Sindroma akute e rrezatimit
| Sindroma akute e rrezatimit | |
|---|---|
 | |
| Radiation causes cellular degradation by autophagy | |
| Specialitet | Critical care medicine, Hematology, Emergency medicine |
| Simptomat | Early: Nausea, vomiting, skin burns, loss of appetite[1] Later: Infections, bleeding, dehydration, confusion[1] |
| Komplikimet | Cancer;[2] Infection |
| Fillimi | Within days (dose-dependent)[1] |
| Llojet | Bone marrow syndrome, gastrointestinal syndrome, neurovascular syndrome[1][3] |
| Shkaktar(ë) | Large amounts of ionizing radiation over a short period of time[1] |
| Metoda diagnoztifikuese | Based on history of exposure and symptoms[4] |
| Parandalimi | ALARA principle (time, distance, shielding); Potassium iodide; decontamination of skin regions |
| Trajtimi | Supportive care (blood transfusions, antibiotics, colony stimulating factors, stem cell transplant)[3] |
| Mjekimi | Filgrastim, antiemetics, analgesics |
| Prognoza | Depends on the exposure dose[4] |
| Shpeshtësia | Rare[3] |
Sindroma akute e rrezatimit (ARS), e njohur edhe si sëmundje nga rrezatimi ose helmim nga rrezatimi, është një koleksion efektesh shëndetësore që shkaktohen nga ekspozimi ndaj sasive të larta të rrezatimit jonizues në një periudhë të shkurtër kohore. Simptomat mund të fillojnë brenda një ore nga ekspozimi dhe mund të zgjasin për disa muaj. Simptomat e hershme janë zakonisht të përziera, të vjella dhe humbje e oreksit. Në orët ose javët në vijim, simptomat fillestare mund të duken se përmirësohen, përpara zhvillimit të simptomave shtesë, pas të cilave vjen ose shërimi ose vdekja.
ARS përfshin një dozë totale më të madhe se 0.7 Gy (70 rad), që përgjithësisht ndodh nga një burim jashtë trupit, e dhënë brenda pak minutash. Burimet e një rrezatimi të tillë mund të ndodhin aksidentalisht ose qëllimisht. Ato mund të përfshijnë reaktorë bërthamorë, ciklotrone, pajisje të caktuara të përdorura në terapinë e kancerit, armë bërthamore ose armë radiologjike. Në përgjithësi ndahet në tre lloje: sindroma e palcës së kockave, sindroma gastrointestinale dhe neurovaskulare, me sindromën e palcës së kockave që ndodh në 0.7 deri në 10 Gy, dhe sindroma neurovaskulare që ndodh në doza që tejkalojnë 50 Gy. Qelizat që preken më shumë janë përgjithësisht ato që ndahen me shpejtësi. Në doza të larta, kjo shkakton dëmtime të ADN-së që mund të jenë të pariparueshme. Diagnoza bazohet në një histori ekspozimi dhe simptoma. Numërimi i plotë i përsëritur i gjakut (CBC) mund të tregojë ashpërsinë e ekspozimit.
Trajtimi i ARS është përgjithësisht kujdes mbështetës. Kjo mund të përfshijë transfuzione gjaku, antibiotikë, faktorë stimulues të kolonive ose transplantim të qelizave staminale. Materiali radioaktiv i mbetur në lëkurë ose në stomak duhet të hiqet. Nëse radiojodi është thithur ose gëlltitur, rekomandohet jodur kaliumi. Komplikimet si leuçemia dhe kancere të tjera midis atyre që mbijetojnë menaxhohen si zakonisht. Rezultatet afatshkurtra varen nga ekspozimi ndaj dozës.[5]
ARS është përgjithësisht e rrallë. Një ngjarje e vetme mund të prekë një numër të madh njerëzish. Shumica dërrmuese e rasteve që përfshijnë ARS, së bashku me efektet e shpërthimit, u shkaktuan nga bombardimet atomike të Hiroshimës dhe Nagasakit, me vdekje pas sulmit në dhjetëra mijëra. Aksidentet dhe incidentet bërthamore dhe të rrezatimit ndonjëherë shkaktojnë ARS; më e keqja, katastrofa e centralit bërthamor të Çernobilit, shkaktoi 134 raste dhe 28 vdekje. ARS ndryshon nga sindroma kronike e rrezatimit, e cila ndodh pas ekspozimeve të zgjatura ndaj dozave relativisht të ulëta të rrezatimit, dhe nga kanceri i shkaktuar nga rrezatimi.[6][7]
Shiko edhe
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 Gabim citimi: Etiketë
<ref>e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajturaCDC2019 - ↑ "Beir VII: Health Risks from Exposure to Low Levels of Ionizing Radiation" (PDF). The National Academy. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2020-03-07. Marrë më 2019-12-02.
{{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri|language=(Ndihmë!) - 1 2 3 Gabim citimi: Etiketë
<ref>e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajturaSMJ2010 - 1 2 Gabim citimi: Etiketë
<ref>e pavlefshme; asnjë tekst nuk u dha për refs e quajturaNORD2019 - ↑ "Radiation Sickness - Symptoms, Causes, Treatment | NORD" (në anglishte amerikane). Marrë më 2026-03-30.
- ↑ Akleyev, Alexander V. (2014-02-11). Chronic Radiation Syndrome (në anglisht). Springer Science & Business Media. ISBN 978-3-642-45117-1.
- ↑ Cohen, Kenneth S. (2001-03-28). Medical Management of Radiation Accidents (në anglisht). CRC Press. ISBN 978-1-4200-3719-7.