Dallime mes rishikimeve të "Komedia Hyjnore"

Jump to navigation Jump to search
Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0
(Lidhje të jashtme të shpëtuara: 3 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0)
Për shkak të vështirësisë të të sjellit të [[Llojet e vargjev|terza rima]]-s (rimës ABA BCB CDC DED EFE), ritmit (''Commedia'' është shkruar në [http://www.oilproject.org/lezione/significato-endecasillabo-accenti-metrica-italiana-7736.html njëmbëdhjetërrokësh] italian (me rregulla strikte të thekseve në vargje--i ashtuquajturi ''a maiore'', me theks në rrokjen e gjashtë dhe të dhjetë, ose ai ''a minore'', me thekse në rrokjen e katërt dhe të dhjetë), dhe përmbajtjes, përpjekjet për të sjellë Komedinë në gjuhë të tjera gjithmonë kanë sjellë pakënaqësi, pasi kanë lëshuar ose në përmbajtje, ose në ritmikë, ose në rimë. Megithatë ato kanë qenë të shumta, gati të panumërta, qoftë si materiale didaktike të përgatitur nga studiues letërsie ashtu edhe si sfida përkthyesish apo poetësh.
 
Në shqip (dhe në të folme të familjes së kësaj gjuhe) ekzistojnë dy përkthime të plota, të dyja të gjysmës së dytë të shekullit XX dhe të dyja në [[Gegërishtja|gegnisht]], si dhe disa sprova të pjesshme që nga fundi i shekullit të nëntëmbëdhjetë. Pjesa më e madhe e përkthyesve kanë qenë prej zonave katolike të Shkodrës dhe veriut të Shqipërisë, me gjasa për shkak të formimit klasik dhe italian që arrinin të merrnin në shkollat fetare të trevave të tyre deri nga fundi i Luftës së Dytë Botërore, dhe janë në gegnisht. Një pjesë e mirë të atyre që u bënë pas Luftës së Dytë Botërore (përfshirë këtu dhe të dyja përkthimet e plota) janë bërë nga persona që vuajtën burgjeve dhe internimeve gjatë regjimit komunist.<ref name=":0">{{Cite web |url=http://www.mapo.al/2018/01/ferri-i-dantes-se-shenepremtes-perkthimi-si-gjest-i-rezistences-kulturore/1 |title=Kopje e arkivuar |accessdate=14 janar 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116200850/http://www.mapo.al/2018/01/ferri-i-dantes-se-shenepremtes-perkthimi-si-gjest-i-rezistences-kulturore/1 |archivedate=16 janar 2018 |url-status=dead }}</ref> Vetëm dy përkthime të pjesshme ekzistojnë deri tani në shqipen standarte.<ref name=":0" />
 
Përkthimi i parë nga Komedia duket se është bërë në arbërishten e Italisë nga Luixhi Lorekio (Luigi Lorecchio), një pasues i [[Jeronim de Rada|Jeronim de Radës]], në vitin 1895.<ref>{{Cite web |url=http://www.gazetaexpress.com/arte/perkthyesit-danteske-te-alighierit-137541/?archive=1 |title=Kopje e arkivuar |accessdate=13 janar 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161111015958/http://www.gazetaexpress.com/arte/perkthyesit-danteske-te-alighierit-137541?archive=1 |archivedate=11 nëntor 2016 |url-status=dead }}</ref>
 
Në vitin 1900, botohet në gegnisht një përkthim i një pjese të Këngës V, të Paolos dhe Françeskës, në revistën e arbëreshëve të Italisë, "La Nazione Albanese", me autor një Sokol Baazi (Baci)<ref name=":1">https://www.shqiperia.com/Dante-e-ne-shqiptaret.2081/</ref>, për të cilin [[Ernest Koliqi]] thotë se duhet të jetë i biri i shkolluar në Romë i udhëheqësit (bajraktarit apo vojvodës) së fisit të Grudëve në Mbishkodër<nowiki/>; ndërsa françeskani Vinçens Prendushi (Prennushi) botoi më 1924 këngën XI të Parajsës, ku poeti takon Shën Françeskun.<ref>https://books.google.ca/books?id=Y8jqAAAAMAAJ&q=Prennushi+Dante&dq=Prennushi+Dante&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjUxrP8z9XYAhWomuAKHRDUC5QQ6AEIPTAE</ref><ref>https://books.google.ca/books?id=EgUfAQAAIAAJ&q=%22vincens+prennushi%22+Dante&dq=%22vincens+prennushi%22+Dante&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjhh43Az9XYAhUFhuAKHS5WApcQ6AEIKzAA</ref><ref name=":1" /><ref>http://www.albdreams.net/kola-i-sokol-bacit-dhe-dante-alighieri/</ref>
[[Mark Ndoja]], një veprimtar komunist dhe klasicist, i cili ra pre e një spastrimi ndaj një grupi shkrimtarësh të Lidhjes së Shkrimtarëve gjysmën e parë të viteve 50 (bashkë me [[Kasëm Trebeshina|Kasëm Trebeshinën]] dhe [[Mehmet Myftiu|Mehmet Myftiun]]), përfundoi përkthimin e ''Komedisë'' viteve gjashtëdhjetë, por për herë të parë ai përkthim u botua pas vdekjes së tij në vitin 1998 nga shtëpia botuese "Dituria" në Tiranë. Gjatë viteve 2000 u botuan dhe përkthimet që Ndoja i pat bërë ''Purgatorit'' dhe ''Parajsës''.
 
Shkrimtari dhe përkthyesi Çezar Kurti ka sjellë në shqip Ferrin botuar në vitin 2000 dhe të ripunuar në vitin 2013<ref>https://www.worldcat.org/title/ferri-botim-i-rishikuar-shoqeruar-me-tekstin-italisht/oclc/964069905&referer=brief_results</ref>, ndërsa një poet shkodran, Meritan Spahija, ka përfunduar një përkthim tijin të Ferrit në vitin 2016.<ref>http://sq.radiovaticana.va/news/2017/11/18/nj%C3%AB_p%C3%ABrkthim_i_ri_i_komedis%C3%AB_hyjnore%E2%80%9D,_nga_meritan_spahija/1349513</ref> Në vitin 2018 në Tiranë u botua nga Instituti i Studimit të Krimeve dhe Pasojave të Komunizmit (ISKK) një përkthim i Ferrit nga Hektor Shënepremte (1921-1997), një poet i persekutuar gjatë komunizmit.<ref>http://www.gsh.al/2018/01/10/poezite-dhe-perkthimi-i-panjohur-i-dantes-nga-poeti-i-persekutuar/</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.mapo.al/2018/01/ferri-i-dantes-se-shenepremtes-perkthimi-si-gjest-i-rezistences-kulturore/1 |title=Kopje e arkivuar |accessdate=14 janar 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180116200850/http://www.mapo.al/2018/01/ferri-i-dantes-se-shenepremtes-perkthimi-si-gjest-i-rezistences-kulturore/1 |archivedate=16 janar 2018 |url-status=dead }}</ref>
 
== Burimi i të dhënave ==

Menyja e lëvizjeve