Ndryshimi mes inspektimeve të "Illyricum Sacrum"

Jump to navigation Jump to search
505 bytes added ,  12 vjet më parë
ska përmbledhje të redaktimeve
v (Robot: Automated text replacement (-Per +Për ))
'''Illyricum Sacrum''' është njenjë vepër enciklopedike me 5500 faqe, e ndarendarë ne nentenëntë vellime. Ne teNë të flitet për historinehistorinë e ilireve, domethenedomëthënë për historinehistorinë e shqiptareveshqiptarëve qe kanekanë jetuar ne faqen perendimorepërendimore te Ballkanit, ku shtriheshin fiset ilire. Illyricum Sacrum permbanpërmban gjithashtu harta, skica dhe ilustrime te shumta për te paretparët tanetanë, te cilat nuk gjenden askund vec ne ketekëtë vepër te madhe. Sipas prof. [[Aleksander Stipcevic]], vepra Illyricum Sacrum është njenjë arritje kapitale e historise evropiane. Ajo ka rendesi te doresdorës se pareparë si burim te dhenash për historinehistorinë mesjetare te Ballkanit Perendimor. Vellimi i pareparë ka daledalë ne vitin 1751, kurse i fundit ne vitin 1909. Shtate Shtatë vellimet e para janë pergatiturpërgatitur nga [[Daniele Farlati]], kurse dy vellimet e fundit nga [[Jakobo Coleti]].
 
 
Treqind e dy vjet me pareparë, ne vitin 1702, [[Papa]] [[Klementi XI]] i drejtohet ipeshkevit te Tivarit, imzot Vincenc Zvajevikut: "Deshiroj te permbusheshpërmbushesh njenjë vizite pastorale ne trojet e Arbnise. Te shkosh atje dhe te shikosh nga aferafër kryeipeshkevite, ipeshkvite, dioqezat dhe famullite. Pasi te keni berebërë ketekëtë punepunë dua nga ju njenjë raport te hollesishemhollësishem për gjendjen e kishave te Arbnise dhe te besimtareve¦ dhe me ne fund dua te di, a e perdor ai popull gjuhengjuhën e vet, te folmen arbneshearbneshë ?" Duke i shkruar ipeshkevit te Tivarit, Papa Klementi XI, qe quhej ndryshe edhe [[Papa Albani]], për shkak te origjinesorigjinës shqiptare, kerkontekërkonte gjallerimin e jetesjetës katolike ne ShqiperiShqipëri, si dhe ruajtjenruajtjën e gjuhesgjuhës se ketijkëtij vendi. Sipas Klementit XI, shqiptaretshqiptarët ishin te vendosur ne ruajtjenruajtjën e traditave te tyre. Si shqiptar, Papa Klementi XI ishte i pari qe kishte kuptuar se shqiptarizimi i kisheskishës katolike ishte mjeti me i miremirë për te ruajtur fene dhe kombin ne ketekëtë vend qe kercenohej gjithnje e me shumeshumë nga dyndjet osmane.
 
 
Duke iu pergjigjurpërgjigjur letresletrës se Atit te shenjteshënjte, kryeipeshkevi i Tivarit Vincec Zmajevik, kalon qytet me qytet e katund me katund duke plotesuarplotësuar me perkushtim te thellethellë urdhrin e shenjteshënjte te PapesPapës. Pas ekspedites ne Arbni, ai i shkruan PapesPapës: "¦ iu solla dheut rreth e rreth, gjithembare e pashepashë vuajtje shumeshumë o Ate i shenjteshënjte. Qytetet e lulezuara ishin vene nennën harac, pashe kala te rrenuara, forcenforcën tonetonë te prishur, e kisha te perlyera. Pashe pleq te vuajtur, meshtare duke qareqarë, barinj te travajur, murtajen qe bentebënte kerdine. ZemraZëmra imeimë, bashkuar me mjerimin e popullit tim, donte te me ndahej copa." Ne fund, ipeshkevi i Tivarit e mbyll keshtukështu letrenletrën e tij: "Konstatimet e mia do te ishin te pavlera sikur te mos ndermerreshin hapa te menjehershem për t'i ardhur ne ndihme popullit te ArbniseArbnisë qe është, ne te njejten kohekohë, edhe populli juaj o AteAtë i ShenjteShënjte!"
 
 
Pas ketijkëtij leterkembimi Papa Klementi XI vendosi qe ne Merci te Lezhes me 14 e 15 janar 1703 te mbahej kuvendi i Arbnit. Me vendim te Papa Klementit XI u themelua kolegji për arbereshetarbëreshet e ItaliseItalisë ne Shen Miter Korone. Ai dha 4000 skude për njenjë vend te perhershempërhershem ne Kolegjin Urban te PropagandesPropagandës Fide ne RomeRomë, vend i cili do te mbahej nga njenjë shqiptar. Me iniciativen e tij u hap katedra e gjuhesgjuhës shqipe ne RomeRomë. Sipas Papa Klementit XI, rimekembja e ArbniseArbnisë, domethenedomethenë ringritja e ndergjegjes kombetare mund te vinte duke ruajtur gjuhengjuhën, fene dhe historinehistorinë e te pareve. Sipas Papes, ketokëto ishin simbole te unitetit kombetar. Ashtu si ne vitin 1702, dhjete vjet me vonevonë, Papa Klementi XI i drejtohet për bashkepunimbashkëpunim njenjë intelektuali, studiuesi dhe historiani, z. [[Daniele Farlati]], për te ndermarre njenjë ekspedite te gjeregjerë nepër dheun e te pareve te tij, nepër Iliri. KeshtuKështu nisi puna për korpusin "Illyricum Sacrum", te cilit Daniele Farlati do t'i kushtonte gjithegjithë jetenjetën e tij.
 
