Shko te përmbajtja

Saadiu

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Saadi Shirazi
Imaginary depiction of Saadi Shirazi by Hossein Behzad
Imaginary depiction of Saadi Shirazi by Hossein Behzad
Born1209/10
Shiraz, Fars, Salghurid kingdom
Died1291/92
Shiraz, Fars, Ilkhanate
Resting placeTomb of Saadi
OccupationPoet
LanguageStampa:Cslist
Notable worksBustan
Gulistan

 

Ebu Mohammad Moshrefoldin Mosleh ebn Abdollah ebn Mosharraf,[a][1] i njohur më mirë me pseudonimin e tij Saadiu,[b] i njohur gjithashtu si Saadiu i Shirazit (سعدی شیرازی, Saʿdī Shīrāzī; lindur më 1210; vdekur më 1291 ose 1292), ka qenë poet dhe prozator i Epokës së Artë Islame. Ai njihet për cilësinë e shkrimeve të tij dhe për thellësinë e mendimeve të tij shoqërore dhe morale.

Saadiu njihet gjerësisht si një nga poetët më të mëdhenj të traditës letrare klasike, duke i dhënë atij nofkën "Mjeshtri i Fjalës" ose "Fjalëthurësi" ( استاد سخن ostâd-e soxan ) ose thjesht "Mjeshtër" (استاد ostâd) midis dijetarëve persianë. Ai është cituar edhe në traditat perëndimore.[3] Libri i tij, Bostani, është renditur si një nga 100 librat më të mëdhenj të të gjitha kohërave nga The Guardian.[4]

Saadiu ishte me prejardhje persiane[3][5] dhe data e lindjes së tij është e pasigurt; shumica e studiuesve e konsiderojnë atë të ketë lindur në vitin 1209 ose 1210.[6] Ai ishte nga qyteti i Shirazit,[6] kryeqyteti provincial i provincës Fars.[7] Që nga viti 1148, provinca kishte qenë nën sundimin e Salghuridëve, një dinasti persiane[8] me origjinë turkomane.[9]

Ka pak siguri në lidhje me jetën e Saadi-t.[6][10] Edhe pse shkrimet e tij, veçanërisht Bostani dhe Gjylistani, përmbajnë shumë kujtime të supozuara autobiografike, shumë prej tyre historikisht nuk kanë gjasa të jenë të tilla dhe ka të ngjarë të jenë të sajuara ose të shkruara në vetën e parë për efekt retorik. Edhe referencat më të hershme për të në literaturën e jashtme ndryshojnë në detaje thelbësore. Edhe emri i tij i vërtetë është i pasigurt. Nëpër burime, i gjithë emri i tij - i cili përbëhet nga emri i tij i dhënë, llagapi, kunja dhe patronimi - shkruhet në disa mënyra të ndryshme.[6]

Burimi më i vjetër i njohur që përmend emrin e tij të plotë është Talḵiṣ al-majmaʿ al-ādāb fi moʿjam al-alqāb ("Përmbledhje e përmbledhjes së përsosjeve në lidhje me leksikonin e fjalëve nderuese") nga Ibn al-Fuwati (vdiq në 1323). Në një letër të datës 1262, ai i kërkoi Saadi-t shembuj të poezisë së tij arabe dhe përmendi emrin e tij të plotë si "Muslih al-Din Abu Muhammad Abd-Allah ibn Musharrif". Studiuesi iranian Saeed Nafisi favorizoi këtë version të emrit të tij të plotë. Megjithatë, shumica e akademikëve të tjerë favorizojnë informacionin e gjetur në dorëshkrimet e hershme të shkrimeve të Saadi-t. Për shembull, iranologu britanik Edward Granville Browne përdori një tekst nga viti 1328 për të argumentuar se emri i plotë i Saadi-t ishte "Musharrif al-Din ibn Muslih al-Din Abd-Allah". Shumica e akademikëve të mëvonshëm perëndimorë, përfshirë Arthur John Arberry, Jan Rypka dhe R. Davis, përfshijnë "Abd-Allah" në patronimin e Saadi-t, pra "Abu Abd-Allah Musharrif al-Din Muslih".[6]

Studiuesi iranian Zabihollah Safa arriti në përfundimin se "Muslih" ishte emri i dhënë i Saadiut dhe e jep emrin e tij të plotë si "Abu Muhammed Musharrif al-Din Muslih ibn Abd-Allah ibn Musharrif" bazuar në parathënien e një prej përmbledhjeve më të vjetra të mbijetuara të veprave të mbledhura të Saadiut, e cila u krijua nga bashkëqytetari i tij Ali ibn Ahmed ibn Ebu Bekr Bisotun në vitin 1326. Në librin e tij Nafahat al-Uns, poeti persian Xha'ami (vdiq në vitin 1492) ofron praktikisht të njëjtin version të emrit. Ky version mbështetet edhe nga iranologu Paul E. Losensky.[6]

Pseudonimi i tij "Saadi" është i qartë pasi shfaqet shpesh në veprat e tij dhe shërben si nënshkrimi i tij në të gjitha gazelet e tij. Megjithatë, ka dyshime se nga erdhi. Meqenëse dy anëtarë të dinastisë Salghuride të quajtur "Sa'd" sunduan për pjesën më të madhe të jetës së Saadiut, ka të ngjarë që frymëzimi për emrin erdhi nga besnikëria e tij ndaj tyre. Studiuesi iranian Abdolhossein Zarrinkoob argumenton se "Sa'd" ose "Banu Sa'd" ishte gjithashtu emri i vetë dinastisë, prandaj edhe përvetësimi i emrit nga Saadi, i cili tregoi besnikërinë e tij ndaj tyre.[6]

  1. ↑ Stampa:Langx
  2. ↑ /ˈsɑːdi/;[2] Stampa:Langx, IPA: [sæʔˈdiː]
Gabim citimi: Etiketat <ref> ekzistojnë për një grup të quajtur "lower-alpha", por nuk u gjet etiketa korresponduese <references group="lower-alpha"/>
  1. ↑ Hinds, Kathryn (2008). The City (në anglisht). Marshall Cavendish. ISBN 9780761430896. Marrë më 2012-08-13 – nëpërmjet Google Books.
  2. ↑ Stampa:Cite dictionary[lidhje e vdekur]
  3. 1 2 "Encyclopedia Iranica" (në anglisht). SAʿDI, Abu Moḥammad Mošarref-al-Din Moṣleḥ b. ʿAbd-Allāh b. Mošarref Širāzi, Persian poet and prose writer (b. Shiraz, ca. 1210; d. Shiraz, d. 1291 or 1292), widely considered to be one of the greatest masters of the classical literary tradition. Gabim citimi: Invalid <ref> tag; name "iranicaonline.org" defined multiple times with different content
  4. ↑ "The top 100 books of all time". TheGuardian.com (në anglisht). 8 maj 2002.
  5. ↑ "Encyclopaedia Britannica" (në anglisht). Saʿdī, also spelled Saadi, byname of Musharrif al-Dīn ibn Muṣlih al-Dīn, (born c. 1213, Shīrāz, Iran—died Dec. 9, 1291, Shīrāz), Persian poet, one of the greatest figures in classical Persian literature.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Losensky 2000.
  7. ↑ Shahbazi 2004.
  8. ↑ de Nicola 2020, f. 281.
  9. ↑ Spuler 1987, ff. 894–896.
  10. ↑ Rypka 1968, f. 250.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Saadiu&oldid=2859640"