Abel Tasman
• Hugo Grotius
• Rembrandt
• Vincent van Gogh
• Süleyman Reis
• Roche Braziliano
• Mullinjët e erës në Kinderdijk
• Beneluksi
• Vendet e Ulëta
• Epoka e zbulimeve
• Epoka e Lundrimit me Vela
• Perandoria Britanike
• Zotërimet Angleze të Përtejdetit
• Perandoria koloniale franceze
• Zhvillimi Naval Iberik 1400-1600
• Hartografia Iberike 1400-1600
• Perandoria Portugeze
• Shkenca Nautike Portugeze
• Zbulimi portugez i rrugës detare të Indisë
• Eksplorimet detare portugeze
• Armadat Portugeze të Indisë
• Perandoria Spanjolle
• Armada Spanjolle
• Fuqia Detare
• Thalasokracia
• Komanda e Deteve

Bibliografia

• Andeweg, Rudy B.; Galen A. Irwin (2005). Governance and Politics of the Netherlands (në anglisht) (bot. i 2-të). Palgrave Macmillan. ISBN 1-4039-3529-7.
• Baker, Colin; Jones, Sylvia Prys (1998). Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education (në anglisht). Multilingual Matters. ISBN 978-1-85359-362-8.
• Ikrar Nusa Bhakti (2005). "A new kind of self-determination in Papua – The Choice between independence and autonomy". përmbledhur nga Dewi Fortuna Anwar; Hélène Bouvier; Glenn Smith; Roger Tol (red.). Violent Internal Conflicts in Asia Pacific: Histories, Political Economics, and Policies (në anglisht). Asvi Warman Adam. Xhakartë: Yayasan Obor Indonesia. fq. 211-236. ISBN 979-461-514-5.
• Blussé, Leonard (1 janar 1989). "Pioneers or Cattle for the Slaughterhouse? A Rejoinder to A.R.T. Kemasang". Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde (në anglisht). 145 (2): 357. doi:10.1163/22134379-90003260. S2CID 57527820.
• Geert E. Booij (1995). The Phonology of Dutch (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-823869-0.
• P. Borschberg (2013). "From Self-Defense to an Instrument of War: Dutch Privateering Around the Malay Peninsula in the Early Seventeenth Century". Journal of Early Modern History (në anglisht). 17 (1). Brill: 35–52. doi:10.1163/15700658-12342356. Marrë më 16 prill 2023.
• Boxer, Charles Ralph (1957). The Dutch in Brazil, 1624–1654 (në anglisht). Oksford: Clarendon Press. OCLC 752668765.
• Charles Ralph Boxer (1965). The Dutch Seaborne Empire 1600–1800 (në anglisht). Londër: Hutchinson of London.
• Boxer, Charles Ralph (1969). The Portuguese Seaborne Empire 1415–1825 (në anglisht). Hutchinson. ISBN 978-009131071-4.
• Bromley, J. S.; E. H. Kossmann (1968). Britain and the Netherlands in Europe and Asia: Papers delivered to the Third Anglo-Dutch Historical Conference (në anglisht). Palgrave Macmillan UK. ISBN 978-1-349-00046-3.
• Charles Corn (1998). The Scents of Eden: A Narrative of the Spice Trade (në anglisht). Nju Jork Siti: Kodansha International. ISBN 978-156836202-1.
• Harold John Cook (2007). Matters of Exchange: Commerce, Medicine, and Science in the Dutch Golden Age (në anglisht). Yale University Press. ISBN 978-0-30013492-6.
• Coyett, Frederick (1903) [1675, te 'Verwaerloosde Formosa']. "Arrival and Victory of Koxinga". përmbledhur nga Campbell, William (red.). Formosa under the Dutch: described from contemporary records, with explanatory notes and a bibliography of the island (në anglisht). Londër: Kegan Paul. fq. 412–459. ISBN 978-957638083-9. LCCN 04007338. {{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
• Ray Dalio (21 maj 2020). "4. The Big Cycles of the Dutch and British Empires and Their Currencies". The Changing World Order (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 1 tetor 2020 – nëpërmjet LinkedIn.
• Kenneth Gordon Davies (1974). The Atlantic World in the Seventeenth Century. Europe and the World in the Age of Expansion (në anglisht). Vëll. 4. Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0713-3.