 
Me ketekëtë vepër Farlati behetbëhet njenjë nga personalitetet me te medhamëdha te ilirologjise. Ai është me i madhi, perfaqesuesipërfaqesuesi me dinjitoz qe njohim deri me sot. Nuk ka ilirolog tjetertjetër qe mund te konkurroje me te për periudhen antike, deri ne MesjeteMesjetë. Me dokumente dhe fakte ai argumenton prejardhjen tonetonë shumeshumë e shumeshumë kohekohë para se te vinin sllavet ne Ballkan. Ai davarit mjegullat shekullore e sakteson kohenkohën ilire, helene, romake dhe bizantine. Ai dhe vetemvetëm ai, paraqet themelet e nderlikuara mbi te cilat u ngrit shteti ilir dhe jeta e paraardhesve tanetanë. Për te kryer studime te tilla nuk është e lehte. Duhet shumeshumë kohekohë, shumeshumë dije, dokumente e deshmi qe mund t'i gjesh pas njenjë hulumtimi te gjategjatë e ne vendevendë te ndryshme. Burimet e informacionit janë gati te paarritshme. Por edhe kur i gjen, nuk është e lehte t'i deshifrosh. Mendoni se c'pune kolosale i është dashur Farlatit për te ndertuar pa asnje te mete mozaikun e ilireve qe jetonin ne faqen perendimore te Ballkanit. NeseNëse historiografise sonesonë i heqim Farlatin, atehereatëherë prejardhja jonejonë do te ishte e dyshimte, e manget, e cunguar. Te dhenadhëna për ketekëtë periudhe kanekanë paraqitur edhe studiues te tjere, por roli dhe saktesia e Farlatit janë te padiskutueshme. Te gjithegjithë ata qe duan te flasin për iliret dhe historine e shqiptareve, patjeter duhet te mbështëten e te citojnecitojnë Daniele Farlatin. Ai është institucion. Ai perfaqesonpërfaqeson bankenbankën me te madhe te te dhenavedhënave për Ilirine.
 
 
Sot për sot, ne Shqiperi gjenden tri vellime te Daniele Farlatit, njenjë vellim qe ndodhet ne AQSH, njenjë vellim ne BibliotekenBibliotekën Kombetare dhe njenjë vellim qe gjendet ne ShkoderShkodër. Vellimet e tjera nuk i kemi. Ato gjenden ne Vatikan, ne Venedik, ne Kroaci, ne Muzeun e VjenesVjenës etj. Edhe ne ketokëto vende, kopjet e Illyricum Sacrum janë te rralla. Me njenjë nisme te marremarrë nga shtepiashtëpia botuese ARBI ne PrishtinePrishtinë, ashtu sic u veprua me "Acta et Diplomata res Albanie mediae a etatis ilustrantia" te Shuflait, pritet te veprohet edhe me nente vellimet e Farlatit e Coletit për "Illyricum Sacrum". Për ketekëtë korpus qe i kalon te 5500 faqet do te ndihmoje Ministria e Kultures se KroaciseKroacisë dhe Ministria e Kultures se KosovesKosovës. Natyrisht, Ministria e Kultures se Unionit Serbi - [[Mali i Zi]] as qe mendohet te ndihmojje. Po keshtukështu, edhe Ministria e Kultures se Maqedonise pasi ne ketekëtë vepër flitet për Shkupin ilirik te banuar nga shqiptaret. Ndihme nuk mund te japejapë as Ministria e Kultures se Greqise, sepse ne Illyricum Sacrum flitet për njenjë te tretentretën e Greqise te banuar nga iliro-shqiptaret.
 
