Qyteti metropolitan i Milanos
Milano
Milano | |
|---|---|
| Città metropolitana di Milano | |
 Palazzo Isimbardi, selia institucionale | |
 Vendndodhja e qytetit metropolitan të Milanos në Itali | |
| Koordinatat: 45°28′01″N 9°11′06″E / 45.46694°N 9.18500°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Lombardia |
| Kryeqendra | Milano |
| Komunat | 133 |
| Qeverisja | |
| • Kryetari metropolitan | Giuseppe Sala |
| Sipërfaqja | |
• Total | 1.574,45 km2 (60,790 sq mi) |
| Popullsia (1 janar 2025)[1] | |
• Total | 3.246.455 |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Faqja zyrtare | www |
Qyteti metropolitan i Milanos (italisht: Città metropolitana di Milano) është një njësi administrative territoriale në Italia, në rajonin e Lombardias, me kryeqendër Milanon. Ai zëvendësoi ish-provincën e Milanos dhe është një ent territorial i zonës së gjerë.[2][3] Sipas të dhënave të 1 janarit 2025, ai kishte 3.246.455 banorë, 133 komuna dhe një sipërfaqe prej 1.574,45 km².[1][4]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Territori i qytetit metropolitan shtrihet në pjesën perëndimore të Lombardias dhe përfshin një hapësirë kryesisht urbane e suburbane, të organizuar rreth Milanos dhe rrjetit të saj të dendur të komunave përreth.[4] Ai kufizohet me provincat e Vazeses, Monzës dhe Brianzas, Bergamos, Kremonës, Lodit, Pavias dhe Novarës.[5]
Sipas faqes zyrtare të entit, qyteti metropolitan i Milanos përfshin 133 komuna në një sipërfaqe prej rreth 1.575 km² dhe përbën një hapësirë të integruar metropolitane, ndër më të populluarat në Evropë.[4]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qyteti metropolitan i Milanos është një nga qytetet metropolitane të parashikuara nga ligji italian nr. 56 i vitit 2014, i njohur si Ligji Delrio.[2] Sipas faqes zyrtare të entit, ai zëvendësoi Provincën e Milanos duke filluar nga 1 janari 2015.[3]
Si ent i zonës së gjerë, ai ushtron funksione të planifikimit strategjik, koordinimit territorial dhe organizimit të shërbimeve me interes metropolitan, në lidhje të ngushtë me rolin qendror të Milanos në Itali veriore.[2]
Ndarja administrative
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qyteti metropolitan përbëhet nga 133 komuna.[1][4] Përveç Milanos, ndër qendrat më të rëndësishme të territorit përfshihen Sesto San Giovanni, Cinisello Balsamo, Legnano, Rho, Cologno Monzese, Paderno Dugnano dhe San Giuliano Milanese.[6]
Administrata
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kryetari metropolitan është Giuseppe Sala, i cili e ushtron këtë funksion si kryetar i komunës së Milanos.[7]
Organet kryesore të entit janë kryetari metropolitan, këshilli metropolitan dhe konferenca metropolitane.[8] Selia institucionale ndodhet në Palazzo Isimbardi, në Via Vivaio 1 në Milano.[9]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Qyteti metropolitan i Milanos kishte 3.246.455 banorë më 1 janar 2025.[1] Ai është një nga territoret metropolitane më të populluara të Italisë dhe një nga më të dendurat në vend.[1]
Qendra më e madhe është Milano, e ndjekur nga Sesto San Giovanni, Cinisello Balsamo, Legnano, Rho dhe qendra të tjera të brezit urban e suburban përreth kryeqytetit lombard.[10]
Transporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Territori metropolitan i Milanos është një nga nyjat më të rëndësishme të transportit në Itali dhe në Evropë. Milano Centrale është stacioni hekurudhor kryesor i zonës dhe ka 24 binarë për shërbimin e udhëtarëve.[11]
Zona metropolitane shërbehet gjithashtu nga sistemi aeroportual i Milanos, i përbërë nga Linate dhe Malpensa. Sipas profilit institucional të SEA-s, sistemi aeroportual milanez regjistroi rreth 42 milionë pasagjerë në vitin 2025.[12]
Kultura dhe turizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Brenda territorit metropolitan ndodhet një nga sitet më të njohura italiane të UNESCO-s, kompleksi i Santa Maria delle Grazies me Darka e Fundit të Leonardo da Vinçit.[13]
Qyteti metropolitan promovon gjithashtu itinerare kulturore dhe turistike në të gjithë territorin, si I Cammini Metropolitani, Strada delle Abbazie dhe itineraret e lidhura me Leonardon dhe dukatin e Milanos.[14]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 "Città Metropolitana di Milano (MI) - Guida ai comuni e info utili" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 3 "Legge 7 aprile 2014, n. 56". Normattiva (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 "Consiglio Metropolitano - Sindaco Giuseppe Sala, mandato ottobre 2016 - dicembre 2021". Città metropolitana di Milano (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- 1 2 3 4 "Territorio e comuni". Città metropolitana di Milano (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "CAPITOLO 3. Inquadramento del territorio" (PDF). Città metropolitana di Milano (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Comuni della Città Metr. di Milano per popolazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Sindaco metropolitano Giuseppe Sala". Città metropolitana di Milano (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Chi governa". Città metropolitana di Milano (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Palazzo Isimbardi". Città metropolitana di Milano (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Comuni della Città Metr. di Milano per popolazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Milano Centrale". Rete Ferroviaria Italiana (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "We manage Milan Malpensa and Milan Linate airports" (PDF). SEA Milan Airports (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Church and Dominican Convent of Santa Maria delle Grazie with "The Last Supper" by Leonardo da Vinci". UNESCO World Heritage Centre (në anglisht). Marrë më 14 prill 2026.
- ↑ "Turismo e marketing territoriale". Città metropolitana di Milano (në italisht). Marrë më 14 prill 2026.
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]| Italia veriperëndimore | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Italia verilindore | |||||
| Italia qendrore | |||||
| Italia jugore | |||||
| Ishujt |
| ||||
* Lugina e Aostës nuk është e ndarë në provinca, funksionet provinciale kryhen nga rajoni | |||||
