Periudha paraluftës në Kosovë
| Periudha paraluftës në Kosovë | |||
|---|---|---|---|
| Part of Shpërbërja e Jugosllavisë | |||
 Pozita e Republikës së Kosovës në raport me RF Jugosllavia | |||
| Date | 22 shtator 1991 – 27 maj 1995 | ||
| Location | |||
| Caused by | Politikat shtetërore represive ndaj shqiptarëve; Referendumi për pavarësinë e Kosovës, 1991 | ||
| Goals | UÇK: Bashkimi i Shqipërisë dhe Kosovës Kosova: Vetëvendosje politike Jugosllavia: Ruajtja e kontrollit shtetëror | ||
| Resulted in | Tensionet politike dhe të sigurisë u përshkallëzuan
| ||
| Parties | |||
| Lead figures | |||
| |||
| Number | |||
| Casualties and losses | |||
| |||
.svg){kind=small}
.svg){kind=small}
.png){kind=small}
.svg){kind=small}
Periudha paraluftës në Kosovë i referohet një faze të historisë së Kosovës gjatë fillimit dhe mesit të viteve 1990, e karakterizuar nga rezistenca politike paqësore, represioni shtetëror dhe organizimi i hershëm i rezistencës së armatosur shqiptare.
Kjo periudhë konsiderohet se fillon më 22 shtator 1991, me shpalljen e Republikës së Kosovës, dhe përfundon me fillimin e kryengritjes së armatosur kundër autoriteteve jugosllave.[5]
Ngjarjet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Shpallja e pavarësisë së Republikës së Kosovës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në fund të qershorit 1990, anëtarë shqiptarë etnikë të Kuvendit Krahinor propozuan një votim për formimin e një republike të pavarur. Presidenti etnik serb i kuvendit e mbylli atë, megjithatë ai premtoi se do ta rihapte kuvendin më 2 korrik, por kjo u shty më vonë.
Më 2 korrik, shumica dërrmuese e anëtarëve shqiptarë etnikë të Kuvendit Krahinor u kthyen në Kuvendin që ishte i mbyllur; kështu që në rrugë jashtë tij votuan për ta shpallur Kosovën republikë brenda federatës jugosllave.[6] Si përgjigje, qeveria serbe e shpërndau Kuvendin dhe qeverinë e Kosovës, duke i hequr të gjithë autonominë e mbetur, përpara se të miratonte një ligj mbi marrëdhëniet e punës që largoi nga puna 80,000 shqiptarë.[7]
Anëtarët shqiptarë etnikë të Kuvendit të shpërndarë të Kosovës u mblodhën fshehurazi në Kaçanik më 7 shtator dhe formuan “Republikën e Kosovës”, në të cilën ligjet e Jugosllavisë do të pranoheshin vetëm nëse ishin në përputhje me kushtetutën e Republikës. “Republika e Kosovës” u shpall më pas shtet i pavarur më 22 shtator 1991.[8] Kjo shpallje u miratua nga 99% e votuesve në një referendum jozyrtar të mbajtur disa ditë më vonë.[9] Shteti i parë që njohu Republikën e Kosovës ishte Shqipëria[5] Autoritetet serbe i hodhën poshtë rezultatet e referendumit dhe u përpoqën të arrestonin dhe ndiqnin penalisht votuesit.[10]
Trajnimi i kosovarëve në Shqipëri
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjatë vitit 1991, një grup kosovarësh etnikë u larguan drejt Shqipërisë, ku përfunduan një kurs sekret trajnimi ushtarak me ndihmën e ushtrisë shqiptare dhe qeverisë. Trajnimi u mbështet gjithashtu nga presidenti i atëhershëm shqiptar Ramiz Alia. Ndër këta luftëtarë, 50 kaluan ilegalisht kufirin në Jugoslavia. Ky grup, i udhëhequr nga Adem Jashari, Hamëz Jashari dhe Ilaz Kodra, do të bëhej më vonë anëtarët themelues të UÇK-së.[11]
