Senati i Republikës Italiane
Senati i Republikës Italiane Senato della Repubblica | |
|---|---|
| XIX legjislatura | |
.svg){kind=logo} | |
| Lloji | |
| Lloji | |
| Historia | |
Fillimi i sesionit të ri | 13 tetor 2022 |
| Udhëheqja | |
Presidenti | |
Nënkryetarët | |
Kuestorët | |
| Përbërja | |
| Vendet | 205 |
.svg) | |
Grupet politike |
|
| Vendi i mbledhjes | |
.jpg) | |
| Palazzo Madama, Roma, Italia | |
| Uebfaqja | |
| www | |
Senati i Republikës Italiane (italisht: Senato della Repubblica) është dhoma e lartë e Parlamentit të Italisë. Së bashku me Dhomën e Deputetëve, ai ushtron funksionin legjislativ në kuadrin e sistemit italian të bikameralizmit paritar. Sipas Kushtetutës italiane, Senati zgjidhet në bazë rajonale dhe përbëhet nga 200 senatorë zgjedhorë, prej të cilëve 4 zgjidhen në qarkun jashtë vendit; këtyre u shtohen senatorët e përjetshëm, sipas nenit 59 të Kushtetutës.[1][2][3]
Në legjislaturën e XIX-të, të nisur më 13 tetor 2022, president i Senatit është Ignazio La Russa. Selia e tij është Palazzo Madama në Roma, ndërsa grupi më i madh parlamentar është ai i Vëllezërit e Italisë.[4][5][6]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Origjina e Senatit italian lidhet me Statuto Albertino, kushtetuta e Mbretërisë së Sardenjës e vitit 1848, e cila parashikonte një parlament me dy dhoma. Pas bashkimit italian, Senati i Mbretërisë u bë një nga institucionet qendrore të Mbretërisë së Italisë.[7]
Pas rënies së fashizmit dhe referendumit institucional të vitit 1946, Senati i Mbretërisë u zëvendësua nga Senati i Republikës, i parashikuar nga Kushtetuta republikane që hyri në fuqi më 1 janar 1948. Që prej atëherë Senati ka qenë një nga dy dhomat e parlamentit italian dhe ka ushtruar, së bashku me Dhomën e Deputetëve, funksionin legjislativ dhe kontrollin politik mbi qeverinë.[7][3]
Përbërja dhe zgjedhja
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sipas nenit 57 të Kushtetutës, Senati zgjidhet në bazë rajonale. Numri i senatorëve zgjedhorë është 200, prej të cilëve 4 zgjidhen në qarkun jashtë vendit. Asnjë rajon ose krahinë autonome nuk mund të ketë më pak se tre senatorë, me përjashtim të Molises, që ka dy, dhe Lugina e Aostës, që ka një.[1]
Neni 58 i Kushtetutës përcakton se senatorët zgjidhen me votim të përgjithshëm dhe të drejtpërdrejtë, ndërsa mund të zgjidhen senatorë zgjedhësit që kanë mbushur moshën 40 vjeç.[8]
Përveç senatorëve zgjedhorë, neni 59 i Kushtetutës parashikon edhe senatorët e përjetshëm. Senatorë të përjetshëm me të drejtë janë ish-presidentët e Republikës, ndërsa Presidenti i Republikës mund të emërojë deri në pesë qytetarë për merita shumë të larta në fushën shoqërore, shkencore, artistike ose letrare.[2][9]
Mandati i Senatit zgjat pesë vjet dhe mund të zgjatet vetëm me ligj e vetëm në rast lufte.[10]
Funksionet
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në sistemin kushtetues italian, Senati dhe Dhoma e Deputetëve kanë kompetenca të barabarta. Të dyja dhomat ushtrojnë funksionin legjislativ, japin dhe mund të tërheqin besimin ndaj qeverisë, dhe marrin pjesë në veprimtarinë e drejtimit politik dhe të kontrollit parlamentar.[3]
Senati ushtron gjithashtu funksione njohëse dhe inspektuese nëpërmjet pyetjeve parlamentare, interpelancave, mocioneve, rezolutave dhe veprimtarisë së komisioneve. Në rastet e parashikuara nga Kushtetuta, senatorët dhe deputetët mblidhen së bashku në Parlament në seancë të përbashkët.[3]
Organizimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Organet kryesore të Senatit janë presidenti, Këshilli i Presidencës, Kolegji i Kuestorëve, Konferenca e Kryetarëve të Grupeve parlamentare, komisionet dhe grupet parlamentare. Rregullorja e Senatit rregullon organizimin e brendshëm të institucionit dhe zhvillimin e punimeve parlamentare.[3][4]
Në legjislaturën e XIX-të, Senati numëron 205 anëtarë në detyrë, duke përfshirë senatorët e përjetshëm. Sipas përbërjes aktuale të grupeve parlamentare, grupi më i madh është Vëllezërit e Italisë me 63 senatorë, i ndjekur nga Partito Democratico - Italia Democratica e Progressista me 36 dhe nga Lega Salvini Premier - Partito Sardo d'Azione me 29.[5][9]
Selia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Senati ka selinë në Palazzo Madama në qendër të Romas. Pallati u zgjodh si seli e Senatit të Mbretërisë në shkurt 1871 dhe aty u mblodh për herë të parë Senati i Mbretërisë më 28 nëntor 1871. Edhe sot Palazzo Madama mbetet selia kryesore institucionale e Senatit italian.[6]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 "La Costituzione - Articolo 57". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "La Costituzione - Articolo 59". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 3 4 5 "Senato in sintesi". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Composizione del Consiglio di Presidenza". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Riepilogo della composizione". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Palazzo Madama". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "La storia del Senato". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- ↑ "La Costituzione - Articolo 58". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- 1 2 "Senatori a vita". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.
- ↑ "La Costituzione - Articolo 60". Senato della Repubblica (në italisht). Marrë më 2026-04-13.