Psikika
Psikika[1] përdoret aktualisht për të përshkruar tërësinë e mendjes njerëzore, të vetëdijshme dhe të pavetëdijshme. Sidomos në tekstet më të vjetra, fjala angleze shpirt ndonjëherë përdoret si sinonime.
Psikologjia është studimi shkencor ose objektiv i psikikës. Fjala ka një histori të gjatë përdorimi në psikologji dhe filozofi, që daton që nga kohërat e lashta, dhe përfaqëson një nga konceptet themelore për të kuptuar natyrën njerëzore nga një këndvështrim shkencor.
Etimologjia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kuptimi bazë i fjalës greke ψυχή (psikikë) ishte 'jetë'. Edhe pse e pambështetur, disa kanë pohuar se rrjedh nga folja ψύχω (psiko, 'të frysh'). Kuptimet e derivuara përfshinin 'shpirt', 'shpirt', 'fantazmë' dhe në fund të fundit 'vetvetja' në kuptimin e 'personalitetit të vetëdijshëm' ose 'psikikës'.[2]
Psikologjia e lashtë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Ideja e psikikës është qendrore në filozofinë e Platonit. Studiuesit e përkthejnë konceptualizimin platonik të termit si "shpirt" në kuptimin që ai besonte se është i pavdekshëm. Në veprën e tij "Fedo", Platoni i jep Sokratit katër argumente për pavdekësinë e shpirtit dhe jetën pas vdekjes pas ndarjes së shpirtit nga trupi. Sokrati i Platonit gjithashtu pohon se pas vdekjes Psikika është më e aftë të arrijë mençurinë dhe të përjetojë format platonike pasi nuk pengohet nga trupi.
Filozofi grek Aristoteli shkroi një traktat me ndikim mbi psikikën, të quajtur në greqisht Περὶ Ψυχῆς (Peri Psyches), në latinisht De Anima dhe në anglisht On the Soul. Në këtë vepër, ai përdori konceptin e shpirtit për të shpjeguar funksione të caktuara. Meqenëse - për të - shpirti është lëvizje, ai ka nevojë për një parim shpjegues për lëvizjen trupore. Teoria e Aristotelit për "tre shpirtrat (psyches)" (bimor, shtazor dhe racional) do të sundonte fushën e psikologjisë deri në shekullin e 19-të. Përpara Aristotelit, një numër shkrimesh greke e përdornin termin psikikë në një kuptim më pak të saktë. Në antikitetin e vonë, mjekësia galenike zhvilloi idenë e tre "shpirtrave" (pneuma) që korrespondonin me tre shpirtrat e Aristotelit. Pneuma psychikon korrespondonte me shpirtin racional. Dy pneumat e tjera ishin pneuma physicon dhe pneuma zoticon.
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Fjalorthi". fjalorthi.com (në anglisht). Marrë më 2025-08-31.
- ↑ François, Alexandre (2011-08-20). "Semantic maps and the typology of colexification: Intertwining polysemous networks across languages".
{{cite journal}}: Burimi journal ka nevojë për|journal=(Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)