• Dewulf, J. (pranverë 2011). "The Many Meanings of Freedom: The Debate on the Legitimacy of Colonialism in the Dutch Resistance, 1940–1949". Journal of Colonialism and Colonial History (në anglisht). 12 (1). doi:10.1353/cch.2011.0002. S2CID 162354782.
• Johannes Gerard van Dillen (1970). Van rijkdom en regenten: Handboek tot de economische en sociale geschiedenis van Nederland tijdens de Republiek (në holandisht). M. Nijhoff. ISBN 978-902475012-2.
• Elphick, Richard; Hermann Giliomee (1989). The Shaping of South African Society, 1652–1840 (në anglisht) (bot. i 2-të). Kejptaun: Maskew Miller Longman. ISBN 0-8195-6211-4.
• John L. Esposito; Abdulaziz Sachedina; Tamara Sonn; John O. Voll, red. (2004). The Islamic World: Past and Present (në anglisht). Vëll. 1. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-516520-3.
• Findlay, Ronald; O'Rourke, Kevin H. (2007) [2003]. "Commodity Market Integration, 1500–2000" (PDF). përmbledhur nga Bordo, Michael D.; Taylor, Alan M.; Williamson, Jeffrey G. (red.). Globalization in Historical Perspective (në anglisht). Vëll. 1. The Rise and Fall (And Rise) of Market Integration. University of Chicago Press. fq. 13–64. ISBN 978-0-226-06599-1. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 4 tetor 2018.
• Fisher, Ann Richmond (2007). "Samuel de Champlain, Explorer, mapmaker and founder of Quebec – Bartholomew Gosnold, Explorer of Cape Cod and Jamestown –Henry Hudson, English navigator – Peter Minuit, Colonizer for Dutch in the North America – Abel Tasman, Dutch explorer of Tasmania and New Zealand". Explorers of the New World Time Line (në anglisht). Dejton, Ohajo: Teaching & Learning Company. fq. 53–59. ISBN 978-142911317-5.
• Gaastra, Femme S. (2003). The Dutch East India Company: Expansion and Decline (në anglisht). Zutphen, Holandë: Walburg. ISBN 978-90-5730-241-1.
• Willard Anderson Hanna (1978). Indonesian Banda: Colonialism and its Aftermath in the Nutmeg Islands (në anglisht). Institute for the Study of Human Issues. ISBN 978-091598091-8.
• Willard Anderson Hanna (1997). Nigel Simmonds (red.). Banda: A Journey Through Indonesia's Fabled Isles of Fire and Spice (në anglisht). Leonard Lueras. Yayasan Warisan dan Budaya Banda.
• Hobkirk, Michael B. (2016) [1992]. "4. The Rise and Decline of the Dutch Republic". Land, Sea or Air?: Military Priorities: Historical Choices (në anglisht). Basingstoke: Palgrave Macmillan. fq. 52–85. ISBN 978-1-349-22011-3.
• Hsin-Hui, Chiu (2008). "1. Cross-cultural Encounters, Colonial 'Civilizing Process', and Indigenous Agency". The Colonial 'civilizing Process' in Dutch Formosa: 1624–1662 (në anglisht). Leiden: Tuta Sub Aegide Pallas. fq. 3–12. ISBN 978-90-04-16507-6.
• Hunt, John (2005). "1–3: 1. Arrival of the Dutch at the Cape; 2. Jan van Riebeeck's initiatives; 3. Van Riebeeck's developing community". përmbledhur nga Campbell, Heather-Ann (red.). Dutch South Africa: Early Settlers at the Cape, 1652–1708 (në anglisht). Filadelfia: Matador – Troubador Publishing. fq. 1–40. ISBN 978-1-904744-95-5.
• Israel, Jonathan (2003). Empires and Entrepots: Dutch, the Spanish Monarchy and the Jews, 1585–1713 (në anglisht). London: Hambledon Press. ISBN 978-185285022-7.
• Jones, Guno (2014). Essed, Philomena; Hoving, Isabel (red.). Dutch Racism (në anglisht). Amsterdam: Rodopi B.V. ISBN 978-904203758-8.
• Kivanç Kilinç (2006). "An Interview with Abidin Kusno" (PDF). Metu Journal of the Faculty of Architecture (në anglisht). 23 (1). Arkivuar nga origjinali (PDF) më 22 korrik 2011.
