Samueli i Hungarisë
| Samuel | |
|---|---|
Mbreti Samuel në Kronikën e Pikturuar | |
| Mbret i Hungarisë | |
| Sundimi | shtator 1041 – 5 korrik 1044 |
| Kurorëzimi | 22 prill 1044 (Csanád ose Székesfehérvár) |
| Paraardhësi | Pjetri |
| Pasardhësi | Pjetri |
| Lindi | rreth 990 (ose 1009) Mbretëria e Hungarisë |
| Vdiq | 5 korrik 1044 Pranë lumit Tisa / Füzesabony |
| Varrimi | Manastiri i Abasárit |
| Bashkëshort(i/ja) | Princeshë e panjohur nga dinastia Árpád (motra e Stefanit I) |
| Fëmijët | Princi Domoszló dhe dy vajza |
| Shtëpia mbretërore | Fisi Aba |
| Ati | Konti Csaba (e pasigurt) |
| Nëna | E panjohur |
| Feja | Katolik i Romës |
Samueli ose Samuel Aba (hungarisht Aba Sámuel; rreth 990 – 5 korrik 1044) ishte mbret i Hungarisë nga viti 1041 deri në vitin 1044. Ai ishte monarku i tretë i vendit dhe i pari që nuk rridhte nga linja e drejtpërdrejtë mashkullore e dinastisë Árpád, por u zgjodh nga fisnikëria për të zëvendësuar një mbret tjetër. Ai ishte kunati i mbretit themelues Stefanit I (i martuar me motrën e tij) dhe kishte mbajtur titullin e lartë të palatinit (nádor).
Prejardhja dhe ngritja në pushtet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Prejardhja e Samuelit është një temë debati historik. Ndërsa disa kronika mesjetare e lidhin familjen e tij (fisin Aba) me hunët apo kumanët, historianët modernë besojnë se elita e fisit Aba rridhte nga popullsi kavare ose hazare që ishin shkëputur nga Perandoria Hazare dhe i ishin bashkuar hungarezëve përpara pushtimit të pellgut të Karpateve (rreth vitit 895). Ekziston gjithashtu një hipotezë se familja e tij mund të ketë praktikuar Judaizmin ose një fe tjetër lindore përpara se të konvertohej në Krishterim në fillim të shekullit të XI-të.
Për shkak të fuqisë së tij lokale në rajonin e maleve Mátra, mbreti Stefani I e integroi atë në shtetin e ri të krishterë duke i dhënë motrën për grua dhe duke e emëruar palatin (zyrtarin më të lartë të oborrit mbretëror).
Megjithatë, kur nipi italian i Stefanit, Pjetër, u bë mbret në vitin 1038, ai e shkarkoi Samuelin nga pozita e tij. Politikat autoritare të Pjetrit dhe mbështetja e tij e tepruar te të huajt (gjermanë dhe italianë) provokuan një rebelim nga fisnikëria hungareze në vitin 1041. Pjetri u dëbua nga vendi dhe fisnikët zgjodhën Samuel Abën si mbretin e ri të Hungarisë.
Sundimi dhe lufta me Perandorinë e Shenjtë Romake
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Mbreti i rrëzuar, Pjetri, gjeti strehim në Bavari dhe i kërkoi ndihmë Perandorit të Shenjtë Romak, Henrikut III. Duke e ditur se një pushtim gjerman ishte i pashmangshëm, Samueli ndërmori një sulm parandalues. Më 15 shkurt 1042, forcat e tij goditën në Austri pranë lumit Traisen, duke shënuar disa suksese fillestare kundër ushtrive perandorake, por nuk arritën një fitore përfundimtare.
Henriku III u kundërpërgjigj me fushata të ashpra ushtarake në vitet 1042 dhe 1043. Për të shmangur një luftë shkatërruese totale, Samueli u detyrua të nënshkruante një marrëveshje paqeje, përmes së cilës hoqi dorë nga disa territore kufitare perëndimore dhe pranoi t'u paguante gjermanëve një haraç të madh financiar.
Masakra e Csanádit dhe rënia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Për të mbledhur fondet për haraçin ndaj gjermanëve, Samueli vendosi taksa të rënda mbi fisnikërinë dhe klerin, ndërkohë që u përpoq të favorizonte njerëzit e thjeshtë për të fituar mbështetje popullore. Ky veprim armiqësoi thellë aristokracinë e vjetër dhe udhëheqësit e Kishës.
Kur zbuloi se fisnikët po komplotonin kundër tij, reagimi i Samuelit ishte brutal. Në periudhën e Kreshmës së vitit 1044, ai ftoi rreth pesëdhjetë fisnikë kundërshtarë në një këshill në qytetin e Csanádit dhe urdhëroi ekzekutimin e tyre të menjëhershëm pa asnjë gjyq. Kjo masakër shkaktoi zemërim të gjerë dhe bëri që Kisha (përfshirë Peshkopin Gerard) të distancohej nga mbreti. Sipas disa burimeve, Samueli u shkishërua nga Papa për këtë akt.
Beteja e Ménfő-s dhe vdekja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Duke përfituar nga izolimi dhe dobësimi i Samuelit, Perandori Henriku III nisi një fushatë të re masive në verën e vitit 1044 për të rikthyer Pjetrin në fron. Përplasja vendimtare ndodhi në betejën e Ménfő-s më 5 korrik 1044. Megjithëse ushtria e Samuelit ishte në epërsi, shumë fisnikë hungarezë e tradhtuan atë në mes të betejës duke braktisur formacionin dhe duke u arratisur.
Në mesin e kaosit, ushtria e Samuelit u shkatërrua plotësisht. Mbreti arriti t'i mbijetonte fushëbetejës dhe u arratis drejt lumit Tisa, por ai u kap rrugës (pranë fshatit Füzesabony) dhe u vra brutalisht. Trupi i tij u varros fillimisht në Feldebrő, dhe disa vite më vonë, u zhvendos në manastirin e ndërtuar prej tij në Abasár. Legjendat e mëvonshme tregojnë se kur varri i tij u hap, rrobat dhe trupi u gjetën të paprishura dhe plagët e tij ishin shëruar, duke dëshmuar se populli i thjeshtë vazhdoi ta respektonte si shenjtor pas vdekjes.
Pas betejës, Henriku III hyri në Székesfehérvár dhe riktheu Pjetrin në fronin hungarez.
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- Engel, Pál (2001). The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895–1526. I.B. Tauris Publishers. ISBN 1-86064-061-3.
- Kristó, Gyula; Makk, Ferenc (1996). Az Árpád-ház uralkodói [Sundimtarët e dinastisë Árpád] (në hungarisht). I.P.C. Könyvek. ISBN 963-7930-97-3.
- Romsics, Ignác (2017). Magyarország története [Historia e Hungarisë] (në hungarisht). Kossuth Kiadó. ISBN 978-963-09-9005-9.