Richard Réti
 |
Richard Réti (28 maj 1889 - 6 qershor 1929) ishte një shahist austro-hungarez dhe më vonë çekosllovak, autor shahu dhe kompozitor i studimeve të fundlojërave.
Ai ishte një nga mbështetësit kryesorë të hipermodernizmit në shah. Me përjashtim të librit të Nimzowitsch Sistemi Im, ai konsiderohet të jetë kontribuesi më i shquar letrar i lëvizjes.
Jeta e hershme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Réti lindi në një familje jehude në Bazin, Austro-Hungari (tani Pezinok, Sllovaki), ku babai i tij punonte si mjek në shërbim të ushtrisë austriake.
Vëllai i tij më i madh Rudolph Reti (i cili nuk përdorte theksin e mprehtë) ishte një pianist i njohur, teoricien muzikor dhe kompozitor.[1] Ai është stërgjyshi i piktorit gjerman Elias Maria Reti. Réti erdhi në Vjenë për të studiuar matematikë në Universitetin e Vjenës.[2]
Karriera e shahut
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Një nga lojtarët më të mirë në botë gjatë viteve 1910 dhe 1920, ai e filloi karrierën e tij si një lojtar klasik kombinues, duke favorizuar hapje të tilla si Gambiti i Mbretit (1.e4 e5 2.f4). Megjithatë, pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore, stili i tij i lojës ndryshoi dhe ai u bë një nga mbështetësit kryesorë të hipermodernizmit, së bashku me Aron Nimzowitsch dhe të tjerë. Ai pati sukseset e tij më të mëdha të hershme në periudhën 1918 deri në 1921, në turne në Kaschau (Košice; 1918), Rotterdam (1919), Amsterdam (1920), Vjenë (1920), dhe Göteborg (1921).[2]
Në vitin 1925, Réti vendosi një rekord botëror për shah symbyllur me 29 lojëra të luajtura njëkohësisht. Ai fitoi 21, barazoi 6 dhe humbi 2.
Réti ishte gjithashtu një kompozitor i shquar i studimeve të fundlojërave.
Vdekja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Réti vdiq më 6 qershor 1929 në Pragë nga skarlatina. Hiri i tij është varrosur në varrin e babait të Réti, Dr. Samuel Réti, në seksionin hebraik të Zentralfriedhof në Vjenë, në Seksioni T1, Grupi 51, Rreshti 5, Varri 34.[3]
Trashëgimia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Hapja e Réti (1.Nf3 d5 2.c4) mban emrin e tij.
Réti mundi Kampionin e Botës José Raúl Capablanca në turneun e shahut në Nju Jork në vitin 1924 me 31 lëvizje - humbja e parë e Capablanca në tetë vjet, humbja e tij e vetme ndaj Réti dhe e para që kur u bë kampion bote. Ky turne ishte gjithashtu i vetmi rast në të cilin Réti mundi kampionin e ardhshëm të botës Alexander Alekhine, duke e arritur këtë sukses në të njëjtin numër lëvizjesh.
Shkrimet e Réti janë bërë klasike të letërsisë së shahut. Idetë Moderne në Shah (1923) dhe Mjeshtrat e Bordit të Shahut (1933) studiohen sot.
Studimi i famshëm i fundlojës
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
| 8 |      | 8 | |||||||
| 7 | 7 | ||||||||
| 6 | 6 | ||||||||
| 5 | 5 | ||||||||
| 4 | 4 | ||||||||
| 3 | 3 | ||||||||
| 2 | 2 | ||||||||
| 1 | 1 | ||||||||
| a | b | c | d | e | f | g | h | ||
Réti kompozoi një nga studimet më të famshme të shahut, të paraqitura në këtë diagram. Ai u botua në Ostrauer Morgenzeitung më 4 dhjetor 1921. Duket e pamundur që mbreti i bardhë të kapë ushtarin e zi të avancuar, ndërsa ushtari i bardhë mund të ndalet lehtësisht nga mbreti i zi. Ideja e zgjidhjes është që mbreti të lëvizë për të avancuar në të dy ushtarët në të njëjtën kohë duke përdorur veti specifike të gjeometrisë së shahut.
- 1. Mg7! h4 2. Mf6 Mb6
- Ose 2...h3 3.Me7 dhe mbreti i bardhë mund të mbështesë ushtarin e vet.
- 3. Me5!!
- Dhe tani mbreti i bardhë vjen pikërisht në kohë te ushtarin e bardhë, ose kap atë të ziun.
- 3... h3 4. Md6 dhe barazim.
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Winter, Edward (2003). A Chess Omnibus (në anglisht). Russell Enterprises. ISBN 1-888690-17-8.
- 1 2 "Memoir of Reti", in Reti's Best Games of Chess, annotated by H. Golombek (Dover 1974).
- ↑ jewishgen.org Online Worldwide Burial Registry - Austria.
Lidhje të jashtme
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Richard Réti profili dhe lojërat në Chessgames.com
- Edward Winter, The Réti Brothers
- Complete works of Richard Reti (në spanjisht)