• Klooster, Wim; Gert Oostindie (2018). Realm between Empires: The Second Dutch Atlantic, 1680-1815 (në anglisht). Cornell University Press.
• Koekkoek, René; Anne-Isabelle Richard; Arthur Weststeijn (2017). "Visions of Dutch Empire: Towards a Long-Term Global Perspective" (PDF). Bijdragen en Mededelingen Betreffende de Geschiedenis der Nederlanden (në anglisht). 132 (2): 79–96.
• Santo Koesoebjono (14 mars 1999). "Javanese in Suriname strive to preserve origins". The Jakarta Post (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 14 nëntor 2011 – nëpërmjet home.wanadoo.nl.
• Abidin Kusno (2010). The Appearances of Memory: Mnemonic Practices of Architecture and Urban Form in Indonesia (në anglisht). Duke University Press. ISBN 978-082239257-6.
• Abidin Kusno (2014) [2000]. Behind the Postcolonial: Architecture, urban space and political cultures in Indonesia (në anglisht). Routledge. ISBN 978-0-415-23614-0.
• Lane, Kris E. (1998). Pillaging the Empire: Piracy in the Americas 1500–1750 (në anglisht). Armonk, Nju Jork: M. E. Sharpe. ISBN 978-0-76560-256-5.
• Legêne, Susan (2017). "The European character of the intellectual history of Dutch empire". BMGN-Low Countries Historical Review (në anglisht). 132 (2). Royal Netherlands Historical Society. Arkivuar nga origjinali më 25 nëntor 2020.
• Qingxin Li (2006). "A New Age of Maritime Trade for the World". Maritime Silk Road (në anglisht). Përkthyer nga William W. Wang. China Intercontinental Press (五洲传播出版社). fq. 111–193. ISBN 978-7-5085-0932-7.
• Vincent C. Loth. "Pioneers and Perkeniers: The Banda Islands in the 17th Century". Cakalele (në anglisht). 6. Honolulu: Huniversity of Hawaii at Manoa: 13–35. hdl:10125/4207.
• Lucas, Gavin (2004). "The Cape Colony, 1652-1795". An Archaeology of Colonial Identity: Power and Material Culture in the Dwars Valley, South Africa (në anglisht). Nju Jork: Springer Science & Business Media. fq. 29–39. ISBN 978-0-306-48537-4.
• Maier, Hendrik M. (8 shkurt 2005). "A Hidden Language – Dutch in Indonesia". EScholarship (në anglisht).
• Mbenga, Bernard; Giliomee, Hermann Buhr (2007). Herman Buhr Giliomee (red.). New History of South Africa (në anglisht). Kejptaun: NB Publishers ltd. ISBN 978-062404359-1.
• Colin McEvedy (1988). The Penguin Historical Atlas of the North American History (në anglisht). Penguin Books. ISBN 978-014051128-4.
• Colin McEvedy (1998). The Penguin Historiacal Atlas of the Pacific (në anglisht). Penguin Books. ISBN 978-014025428-0.
• Giles Milton (1999). Nathaniel’s Nutmeg: How One Man’s Courage Changed the Course of History (në anglisht). Londër: Hodder & Stoughton. ISBN 978-034069675-0.
• J. N. Nanda (2005). Bengal: The Unique State (në anglisht). Nju Delhi: Concept Publishing Company. ISBN 978-81-8069-149-2.
• Peter J. M. Nas, red. (2006). The Past in the Present: Architecture in Indonesia (në anglisht). NAI Rotterdam. ISBN 978-90-56625-72-6.
• Noorlander, Danny L. (2019). Heaven's Wrath: The Protestant Reformation and the Dutch West India Company in the Atlantic World (në anglisht). Cornell University Press.
• Noorlander, Danny L. (2020). "The Dutch Atlantic world, 1585–1815: Recent themes and developments in the field". History Compass (në anglisht): e12625.
• Ostler, Nicholas (2005). Empires of the Word: A Language History of the World (në anglisht). Harper Collins. ISBN 978-000711870-0.
• Page, Melvin Eugene; Sonnenburg, Penny (2003). Colonialism: an international social, cultural, and political encyclopedia (në anglisht). Santa Barbara, CA, SHBA: Bloomsbury Academic. ISBN 978-157607335-3.
