Shtet ishullor

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Shtetet sovrane dhe shtete me njohje të kufizuar plotësisht në ishuj (Australia konsiderohet kontinent): ato me kufij tokësorë kanë hije të gjelbër dhe ato pa blu të errët të errët

Një vend ishull është një vend ku territori kryesor i të cilit përbëhet nga një ose më shumë ishuj ose pjesë të ishujve.Që nga viti 2011, 46 (rreth 24%[1]) e 193 shteteve anëtare të OKB-së janë vende ishullore.

Politikë[redakto | redakto tekstin burimor]

Përqindja e vendeve ishullore që janë demokratike është më e lartë se ajo e vendeve kontinentale. Historikisht ata kanë qenë më të prirur ndaj stabilitetit politik sesa homologët e tyre kontinentalë. [1]

Lufta[redakto | redakto tekstin burimor]

Vend ishullet kanë qenë shpesh bazë e pushtimit detar dhe rivalitetit historik midis vendeve të tjera.[2] Vendet e ishullit janë më të ndjeshëm ndaj sulmeve nga vendet e mëdha kontinentale për shkak të madhësisë së tyre dhe varësia në det dhe ajër të linjave të komunikimit.[3] Shumë vende ishull janë gjithashtu të ndjeshme ndaj grabitjes nga mercenarët dhe pushtuesit e huaj,[4] edhe pse izolimi i tyre i bën ata një objektiv të vështirë.

Burimet natyrore[redakto | redakto tekstin burimor]

Shumë vende ishullore mbështeten shumë në peshq për furnizimin e tyre kryesor të ushqimit.[5] Disa janë duke u kthyer në energji të ripërtëritshme -të tilla si të energjia e erës, Didrocentralet, fuqia gjeotermale dhe bionaftë nga copra vaj—për të luftuar rritjen e çmimeve të naftës.[6]

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Disa vende ishullore janë më të prekura nga vendet e tjera nga ndryshimet klimatike, gjë që shkakton probleme të tilla si përdorimi i reduktuar i tokës, mungesa e ujit dhe ndonjëherë edhe çështjet e zhvendosjes. Disa vende ishullore të ulëta, ngadalë po zhyten nga nivelet në rritje të ujit të Oqeanit Paqësor.[7] Ndryshimi i klimës gjithashtu ndikon në vendet e ishullit duke shkaktuar fatkeqësi natyrore siç janë ciklonet tropikale, uraganet, përmbytjet e shpejta dhe thatësira.[8] Në vitin 2011, Qendra për të Drejtën e Ndryshimeve Klimatike (CCCL) mbajti një konferencë ku morën pjesë 272 regjistrues nga 39 vende ishullore të titulluar Çështjet Ligjore për Kombet Islame të Kërcënuara.[9]

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Shumë vende ishullore mbështeten shumë në importe dhe ndikohen shumë nga ndryshimet në ekonominë globale. [10] Për shkak të natyrës së shteteve të ishullit, ekonomitë e tyre shpesh karakterizohen duke qenë më të vogla, relativisht të izoluara nga tregtia botërore dhe ekonomia, më të prekshme ndaj kostove të transportit detar dhe më shumë të ngjarë të pësojnë dëmtime mjedisore në infrastrukturë; përjashtime përfshijnë Japoninë dhe Mbretërinë e Bashkuar.[11] [12][13] Industria dominuese për shumë vende ishullore është turizmi.[14]

Përbërja[redakto | redakto tekstin burimor]

Vendet e ishullit janë zakonisht të vogla me popullsi të ulët, edhe pse disa, si Indonezia dhe Japonia bëjnë përjashtim.[15]

Disa vende ishull janë përqendruar në një ose dy ishuj të mëdhenj, të tilla si Mbretëria e Bashkuar, Trinidad dhe Tobago, Zelanda e Re, Kuba, Bahrain, Singapor, Islanda, Malta, dhe Republika e Kinës (Tajvan). Të tjerët janë të shpërndarë mbi qindra apo mijëra ishuj të vegjël, të tilla si Indonezia, Filipinet, Bahamas, Sejshellet, dhe Maldivet. Disa vende ishull ndajnë një ose më shumë nga ishujt e tyre me vende të tjera, të tilla si Mbretëria e Bashkuar dhe Irlanda; Haiti dhe Republika Domenikane; dhe Indonezia, e cila ndan ishujt me Papua Guinea e Re, Brunei, Timori Lindor, dhe Malajzinë.

Gjeografikisht, vendi i Australisë konsiderohet një tokë kontinentale dhe jo një ishull,duke mbuluar masën më të madhe të kontinentit australian. Megjithatë, në të kaluarën, ai konsiderohej një vend ishull për qëllime turistike[16] (ndër të tjera) dhe nganjëherë përmendet si i tillë[17]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ a b Ott, Dan (1996). Small is Democratic. Routledge. p. 128. ISBN 0-8153-3910-0. 
  2. ^ Chasle, Raymond (1 Oct 1986). "The quest for identity. (island countries)". UNESCO Courier. Marrë 2009-02-01.
  3. ^ Perry, Walt L.; Robert W. Button; Jerome Bracken; Thomas Sullivan (2002). Measures of Effectiveness for the Information-age Navy. Rand Corporation. p. 7. ISBN 0-8330-3139-2. 
  4. ^ WREN, CHRISTOPHER S. (December 9, 1989)."Mercenary Holding Island Nation Seeks Deal". New York Times. Marrë 2009-02-01.
  5. ^ "Many of the world's poorest people depend on fish". Food and Agriculture Organization of the United Nations. 2005-06-07. Marrë më 2017-09-30. 
  6. ^ Xingwei, Huang (2008-10-17). "Pacific Islands countries switch to renewable energy source due to increasing fuel prices". Marrë më 2009-02-01. 
  7. ^ "Leader of disappearing island nation says climate change an issue of survival, not economics". Korik 5, 2008. Marrë 29-11-2017
  8. ^ "FAO: Climate change threatens food security of Pacific island countries". Dhjetor 2, 2008.
  9. ^ http://www.earth.columbia.edu/articles/view/2826
  10. ^ "Global economic crisis a concern for Pacific island countries". 2008-10-28. Marrë më 2009-02-01. 
  11. ^ Garg, Sarika. "U.N. ambassador gives keynote". Marrë më 2017-09-05. 
  12. ^ "NZ calls for global solutions to problems faced by small island nations". 2005-01-18. Marrë më 2009-02-01. 
  13. ^ "WTO/FORSEC Trade Policy Course for Pacific island countries". 9 Mars 2001.
  14. ^ "China enlists Pacific island countries as tourist destinations, XINHUA"The America's Intelligence Wire. 10 Gusht 2004.
  15. ^ "Wen pledges new aid to Pacific countries". International Herald Tribune. April 5, 2006. Marrë më 2013-08-21. 
  16. ^ "Australian Naval Defence". The Brisbane Courier. 24 July 1897. Arkivuar nga the original më 29 November 2012. Marrë më 2009-01-31. 
  17. ^ "China, Pacific island countries discuss cooperation at forum meeting". Marrë më 2009-02-01.