Rrethimi i Prekazit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Më 29 dhjetor, Adem Jashari mori një telefonatë që e paralajmëroi për afrimin e një autokolone të MUP-it me mjete të blinduara dhe helikopterë. Si përgjigje, Adem dhe vëllai i tij Hamëzi mblodhën katër miq dhe të afërm dhe kërkuan strehim në rrugën fqinje të Kodrës.[12][13] Duke besuar se ishte e sigurt, ata u kthyen në shtëpi në orët e para të 30 dhjetorit, por u përballën me zjarr nga oficerët e policisë serbe. Gjatë përleshjes që pasoi, një turmë prej shqiptarësh të Kosovës, të armatosur dhe të paarmatosur, u mblodh rreth shtëpisë së Jasharajve, duke thyer rrethimin dhe duke detyruar njësinë e MUP-it të tërhiqej dhe ta shpallte Prekazin një “zonë të ndaluar”.[14][15][16]
Sulmet Skenderaj–Drenas
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Midis viteve 1991–1994, Adem Jashari udhëhoqi disa sulme ndaj stacioneve dhe patrullave të policisë jugosllave në qytetet e Skenderajt dhe Drenasit. Gjatë këtyre sulmeve, forcat e tij arritën të vrasin dhjetëra oficerë.[11][17]
Sulmi i Drenasit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Më 22, 23 ose 25 maj 1993, UÇK-ja kreu një sulm nën udhëheqjen e Hashim Thaçit dhe Adem Jasharit. Persona të armatosur të fshehur i zunë pritë një automjeti policor, duke shkaktuar vdekjen e 5 oficerëve dhe plagosjen e 2 të tjerëve.[18][19][20]
Incident i Ljeshanit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Më 26 maj 1992, Policia Serbe po planifikonte arrestimin e Tahir Berishës, një mësues arti nga fshati Ljeshan, Peja. Kur u përballën me të, Tahiri qëlloi ndaj oficerëve dhe vrau njërin prej tyre duke plagosur tjetrin, megjithatë ai u qëllua dhe u vra.[21]
Arrestimi i Adem Jasharit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ndërsa ndodhej në Shqipëri, Jashari u arrestua në vitin 1993 nga qeveria e Sali Berishës dhe u dërgua në burg në Tiranë.[22] Para se të lirohej së bashku me militantë të tjerë shqiptarë të Kosovës, me kërkesë të Ushtrisë Shqiptare.[23]
Arrestimi në vjeshtën e vitit 1994
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjatë vjeshtës së vitit 1994, Shërbimi Sekret Serb arrestoi Besim Ramën, një shqiptar nga Prekaz i Epërm që ishte shumë i afërt me Adem Jashari. Gjatë gjykimit të Ramës, Gjykata e Prishtinës ngriti akuza në mungesë ndaj luftëtarëve shqiptarë Adem Jashari, Ilaz Kodra, Hashim Thaçi, Rexhep Selimi, Fadil Kodra, Zenun Kodra, Nuredin Lushtaku, Sami Lushtaku, Sahit Jashari, ldriz AsIlani, Ali Jonuzi dhe Jakup Nura.[11]
Sulmet në vitin 1995
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në vitin 1995, sulmet e UÇK-së u intensifikuan. Një polic serb dyshohet se u vra në vitin 1995 nga UÇK-ja.[24] Në vitin 1995, UÇK-ja filloi të zinte pritë dhe të vriste policë dhe ushtarë serbë me shpresën për të destabilizuar rajonin në mënyrë që NATO-ja dhe Shtetet e Bashkuara të ndërhynin.[25] UÇK-ja do të merrte përgjegjësinë për këto sulme vetëm vitin pasues.[24]
Pasojat
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kryengritja në Kosovë filloi në vitin 1995, pas Marrëveshjes së Dejtonit që i dha fund Luftës së Bosnjës. Në vitin 1996, UÇK-ja filloi të sulmonte ndërtesat qeveritare serbe dhe stacionet e policisë. Pas përshkallëzimit të mëtejshëm të tensioneve, kjo kryengritje do të çonte në Luftën e Kosovës më intensive në shkurt 1998.[26][27][28]
Literatura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Bulatović, Predrag, red. (maj 1981). Шта се догађало на Косову [What was happening in Kosovo]. Politika's Little Library (në serbisht). Belgrade: Politika.
