Rrotullajt

Rrotullajt kanë qenë një ndër familjet më të mëdha feudale shqiptare të shekujve XVIII–XIX, që luajti rol të rëndësishëm në jetën politike, administrative, kulturore dhe arsimore të Prizrenit dhe viseve përreth. Me origjinë nga fshati Tejdrinë i Ujmishtit në krahinën e Lumës, të parët e kësaj familjeje u vendosën në Prizren në shekullin XVII pas shërbimit ushtarak të Salih Zajmit, i cili kishte marrë pjesë në luftën e Kretës dhe në vitin 1667 u nderua me titull nga sadriazemi Fadil Ahmet Pasha Qypërliu. Salih Zajmi u vendos familjarisht në Prizren si shpërblim për shërbimet e tij dhe mori zotërime feudale në formë ziameti.

Vështrim

Nga kjo familje dolën një varg sanxhakbejlerësh që sunduan në Prizren nga viti 1747 deri më 1843, duke mbajtur pushtetin për më shumë se një shekull. Rrjedha e trashëgimisë së pushtetit është si vijon: Bardh Tusha, nipi i Salih Zajmit, u bë Pashë dhe u emërua sanxhakbej i Prizrenit në vitin 1747, pozitë që e mbajti deri më 1750. Pas tij, pushtetin e morën djemtë e tij, Emrullah Pasha (i vrarë nga pashai i Shkodrës më 1774) dhe Ismail Pasha (që shërbeu si sanxhakbej nga 1774 deri më 1786). Djali i parë i Emrullah Pashës, Tahir Pasha, sundoi nga 1786 deri më 1795, i pasuar nga vëllai i tij Rustem Pasha (1795–1800), dhe më pas nga djemtë e Tahir Pashës: Said Pasha (1805–1815), Mahmud Pasha (1819–1836), dhe Emin Pasha (deri më 1843, kur vdiq). Mahmud Pasha, figura më e shquar e kësaj dinastie, kundërshtoi reformat qendrore osmane dhe u ekzekutua nga sulltani për shkak të qëndrimeve të tij politike.

Në aspektin ushtarak e politik, familja Rrotulla mori pjesë në ngjarje të mëdha të kohës. Mahmud dhe Emin Pasha ndihmuan Mustafa Pashë Bushatlliun në fushatat ushtarake, veçanërisht në betejën e Përlepit më 1831. Megjithatë, kur u përballën me ofensivën osmane, u tërhoqën dhe kërkuan falje nga sulltani për të ruajtur privilegjet e tyre. Mahmud Pasha, megjithëse në dukje i bindur ndaj Portës, ndihmoi fshehurazi kryengritësit e Shkodrës më 1835. Kjo solli shkarkimin dhe internimin e tij dhe të vëllezërve të tij në Stamboll pas një ndërhyrjeje ushtarake osmane në Prizren.

Kontributi i familjes Rrotulla nuk kufizohej vetëm në politikë dhe administratë. Ajo luajti një rol të rëndësishëm në zhvillimin e qytetit të Prizrenit, sidomos pas dëmeve që kishte pësuar ky qytet nga forcat austriake më 1689–1690. Nën mbështetjen e tyre, në gjysmën e dytë të shekullit XVIII u vendosën ndërtimtarë arumunë në varoshin lindor të Prizrenit, çka ndihmoi zhvillimin urban të qytetit. Në këtë periudhë u përparuan dukshëm zejtaritë, në veçanti dyfekçinjësia. Në gjysmën e parë të shekullit XIX, Prizreni kishte mbi 100 dyqane pushkësh, me produkte që eksportoheshin deri në Azinë e Vogël, Egjipt e Indi.

Në fushën e kulturës, arsimit dhe artit, familja Rrotulla ishte ndër kontribuuesit më të rëndësishëm të shekujve XVIII–XIX në Kosovë. Ajo themeloi institucione arsimore e fetare, ndërtoi objekte të kultit dhe i dha Prizrenit një fizionomi të re arkitektonike. Said Pasha ndërtoi në vitin 1805 bibliotekën e parë publike në Prizren. Tahir Pasha ndërtoi një medrese në vitin 1794. Mahmud Pasha ndërtoi tri xhami (1828–1833), një medrese (1806–1831), si dhe kullën e sahatit në Prizren (1816), në Rahovec (1791) dhe në Mamushë (1815). Emin Pasha ndërtoi një xhami në vitin 1831 dhe një medrese tjetër më 1855–1856. Këto ndërtime tregojnë përkushtimin e kësaj familjeje ndaj edukimit, fesë dhe jetës qytetare. Rinovimi i hamamit të Mehmet Pashës është gjithashtu një nga veprat që u atribuohet pinjollëve të kësaj familjeje.

Për më shumë se një shekull, familja Rrotulla ishte ndër faktorët kryesorë të jetës politike, ushtarake, kulturore dhe sociale në trevat shqiptare nën Perandorinë Osmane. Trashëgimia e saj është e dukshme në Prizrenin historik dhe në kujtesën kolektive të rajonit.

Shih edhe

• Historia e Kosovës
• Historia e Shqipërisë

Literatura

• Gawrych, George W. The Crescent and the Eagle: Ottoman Rule, Islam and the Albanians, 1874–1913. I.B. Tauris, 2006.
• Kiel, Machiel. Ottoman Architecture in Albania 1385–1912. Istanbul: Research Centre for Islamic History, Art and Culture, 1990.
• Pulaha, Selami. Popullsia Shqiptare e Kosoves Gjate Shekujve XV-XVI. Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, 1984.
• Shuteriqi, Dhimitër. Lëvizja Kulturore në Shqipëri gjatë Rilindjes Kombëtare. Tiranë: Shtëpia Botuese “8 Nëntori”, 1976.
• Skendi, Stavro. The Albanian National Awakening, 1878–1912. Princeton University Press, 1967.
• Islami, Selim. Historia e Popullit Shqiptar, vëllimi II. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 2002.
• Babuna, Aydın. “The Albanians of Kosovo and Macedonia: Ethnic Identity and National Consciousness in the Ottoman Period.” Nationalities Papers, vol. 28, no. 1, 2000, pp. 67–92.
• Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Fjalor Enciklopedik Shqiptar, vëllimi III. Tiranë, 2009
• Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës. Fjalori Enciklopedik i Kosovës, vëllimi II. Prishtinë, 2018.
• Berisha, Jusuf. Prizreni ndër shekuj: studime historike. Prizren: Instituti i Trashëgimisë Kulturore të Shqiptarëve, 2005.
• Rexha, Iljaz. Elita shqiptare e Kosovës në shekujt XVIII–XIX. Prishtinë: Libri Shkollor, 2010.