• K. M. Panikkar (1953). Asia and Western Dominance, 1498–1945 (në anglisht). London: G. Allen and Unwin.
• Penot, Eric (1997). From shifting agriculture to sustainable rubber complex agroforestry systems (jungle rubber) in Indonesia: an history of innovations production and adoption process (Reportazh) (në anglisht). Bogor: International Centre for Research in Agroforestry, SEA Regional Research Programme, Cornell University Press; World Agroforestry Center. Arkivuar nga origjinali më 9 mars 2012.
• Steven C. A. Pincus (2002) [1996]. Protestantism and Patriotism: Ideologies and the Making of English Foreign Policy, 1650–1668 (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-89368-8.
• Poddar, Prem; Lars Jensen, red. (2008). "A historical companion to postcolonial literatures: Continental Europe and Its Empires". Netherlands and its Colonies (në anglisht). Edinburgh University Press. fq. 314–401.
• Postma, Johannes M. (1990). The Dutch in the Atlantic Slave Trade, 1600–1815 (në anglisht). Kembrixh, M.B.: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36585-6.
• Om Prakash (2006). "Mughal Empire". përmbledhur nga John J. McCusker (red.). History of World Trade Since 1450 (në anglisht). Vëll. 1: A–K. Thomson Gale. fq. 237–240. ISBN 978-0-02865840-7. Arkivuar nga origjinali më 18 nëntor 2022.
• Rabb, Theodore K. (1966). "Investment in English Overseas Enterprise, 1575-1630". The Economic History Review (në anglisht). 19 (1): 70–81. doi:10.2307/2592793. ISSN 0013-0117. JSTOR 2592793.
• Dr. Mauro Rahardjo (23 mars 2004). "Spirit 'Art Deco' Perlu Dihidupkan". Arsitektur Indis (në indonezisht). Arkivuar nga origjinali më 16 mars 2010.
• Ravesteijn, Wim (prill 2007). "Between Globalization and Localization: The Case of Dutch Civil Engineering in Indonesia, 1800–1950". Comparative Technology Transfer and Society (në anglisht). 5 (1). Johns Hopkins University Press: 32–64. doi:10.1353/ctt.2007.0017. ISSN 1542-0132 – nëpërmjet Project MUSE.
• Indrajit Ray (2011) [1988]. Bengal Industries and the British Industrial Revolution (1757–1857) (në anglisht). Routledge. ISBN 978-0-415-59477-6.
• Merle Calvin Ricklefs (1993) [1991]. A History of Modern Indonesia Since c.1300 (në anglisht) (bot. i 2-të i ilustruar). Londër: Stanford University Press. ISBN 978-0-804-72195-0.
• Jan Rogozinski (2000). A Brief History of the Caribbean: From the Arawak and Carib to the Present (në anglisht). Penguin Publishing Group. ISBN 978-0-45228193-6.
• Simon Rozendaal (2019). Zijn naam is klein: Piet Hein en het omstreden verleden (në holandisht). Amsterdam: Atlas Contact. fq. 126–130. ISBN 978-904503879-7. Marrë më 17 qershor 2020.
• D. R. SarDesai (1997) [1989]. "7. The English and Dutch in the East Indies". Southeast Asia, Past and Present (në anglisht) (bot. i 4-rt). Westview Press. fq. 87–99. ISBN 978-0-8133-3301-4.
• R. U. Sayce; W. Basil Worsfold (1932). "Cape Colony". përmbledhur nga James Louis Garvin (red.). Encyclopædia Britannica (në anglisht). Vëll. 4. Part 2: Brain to Casting. Londër dhe Nju Jork: Encyclopædia Britannica, Inc. fq. 777–787.
• Geoffrey Vaughn Scammel (2003) [1989]. The First Imperial Age: European Overseas Expansion c. 1400–1715 (në anglisht). Routledge. ISBN 978-113487546-7.
• Lytle Schurz, William (1922). "The Spanish Lake". The Hispanic American Historical Review (në anglisht). 5 (2): 181–94. doi:10.2307/2506024. JSTOR 2506024.
• Adam Schwarz (1994). "1. Growing pains". A Nation in Waiting: Indonesia in the 1990s (në anglisht). Allen & Unwin Pty Ltd. fq. https://archive.org/details/nationinwaitingi00schw/page/1 1-24]. ISBN 1-86373-635-2.