{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - Jović, Dejan (2009). Yugoslavia: A State That Withered Away (në anglisht). Purdue University Press. fq. 184. ISBN 9781557534958.
- Human Rights Watch (1998). Humanitarian Law Violations in Kosovo (në anglisht). New York: Human Rights Watch. ISBN 978-1-56432-194-7. Arkivuar nga origjinali më 2023-01-11. Marrë më 2016-09-24.
- Judah, Tim (2002). Kosovo: War and Revenge (në anglisht). New Haven, Connecticut: Yale University Press. ISBN 978-0-300-09725-2. Arkivuar nga origjinali më 2023-01-11. Marrë më 2016-09-24.
- Kushner, Harvey W. (4 dhjetor 2002). Encyclopedia of Terrorism (në anglisht). SAGE Publications. fq. 206–. ISBN 978-1-4522-6550-6.
{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
- Marsden, Chris (16 mars 2000). "British documentary substantiates US-KLA collusion in provoking war with Serbia" (në anglisht). WSWS. Arkivuar nga origjinali më 13 shtator 2022. Marrë më 22 shtator 2016.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
- Mertus, Julie A. (1999). "The 1981 Student Demonstrations". Kosovo: How Myths and Truths Started a War (në anglisht). University of California Press. ISBN 0-253-20703-7. Arkivuar nga origjinali më 1 dhjetor 2008. Marrë më 13 gusht 2013.
{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)
- Perritt, Henry H. (2008). Kosovo Liberation Army: The Inside Story of an Insurgency (në anglisht). University of Illinois Press. ISBN 978-0-252-09213-8.
- Pettifer, James; Vickers, Miranda (2007). The Albanian Question: Reshaping the Balkans (në anglisht). New York: I.B. Tauris. ISBN 978-1-86064-974-5.
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Troebst, Stefan. "THE KOSOVO CONFLICT, 1998" (PDF) (në anglisht). Bundesministerium für Landesverteidigung.
- ↑ Cabestan, Jean-Pierre; Pavkovic, A., red. (2013). Secessionism and Separatism in Europe and Asia: To Have a State of One’s Own (në anglisht). Taylor & Francis. fq. 85. ISBN 9781136205866.
- ↑ 1991 Referendum - Report. albanian.com (Reportazh) (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 2012-03-06.
- ↑ Troebst, Stefan. "THE KOSOVO CONFLICT, 1998" (PDF) (në anglisht). Bundesministerium für Landesverteidigung.
- 1 2 "Statement of Prime Minister of Albania Mr. Sali Berisha on Recognition of Independence of Kosova" (në anglisht). Republic of Albania Council of Ministers. 2008-02-18. Arkivuar nga origjinali më 2012-04-20.
- ↑ Malcolm, Noel (1999). Kosovo: a short history (në anglisht). New York: HarperPerennial. fq. 346. ISBN 9780060977757.
- ↑ "ON THE RECORD: Civil Society in Kosovo - Volume 9, Issue 1 - August 30, 1999 - THE BIRTH AND REBIRTH OF CIVIL SOCIETY IN KOSOVO - PART ONE: REPRESSION AND RESISTANCE" (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 11 nëntor 2007. Marrë më 21 shkurt 2008.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ↑ Vidmar, Jure (2021). "International Legal Responses to Kosovo's Declaration of Independence". Vanderbilt Law Review (në anglisht). 42 (3): 779. Marrë më 17 janar 2023.
{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ↑ Müller, Beat (30 shtator 1991). "Kosovo (Jugoslawien), 30 September 1991: Unabhängigkeit". sudd.ch (në gjermanisht). Marrë më 17 janar 2023.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ↑ Malcolm, Noel (1998). Kosovo: A Short History (në anglisht). Macmillan. fq. 347. ISBN 978-0-333-66612-8.
