Sanxhaku i Sjenicës

Sanxhaku i Sjenicës (turqisht: Seniçe Sancağı) ishte një provincë kufitare e Perandorisë Osmane që ekzistonte midis viteve 1902 dhe 1912, me qendrën e saj administrative në qytetin e Sjenicës . Ishte pjesë e Vilajetit të atëhershëm të Kosovës .

Formimi dhe organizimi administrativ

Që nga mesi i shekullit XIX, qyteti i Sjenicës kishte filluar të merrte rëndësi gjithnjë e më të madhe, sepse aty shpesh qëndronin kajmakamët dhe sanxhakbejlerët e Novi Pazarit. Pas ndryshimeve të mëdha administrative të vitit 1902, Sanxhaku i Novi Pazarit u riorganizua. Me këtë reformë:

kazatë e Mitrovicës dhe Novi Pazarit iu bashkuan Sanxhakut të Prishtinës,
kazatë Berane dhe Rozhajë iu bashkuan Sanxhakut të Pejës,
ndërsa nga katër kazatë e mbetura, Sjenicë, Bijello Pole, Nova Varosh dhe Vranesh (Kolashini i Poshtëm), u krijua njësi e veçantë administrative e quajtur Sanxhaku i Sjenicës.

Ky sanxhak kufizohej në lindje me Sanxhakun e Prishtinës, në jug me Sanxhakun e Pejës dhe në perëndim me Sanxhakun e plevlës (Tashligjes).

Rëndësia politike dhe strategjike

Pozita e Sanxhakut të Sjenicës e bënte atë një hapësirë me interes të veçantë strategjik, sepse aty kryqëzoheshin interesat e Perandorisë Osmane, të Austro-Hungarisë, si dhe të shteteve fqinje të Serbisë dhe Malit të Zi. Ky rajon u bë objekt rivalitetesh të vazhdueshme, sidomos pas okupimit austro-hungarez të Bosnjës dhe Hercegovinës (1878) dhe gjatë krizave ndërkombëtare që pasuan.

Në kohën e Krizës së Aneksimit (1908–1909), kur Austro-Hungaria shpalli aneksimin e Bosnjës e Hercegovinës, kazaja e Donji Kolašinit (Vranesh) u shkëput nga Sanxhaku i Sjenicës dhe iu bashkua Sanxhakut të Tashligjes (Pljevlja), duke e zvogëluar territorin e tij.

Popullsia dhe jeta ekonomike

Popullsia e Sanxhakut të Sjenicës ishte e përzier nga ana etnike dhe fetare. Aty jetonin:

myslimanë boshnjakë që përbënin shumicën e popullsisë së qyteteve dhe disa fshatrave,
sllavë ortodoksë në fshatrat dhe zonat malore,
si dhe një numër i kufizuar shqiptarësh në viset më jugore dhe kufitare me Kosovën.

Ekonomia bazohej kryesisht në bujqësi, blegtori dhe tregti lokale, ndërsa Sjenica njihej për tregjet e saj periodike ku shkëmbeheshin prodhime bujqësore, mallra artizanale dhe bagëti.

Shpërbërja dhe fundi i sanxhakut

Gjatë Luftës së Parë Ballkanike (1912–1913), në vjeshtën e vitit 1912, Sanxhaku i Sjenicës u pushtua nga ushtritë e Serbisë dhe Malit të Zi. Sipas marrëveshjes së arritur midis dy shteteve, pjesa më e madhe e sanxhakut, përfshirë edhe qytetin e Sjenicës, iu dha Serbisë, ndërsa një pjesë më e vogël i kaloi Malit të Zi.

Me këtë zhvillim, Sanxhaku i Sjenicës pushoi së ekzistuari si njësi administrative osmane. Përfundimisht, më 12 nëntor 1913, u nënshkrua një marrëveshje e posaçme midis Serbisë dhe Malit të Zi për caktimin e kufijve të rinj dhe përfundimin e procesit të ndarjes së territoreve të këtij sanxhaku.

Trashëgimia historike

Megjithëse ekzistoi për një periudhë të shkurtër (1902–1912), Sanxhaku i Sjenicës përfaqëson një shembull të ndryshimeve të fundit administrative të Perandorisë Osmane në Ballkan, në përpjekje për të ruajtur kontrollin mbi territoret kufitare në kohën e dobësimit të saj. Fundi i këtij sanxhaku lidhet drejtpërdrejt me shpërbërjen e pushtetit osman në rajon dhe zgjerimin territorial të Serbisë dhe Malit të Zi në fillim të shekullit XX.

Shih edhe