• Steve Shipp (1997). Macau, China: A Political History of the Portuguese Colony’s Transition to Chinese Rule (në anglisht). McFarland. ISBN 978-078640233-5.
• James N. Sneddon (2003). The Indonesian Language: Its History and Role in Modern Society (në anglisht). UNSW Press. ISBN 978-0-86840598-8.
• Stapleton, Timothy J. (2010). A Military History of South Africa: From the Dutch-Khoi Wars to the End of Apartheid (në anglisht). Santa Barbara: Bloomsbury Academic. ISBN 978-031336589-8.
• Suptandar, Pamudji; Arrohman Prayitno; Trubus P. Rahardiansyah (2005). Tokoh Pejuang Kemerdekaan, Pembangunan, Dan Pendidikan (në indonezisht). Xhakarta: Penerbit Universitas Trisakti. ISBN 978-979-8398-86-5.
• Alan Taylor (2001). Eric Foner (red.). American Colonies: The Setting of North America (në anglisht). Penguin Books. ISBN 978-0-14-200210-0.
• Pramoedya Ananta Toer; Bernie IJdis (2 shkurt 1996). Jalan raya pos (dokumentar) (në anglisht dhe indonezisht). Xhava, Indonezi: Pieter Van Huystee Film and Television. Arkivuar nga origjinali më 5 prill 2017.
• Junie T. Tong (2016) [2011]. "11. The Grameen Bank: Life as a Story and as a Journey". Finance and Society in 21st Century China: Chinese Culture Versus Western Markets (në anglisht). Taylor & Francis. fq. 147–164. ISBN 978-1-317-13522-7.
• Ward, Kerry (2009). "6. Forced Migration and Cape Colonial Society". Networks of Empire: Forced Migration in the Dutch East India Company (në anglisht). Kembrixh: Cambridge University Press. fq. 239–282. ISBN 978-0-521-88586-7.
• Wesseling, H. L. (1997). Imperialism and Colonialism: Essays on the History of Colonialism (në anglisht). London: Greewood. ISBN 978-0-313-30431-6.
• Widmer, Edward Ladd (2005). Martin Van Buren: The American Presidents Series: The 8th President, 1837–1841 (në anglisht). Nju Jork Siti, Nj. J.: Times Books. ISBN 978-080506922-8.
• John E. Wills; John Cranmer-Byng, red. (2010). China and Maritime Europe, 1500–1800: Trade, Settlement, Diplomacy, and Missions (në anglisht). Willard J. Peterson Jr.; John W. Witek. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-43260-3. OL 24524224M.
• Witton, Patrick; Mark Elliott; Paul Greenway; Virginia Jealous (2003). Indonesia (në anglisht) (bot. i 7-të). Melburn: Lonely Planet. ISBN 978-1-74059-154-6.
• Adrian Vickers (2005). "4. The Revolution". A History of Modern Indonesia (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 85–112. ISBN 978-0-521-83493-3.
• Vidal, Prudencio (1888). Discurso leído en la apertura annual de los estudios de la Real y Pontificia Universidad de Santo Tomás de Manila el dia 2 de Julio de 1888 (në anglisht). Imprensa del Real Colegio de Santo Tomás.
• Lars Vikør (2006). "205. Malaysia and Insular Southeast Asia". përmbledhur nga Ulrich Ammon; Norbert Dittmar; Klaus J. Mattheier; Peter Trudgill (red.). Socioliguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society (në anglisht dhe gjermanisht). Vëll. 3. Berlin dhe Nju Jork: Walter de Gruyter. fq. 2014-2020. ISBN 978-3-11-018418-1.
• G. C. Zijlmans; H. A. Enser (2002). The Chinese in Suriname: een geschiedenis van immigratie en aanpassing, 1853-2000 (në holandisht). Batavia Publishing. ISBN 978-908064793-0.

Linke të jashtme

• (në holandisht) De VOCsite
• Dutch and Portuguese Colonial History
• (në holandisht) VOC Kenniscentrum Arkivuar 14 gusht 2023 tek Wayback Machine
• Dutch East Indies Documentary në YouTube
• The Atlas of Mutual Heritage database, showing the Dutch empire 1600–1800.