Shëmbëlltyra
Shëmbëlltyra apo parabola, në kuptimin e retorikës apo literaturës, është një histori koncize dhe didaktike, në prozë ose në vargje, që ilustron një ose më shumë mësime apo parime morale apo shpirtërore. Ajo ndryshon nga fabula në atë që fabulat përdorin kafshë, bimë, objekte të pajetë ose forca të natyrës si personazhe, ndërsa shëmbëlltyrat kanë personazhe njerëzore.[1] Një parabolë është një lloj analogjie metaforike.[2]
Disa studiues të ungjijve kanonikë dhe të Dhiatës së Re e përdorin termin "parabolë" vetëm për shëmbëlltyrat e Jezusit,[3][4] megjithëse ky nuk është një kufizim i zakonshëm i termit.
Etimologjia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Fjala parabolë vjen nga greqishtja παραβολή ( parabolē ), që fjalë për fjalë do të thotë "hedhje" ( bolē ) "krahas" ( para- ), dhe për rrjedhojë do të thotë "krahasim, ilustrim, analogji".[5] Ishte emri që retoricienët grekë i dhanë një ilustrimi në formën e një rrëfimi të shkurtër fiktiv.
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Karakteristikat
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Një parabolë është një rrëfim i shkurtër që ilustron një të vërtetë universale; është një rrëfim i thjeshtë. Ajo skicon një mjedis, përshkruan një veprim dhe tregon rezultatet. Ndonjëherë mund të dallohet nga lloje të ngjashme rrëfimi, siç janë alegoria dhe apologjia.[6]
Një parabolë shpesh ka një personazh që përballet me një dilemë morale ose një person që merr një vendim të gabuar dhe më pas vuan pasojat e padëshiruara. Edhe pse kuptimi i një parabole shpesh nuk thuhet në mënyrë të qartë, ajo nuk ka për qëllim të jetë e fshehur ose sekrete, por të jetë mjaft e drejtpërdrejtë dhe e dukshme.
Karakteristika përcaktuese e parabolës është prania e një nënteksti që sugjeron se si duhet të sillet një person ose çfarë duhet të besojë. Përveç dhënies së udhëzimeve dhe sugjerimeve për sjelljen e duhur në jetën e dikujt, shëmbëlltyrat shpesh përdorin gjuhë metaforike që u lejon njerëzve të diskutojnë më lehtë ide të vështira ose komplekse. shëmbëlltyrat shprehin një argument abstrakt duke përdorur një rrëfim konkret që kuptohet lehtë.
Alegoria është një lloj narrativ më i përgjithshëm; ajo përdor gjithashtu metaforën . Një alegori mund të ketë interpretime të shumta jo-kontradiktore dhe gjithashtu mund të ketë implikime që janë të paqarta ose të vështira për t'u interpretuar. Siç e tha HW Fowler, qëllimi si i parabolës ashtu edhe i alegorisë "është të ndriçojë dëgjuesin duke i paraqitur atij një rast në të cilin ai me sa duket nuk ka asnjë interes të drejtpërdrejtë dhe mbi të cilin për këtë arsye mund të nxirret një gjykim i paanshëm prej tij..."[6] shëmbëlltyra është më e përmbledhur se alegoria: ajo mbështetet në një parim të vetëm dhe një moral të vetëm, dhe synon që lexuesi ose dëgjuesi të arrijë në përfundimin se morali zbatohet po aq mirë për shqetësimet e tij.
shëmbëlltyrat e Jezusit
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]shëmbëlltyrat kuranore
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pjesë 39:28-30 e Kuranit krenohen me "çdo lloj parabole në Kuran". Ajetet kuranore përfshijnë shëmbëlltyra të pemës së mirë dhe të keqe ( Kuran 14:32-45 ), të dy burrave dhe të shtëpisë së merimangës . Kuran 16:77 përmban parabolën e skllavit dhe të zotit të tij, e ndjekur nga shëmbëlltyra e të verbërit dhe të atij që sheh.[7]
Shih edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Difference Between Fable and Parable". DifferenceBetween.com. Difference Between. 6 nëntor 2012. Marrë më 13 qershor 2015.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ David B. Gowler (2000). What are they saying about the parables. Paulist Press. fq. 99, 137, 63, 132, 133. ISBN 9780809139620.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ Jülicher, Adolf (1888). Die gleichnisreden Jesu [The parables of Jesus] (në gjermanisht). Vëll. 1. Tübingen: J.C.B. Mohr (P. Siebeck). Marrë më 8 nëntor 2019.
- ↑
Meier, John P. (1994). A Marginal Jew: Rethinking the Historical Jesus. The Anchor Bible reference library. Vëll. 2: A Marginal Jew: Mentor, message, and miracles. Doubleday. ISBN 9780385469920. Marrë më 8 nëntor 2019.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - ↑ "parable | Origin and meaning of parable by Online Etymology Dictionary". www.etymonline.com.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - 1 2 Fowler, H.W. (1965). A Dictionary of Modern English Usage. London: Oxford University Press. fq. 558.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) See entry at simile and metaphor. Gabim citimi: Invalid<ref>tag; name "fowler558" defined multiple times with different content. - ↑ Wherry, Elwood Morris (1896). A Complete Index to Sale's Text, Preliminary Discourse, and Notes. London: Kegan Paul, Trench, Trubner, and Co.
{{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!)