Revolucioni serb

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Beteja e Misharit pikturuar nga Afanasij Scheloumoff

Revolucioni serb ishte kryengritje kombëtare dhe kushtetuese për ndryshim në Serbi që ndodhi mes viteve 1804 dhe 1835, gjatë së cilës ky territor u zhvillua nga një provincë otomane në një territor rebele, një monarki kushtetuese dhe Serbisë moderne.[1] Pjesa e parë e periudhës, nga 1804 në 1817, u shënua nga një luftë e dhunshme për pavarësi nga Perandoria Osmane, me dy kryengritje të armatosura që po ndodhnin, duke përfunduar me një armëpushim. Periudha e mëvonshme (1817-1835) dëshmoi një konsolidim paqësor të fuqisë politike të Serbisë gjithnjë e më autonome, duke kulminuar në njohjen e së drejtës për sundim të trashëguar nga princat serbë në 1830 dhe 1833 dhe zgjerimin territorial të monarkisë së re.[2] Termi Revolucioni serb u shpik nga historiografi akademikë gjermanë Leopoid von Ranke në librin e tij Die Serbische Revolution, botuar më 1829.

Kryengritja e Parë Serbe (1804-1813)[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Serbia e Karagjogjit më 1813

Gjatë Kryengritjes së Parë Serbe (1804-1813), Serbia e preceptoi veten si shtet i pavarur për herë të parë pas 300 viteve okupimit Osman dhe Austriak e cila nuk zgjati shumë. Inkurajuar nga Perandoria ruse, kërkesat e vetëqeverisjes brenda Perandorisë Osmane në 1804 u zhvilluan në një luftë për pavarësi deri në 1807. Revolucioni serb përfundimisht u bë simbol i procesit të ndërtimit të kombeve në Ballkan, duke provokuar trazira fshatare mes të krishterëve si në Greqi dhe Bullgari. Pas një rrethimi të suksesshëm me 25,000 burra, më 8 janar 1807, kreu karizmatik i revoltës, Karagjorgj Petroviq, shpalli Beogradin kryeqytetin e Serbisë.

Pas Traktatit të Bukureshtit (maj 1812) dhe pushtimit francez të Rusisë në qershor 1812, Perandoria Ruse tërhoqi mbështetjen e saj për rebelët serbë; të cilët nuk dëshironin të pranonin asgjë më pak se pavarësia, një e katërta e popullsisë së Serbisë (në momentin rreth 100,000 veta) u internuan në Perandorinë e Habsburgëve, përfshirë kryetarin e kryengritjes, Karagjogje Petroviq.[1] Të pushtuar nga osmanët në tetor 1813, Beogradi u bë një skenë hakmarrjeje brutale, me qindra qytetarë të saj masakruar dhe mijëra shiten në skllavëri deri në Azi. Sundimi i drejtpërdrejtë otoman nënkupton gjithashtu heqjen e të gjitha institucioneve serbe dhe kthimin e turqve osmanë në Serbi.

Kryengritja e Dytë Serbe (1815-1817)[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Kryengritja e Dytë Serbe (1815-1817) iahte faza e dytë e revolucionit kombëtar të serbëve kundër Perandorisë Osmane, e cila shpërtheu menjëherë pas aneksimit brutal të vendit në Perandorinë Osmane dhe revoltës së dështuar Hadži Prodan. Këshilli revolucionar shpalli një kryengritje në Takovo më 23 prill 1815, me Millosh Obrenoviçin i zgjedhur si udhëheqës (ndërsa Karagjorgji ishte ende në mërgim në Austri). Vendimi i udhëheqësve serbë ishte për dy arsye. Së pari, ata kishin frikë nga një masakër e përgjithshme e princave. Së dyti, ata mësuan se Karagjorgje po planifikonte të kthehej nga mërgimi në Rusi. Frakti anti-Karagjogje, duke përfshirë Millosh Obrenoviqin, ishte i zellshëm për të penguar Karagjogjen dhe për ta mbajtur atë jashtë pushtetit.[1]

Lufta rifilloi në vitin 1815, dhe Milloshi u bë udhëheqës supremë i revolucionit të ri. Kur osmanët zbuluan këtë, ata i dënuan të gjithë udhëheqësit e saj me vdekje. Serbët luftuan në betejat në Ljubic, Çaçak, Palez, Požarevac dhe Dublje dhe arritën të rikonkoheshin Pashallëkut të Beogradit. Millosh ka mbrojtur një politikë të përmbajtur:[1] ushtarët të kapur osmanë nuk u vranë dhe civilët u liruan. Qëllimi i tij i shpallur nuk ishte pavarësia, por një fund i keqbërjes abuzive.

Referimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ a b c d "The Serbian Revolution and the Serbian State". staff.lib.msu.edu. Arkivuar nga origjinali origjinali më 10 tetor 2017. Marrë më 7 maj 2018. Një parametër i panjohur |deadurl= është injoruar (Ndihmë!); Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  2. ^ Plamen Mitev (2010). Empires and Peninsulas: Southeastern Europe Between Karlowitz and the Peace of Adrianople, 1699-1829. LIT Verlag Münster. ff. 147–.  978-3-643-10611-7. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)