 
Nga Volumi i pareparë deri tek i nentinënti janë dashur 150 vjet punepunë e palodhur për te krijuar ketekëtë korpus, qe flet jo vetemvetëm për prejardhjen e shqiptareveshqiptarëve, por edhe për historinehistorinë e ilireve qe jetonin ne pjesenpjesën perendimore te Ballkanit. Autor i vetemvetëm për shtateshtatë volumet e para te ketijkëtij korpusi është Daniele Farlati. Pas vdekjes se tij, Jakobo Koleti, perfundoi volumin e tete e te nente te "Illyricum Sacrum". Formati i faqeve te ketijkëtij korpusi është sa ai i revistave te sotme, 38 X 25 cm. Për botimin e ri nga Arbi Ltd, PrishtinePrishtinë, nje ndihmese te madhe ka dhenedhënë Drejtoria e Pergjithsme e Arkivave te ShqiperiseShqipërisë. Sipas drejtorit Sinani, DPA ka krijuar te gjitha lehtesite e komunikimit me te gjitha institucionet qe ka marreveshjemarrëveshje dypaleshe e qe zoterojne te nentenënte vellimet origjinale te Illyricum Sacrum. PikerishtPikërisht ketokëto kopje do te sherbejneshërbejnë si matrice e paster për botimin fototipik. Drejtoria e PergjithshmePërgjithshme e Arkivave te ShqiperiseShqipërisë ka ndihmuar gjithashtu ne perpuniminpërpunimin e lendes, duke shfrytezuar ne menyre te frytshme marreveshjet dypaleshe. Ajo ka afruar dhe ka nxitur bashkepunetoretbashkëpunëtoret e saj me te ngushtengushtë jashtejashtë ShqiperiseShqipërisë për kerkimekërkime ne bibliotekat dhe arkivat e Vatikanit, Venedikut, Firences, Zagrebit, Dubrovnikut, Cetinjes etj., etj. Tani Drejtoria e Pergjithshme e Arkivave te ShqiperiseShqipërisë po nxit institucionet shqiptare për t'u berebërë pale ne botimin e kesajkësaj vepreveprë monumentale.
 
 
Te paretparët dhe te fundit qe duhet te ndihmonin për botimin luksoz e voluminoz te Illyricum Sacrum është Ministria e Kultures se Shqiperise. Botimi luksoz me format origjinal dhe lidhje speciale, me harta, skica e ilustrime origjinale ka njenjë kosto te lartelartë. Për te qene bashkebotuesbashkëbotues duhet te japesh. Pas ketijkëtij financimi ShqiperiaShqipëria ka te drejte te marremarrë edhe kopjet e domosdoshme, jo njenjë e dy, por aq sa do te derdhe buxhet. Ne te kundert, shtepiashtëpia botuese, duke ruajtur etiken dhe protokollin, do t'i dergojedërgoje TiranesTiranës zyrtare, ndoshta njenjë ose dy kopje, e shumta tri, asnjeasnjë me shumeshumë. Tri kopje janë fare pak edhe për njenjë institucion te vetemvetëm, sic është Biblioteka Kombetare. AsnjeAsnjë historian shqiptar, nuk i ka pareparë deri me sot te nente vellimet e "Illyricum Sacrum". Ata mund te kenekënë pareparë e mund te kenekenë lexuar njenjë vellim, ateatë qe gjendet ne BibliotekenBibliotekën Kombetare, por asnjehereasnjëherë nuk i kanekanë pareparë te nente vellimet e Farlatit. Ky është rasti me i miremirë qe jo vetemvetëm historianet, por edhe studiuesit, shkollaret, akademiket e te tjere t'i kenekenë me ne fund te nente vellimet e Farlatit.
 
 
Ne menyre solemne, ne prani te perfaqesuesvepërfaqesuesve te arkivit slloven, kroat, turk, maqedonas e boshnjak, u nenshkrua ne PrishtinePrishtinë marreveshja midis arkivit shqiptar dhe Arkivit te KosovesKosovës. Kjo është marreveshja e dytedytë midis dy arkivave. AQSH-ja ka qeneqënë i pranishem ne Kosove menjeheremenjëherë pas hyrjes se trupave te NATO-s ne ketekëtë vend. Arkivi i Shtetit Shqiptar ka qeneqënë nder institucionet e para qe ka nenshkruar njenjë marreveshje bashkepunimibashkëpunimi midis dy institucioneve. Dokumentet e arkivit shteterot Shqiptar fillojne qe nga shekulli VI kurse dokumentet e Arkivit te KosovesKosovës janë grabitur qysh ne vitn 1989. Ato janë cuar te gjitha ne Beograd. NjeNjë gjegjë e tille ka ndodhur edhe me arkivat e Sllovenise, Kroacise e Bosnjes. Ju s'keni si ta dini, por nga Arkivi i KosovesKosovës janë grabitur edhe regjistrat e gjendjes civile, regjistrat demografike, regjistrat e pronave, etj., etj. Mendoni se c'telash i madh i hapet shoqeriseshoqërise dhe ekonomise se atij vendi. Arkivat e ish-federates jugosllave janë ne proces gjyqesor për ndarjen e pasurise arkivore. Arkivi i KosovesKosovës nuk mund te hape ende njenjë proces gjyqesor për ketekëtë qellim, pasi nuk janë percaktuarpërcaktuar raportet midis PrishtinesPrishtinës dhe Beogradit. Për te gjitha ketokëto arsye, si dhe për faktin qe arkivistet e PrishtinesPrishtinës janë ne hapat e para, ndihma ndaj ketijkëtij arkivi do te mbetet perparesia jonejonë.
 
Burimi: http://www.forumi.zeriyt.com/index.php/topic,314.0.html
10.357

edits

Menyja e navigimit