- 1 2 3 Ahmet, Qeriqi (6 mars 2024). "Adem Shaban Jashari (28.11.1955 – 7.3.1998)". radiokosovaelire.com.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ↑ Children of the Eagle (2024-06-26). The Immortal Saga of Adem Jashari - Part 1 (në anglisht). Marrë më 2024-08-03 – nëpërmjet YouTube.
- ↑ "Biografia e heroit dhe komandantit legjendar Adem Jashari!". Prizren Post. 2016-03-05. Marrë më 2024-08-03.
- ↑ Bartrop, Paul R. (2016-01-18). Bosnian Genocide: The Essential Reference Guide (në anglisht). Bloomsbury Publishing USA. ISBN 978-1-4408-3869-9.
- ↑ Bartrop, Paul R.; Jacobs, Steven Leonard (2014-12-17). Modern Genocide: The Definitive Resource and Document Collection [4 volumes] (në anglisht). Bloomsbury Publishing USA. ISBN 979-8-216-11854-1.
- ↑ Mijajlovic, Mihajlo S.; Anicic, Djordje S. (2022-01-28). Shooting Down the Stealth Fighter: Eyewitness Accounts from Those Who Were There (në anglisht). Air World. ISBN 978-1-5267-8043-0.
- ↑ Tahiri, Bedri (1999). Adem Jashari: Legjendë e legjendave. Prishtinë: Rilindja. fq. 39.
- ↑ Union, Western European (1999). Proceedings - Assembly of Western European Union: Actes Officiels - Assemblée de L'Union de L'europe Occidentale (në anglisht). W.E.U.
attack of a political nature was recorded at Glogovac in May 1993 , when a police car was fired on by concealed marksmen lying in ambush . Two policemen died and five others were wounded
- ↑ Vaknin, Sam (2004-04-08). Terrorists and Freedom Fighters (në anglisht). Narcissus Publications.
Contrary to typically shallow information in the media, the KLA has been known to have operated in Kosovo as early as the attack on policemen in Glogovac in May 1993.
- ↑ Mijajlovic, Mihajlo S.; Anicic, Djordje S. (2022-01-28). Shooting Down the Stealth Fighter: Eyewitness Accounts from Those Who Were There (në anglisht). Air World. ISBN 978-1-5267-8043-0.
Some journalists claim that a May 1993 attack in Glogovac that left five Serbian policemen dead and two wounded was the first attack carried out by the KLA.
- ↑ Lulëzim, Etemaj (26 maj 1992). "Tahir Lush Berisha, njëri nga pararendësit tipik të UÇK-së". epokaere.com.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ↑ Pettifer, James; Vickers, Miranda (2007). The Albanian Question: Reshaping the Balkans (në anglisht). New York: I.B. Tauris. fq. 113. ISBN 978-1-86064-974-5.
- ↑ Pettifer, James; Vickers, Miranda (2007). The Albanian Question: Reshaping the Balkans (në anglisht). New York: I.B. Tauris. fq. 98–99. ISBN 978-1-86064-974-5.
- 1 2 Professor Peter Radan; Dr Aleksandar Pavkovic (28 prill 2013). The Ashgate Research Companion to Secession (në anglisht). Ashgate Publishing, Ltd. fq. 178–. ISBN 978-1-4094-7652-8.
{{cite book}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja) - ↑ Marsden 2000.
- ↑ Independent International Commission on Kosovo (2000). The Kosovo Report (PDF) (në anglisht). Oxford: Oxford University Press. fq. 2. ISBN 978-0199243099. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 2022-04-11. Marrë më 2020-08-10.
- ↑ Quackenbush, Stephen L. (2015). International Conflict: Logic and Evidence (në anglisht). Los Angeles: Sage. fq. 202. ISBN 9781452240985. Arkivuar nga origjinali më 2023-01-11. Marrë më 2020-09-24.
- ↑ "Roots of the Insurgency in Kosovo" (PDF) (në anglisht). qershor 1999. Arkivuar (PDF) nga origjinali më 2021-06-25. Marrë më 2020-08-08.
{{cite web}}: Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht (lidhja)