Dallime mes rishikimeve të "Delfini"

Jump to navigation Jump to search
4.671 bytes added ,  5 vjet më parë
v
ska përmbledhje të redaktimeve
v (added Category:Delfinë using HotCat)
v
{{Infobox|name=:Delfini|abovestyle=background:#cfc;|subheaderstyle=|above=Definët|subheader=Delfinët nuk janë një takson, ato janë një grupim joformal i rendit [[Cetacea]]|image=[[File:Tursiops truncatus 01.jpg|300px]]|caption=Delfini hundështypur (hundëshishe)|headerstyle=background:#ccf;|labelstyle=background:#ddf;|header1=Të dhëna|label4=Klasifikimi i cetaceve|data4=*Mbretëria: [[Animalia]] *Tipi: [[Chordata]] *Klasi: [[Mammalia]] *Rendi: [[Cetacea]]|label5=Familjet që konsiderohen definë|data5=*[[Delphinidae]] *[[Iniidae]] *†[[Lipotidae]] *[[Platanistidae]] *[[Pontoporiidae]]}}'''Delfini''' është emri i përbashkët për një grup gjërësisht të shpërndarë dhe të larmishëm të [[Gjitarët|gjitarëve]] [[Placenta|placentarë]] të detit. Është një grupim joformal brenda rendit [[Cetacea]], duke përjashtuar [[Balena|balenat]] dhe derrat e detit.
'''Delfini''' është gjitar ujor i konsideruar si kafsha e tretë më e mençur në botë. Delfini ushqehet kryesish me peshq, është mjaft paqësor dhe krijon miqësi me njerëzit. Delfini është gjitar deti me trup deri ne 3,7 metra, me ngjyrë hiri ne kurriz dhe me bark te bardhe, me lëkure te lëmuar, me turi te zgjatur. Delfini jeton mbi 100 vjeç. Kjo kafshe pëlqen detet e ngrohta të klimës mesdhetare.
 
'''Delfini''' është gjitar ujor i konsideruar si kafsha e tretë më e mençur në botë. Delfini ushqehet kryesish me peshq, është mjaft paqësor dhe krijon miqësi me njerëzit. Delfini është gjitar deti me trup deri ne 3,7 metra, me ngjyrë hiri ne kurriz dhe me bark te bardhe, me lëkure te lëmuar, me turi te zgjatur. Delfini jeton mbi 100 vjeç. Kjo kafshe pëlqen detet e ngrohta të klimës mesdhetare.
 
Ato jeton ne thellësi prej 2 deri 9 metra. Ekzistojnë 34 lloje delfinësh.
Delfinët e pare te njohur. Gjinore, i përkasin familjes se Hadrodelfineve dhe Kentriodon, nga familja e kentriodoneve.
 
'''Delfinet''' janë kafshe deti. Ata janë te lidhur me balenat, janë rreth 40 lloje delfinësh ne 17 gjenerata. Për, asat e tyre variojnë nga 1,2 m deri ne 9,5 m, nga 40 kg deri ne 10 ton (orka ose balena vrasëse). Ata gjenden ne boten e ujit me shume ne oqeane e ndarjeve kontinentale, janë mishngrënës, me shume ushqehen me peshq. Familja e delfinëve është me e madhja e oqeanit dhe me e shoqërueshmja. Delfinët kane ekzistuar rreth 10 milion vjet me pare, gjate miocenes. Delfinët janë kafshët me inteligjente dhe duken te shoqërueshme e lozonjare, qe i beri ata popullore ne kulturën njerëzore.
 
== Origjina e emritEtimologjia ==
Emri ''delfin'' rrejdh nga [[greqishtja]] {{lang|grc|δελφίς}} (''delphís''), "delfin",<ref name="Liddel">{{cite web|url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Ddelfi%2Fs|title=δελφίς|first1=Henry George|last1=Liddell|first2=Robert|last2=Scott|work=A Greek-English Lexicon|publisher=Perseus Digital Library}}</ref> që ka qenë i lidhur me {{lang|grc|δελφύς}} (''delphus''), "mitër".<ref name="Liddel" /> Emri i kafshës mund të interpretohet sipas kuptimit "peshku me mitër".<ref>{{cite book|url=http://dictionary.reference.com/browse/Dolphin|title=Dolphin|work=The American Heritage Dictionary of the English Language|publisher=[[Reference.com|Dictionary.com]]|accessdate=December 17, 2006|edition=Fourth}}</ref> Emri u përcoll në [[Latinishtja|latinisht]] si ''delphinus''<ref>[http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Ddelphinus delphinus], Charlton T. Lewis, Charles Short, ''A Latin Dictionary'', on Perseus Digital Library</ref> (romanizimi i fjalës greke δελφῖνος – ''delphinos''<ref name="Liddel" />), që në latinishten mesjetare u bë ''dolfinus''.
Emri origjinal vjen nga antikiteti grek delphins, i cili ishte i lidhur me emrin grek delphys. Emri i kafshës mund te interpretohet sipas kuptimit peshk me bark (mitër). Emri u transmetua ne latinisht delphinus, ne latinishten e mesme dolfinus dhe ne frëngjishten e vjetër daulphin, e cila e përktheu ne fjale.
 
Termi "delfin" mund të përdoret për ti u referuar antarëve të nënrendit [[Odontoceti]] që i përkasin familjes [[:en:Delphinidae|Delphinidae]] (delfinët oqeanik) dhe familjeve të delfinëve lumor: [[Iniidae]] (delfinët e lumit amerikanojugor), [[Pontoporiidae]] (delfinët e lumit La Plata), [[:en:Lipotidae|Lipotidae]] (delfinët e lumit kinez) dhe [[:en:Platanistidae|Platanistidae]] (delfinët e lumit indian).<ref>{{cite book|url={{google books|plainurl=y|id=p5IiaOb5XxgC|page=652}}|title=Aquatic Life of the World|date=1 November 2000|publisher=Marshall Cavendish|accessdate=23 July 2013|isbn=978-0-7614-7170-7|page=652}}</ref><ref name="Walker2007">{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=5Buh9FtAG8AC|page=6}}|title=Dolphins|last=Walker|first=Sally M.|date=November 2007|publisher=Lerner Publications|isbn=978-0-8225-6767-7|pages=6, 30}}</ref>
Fjala mund te përdoret ne disa mënyra te ndryshme :
 
* Çdo pjesëtar i familjes [[Delphinidae]] (delfinët e oqeaneve)
Në përdorimin e zakonshëm termi "[[Balena|balenë]]" përdoret vetëm për llojet e mëdha të [[Cetacetë|cetaceve]],<ref name="Leatherwood1988">{{cite book|url={{google books|plainurl=y|id=LpMxr35NBCcC|page=6}}|title=Whales, Dolphins, and Porpoises of the Eastern North Pacific and Adjacent Arctic Waters: A Guide to Their Identification|publisher=Courier Dover Publications|accessdate=23 July 2013|year=1988|isbn=978-0-486-25651-1|page=6|author=Stephen Leatherwood}}</ref> ndërsa për cetacetë e vogla me sqep ose me hund të zgjatuar konsiderohen "delfinë".<ref name="Hirschi2002">{{cite book|url=|title=Dolphins|last=|first=|date=April 2002|publisher=Marshall Cavendish|accessdate=23 July 2013|year=|isbn=978-0-7614-1443-8|location=|page=7|pages=|author=Ron Hirschi}}</ref> Emri "delfin" përdoret zakonisht si një sinonim për [[Delfini hundështypur|delfinin hundështypur]], lloji më i përhapur dhe më i njohur nga delfinët.<ref name="NowacekNowacek2006">{{cite book|url={{google books|plainurl=y|id=PF8LlgiRUMIC|page=5}}|title=Discovering Dolphins|publisher=Voyageur Press|accessdate=23 July 2013|year=2006|isbn=978-0-7603-2561-2|pages=5, 9|author1=Stephanie Nowacek|author2=Douglas Nowacek}}</ref> Gjashtë lloje të delfinëve zakonisht mendohet të jenë balena: [[balena vrasëse]], balena kokëpjepër, balena vrasëse e vogël, delfini i zi, dhe dy lloje të ''[[Globicephala]]'', por që të gjitha i takojnë familjes [[Delphinidae]] dhe klasifikohen si definë.<ref>{{cite book|title=''Records of 'blackfish' (killer, false killer, pilot, pygmy killer, and melon-headed whales) in the Indian Ocean Sanctuary, 1772-1986 in'' Cetaceans and cetacean research in the Indian Ocean Sanctuary|last2=Prematunga|first2=W.P.|last3=Girton|first3=P.|last4=McBrearty|first4=D.|publisher=UNEP Marine Mammal Technical Report|year=1991|pages=33–65|asin=B00KX9I8Y8|last1=Leatherwood|first1=S.|last5=Ilangakoon|first5=A.|last6=McDonald|first6=D}}</ref>
* Çdo pjesëtar i familjes Delphinidae dhe [[Platanistidae]] (delfinët e oqeanit dhe te lumit)
 
* Çdo pjesëtar qe bën pjese ne [[Odontoceti]] (balenat me dhembe)
Edhe pse ndonjëherë termat "delfin" dhe "derr deti" përdoren si sinonime, [[Derri i detit|derrat e detit]] nuk konsiderohen delfinëve dhe kanë karakteristika të ndryshme fiziologjike, të tilla si sqepi i shkurtër dhe dhëmbë në fomë lopate; ata gjithashtu ndryshojnë në sjellje. Derrat e detit i përkasin familjes [[Phocoenidae]] dhe ndajnë një prejardhje të përbashkët me [[Delphinidae]].<ref name="NowacekNowacek2006" />
* mund te përdoret rastesisht për delfinët me te zakonshëm dhe familjare.delfine delfine si jeni delfine?????//
 
== Delfinët hibride ==
[[ml:ഡോള്‍ഫിന്‍]]
[[ru:Дельфиновые]]
 
DELFINET JANE FANTASTIK!!!!!!!!!!!!!
== Shiko dhe ==
* [[Balenat me dhëmbë]]
* [[Balena]]
 
== Referencat ==
{{Reflist}}

Menyja e lëvizjeve