Szeged

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Jump to navigation Jump to search
Szeged
Qytet
noform
Kolazh me pamje nga Szeged
Stema_figura
Emblema
Flag of Szeged.svg
Flamuri
Vendndodhja
Szeged is located in Hungaria
Szeged
Szeged

Koordinatat: 46°15′18″V 20°8′42″L / 46.25500°V 20.14500°L / 46.25500; 20.14500

Administrimi
Shteti Flamuri Hungaria
Rajoni Rrafshina e Madhe Jugore
Qarku Csongrád
Kryetari i Bashkisë László Botka
Sipërfaqja dhe popullsia
Sipërfaqja 281 km2
Lartësia 75 m (m.n.d.)
Popullsia 161 122[1] banorë (1 janar 2018)
Dendësia 578,72 banorë/km2
Të dhëna të tjera
Zona Kohore CET (UTC+1)
Verore CEST (UTC+2)
Kodi Postal 6700–6791
Prefiksi (+36) 62
Koordinatat 46° 15′ 18″ Veri

20° 8′ 42″ Lindje

Szeged (shqiptohet ˈsɛɡɛd) është qyteti i tretë më i madh i Hungarisë, qyteti më i madh dhe qendra rajonale e Rrafshinës së Madhe Jugore dhe vendi i qarkut Csongrád. Universiteti i Szeged është një nga universitetet më të dalluar në Hungari.

Szeged ndodhet afër kufirit jugor të Hungarisë, pikërisht në jug të grykëderdhjes së lumit Maros, në të dy brigjet e lumit Tisa, gati në qendër të Fushës së Panonisë. Kufiri hungarez me Serbinë është pak jashtë qytetit.

Historia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Szeged dhe zona e saj kanë qenë të banuara që nga kohërat e lashta. Ptolemeu përmend emrin më të vjetër të njohur të qytetit: Partiscum. Është e mundur që Attila, mbreti i Hunëve të kishte vendin e tij diku në këtë zonë. Emri Szeged u përmend për herë të parë në vitin 1183, në një dokument të mbretit Béla III.

Në shekullin e dytë e.r ekzistonte një postë tregtare romake e vendosur në një ishull në Tisa, dhe themelet e kështjellës Szeged sugjerojnë se struktura mund të ketë qenë ndërtuar mbi një fortesë edhe më të hershme. Sot vetëm një cep i kalasë mbetet ende në këmbë.[2]

Gjatë pushtimit Mongol qyteti u shkatërrua dhe banorët e tij u larguan në kënetat e afërta, por ata shpejt u kthyen dhe rindërtuan qytetin e tyre. Në shekullin e 14-ë, gjatë mbretërimit të Louis të Madh, Szeged u bë qyteti më i rëndësishëm i Hungarisë së Jugut, dhe - ndërsa ushtritë turke u afruan me Hungarinë - u rrit rëndësia strategjike e Szeged. Mbreti Sigismund i Luksemburgut kishte një mur të ndërtuar rreth qytetit. Szeged u ngrit për statusin e qytetit të lirë mbretëror në vitin 1498.

Szeged u plaçkit për herë të parë nga ushtria turke më 28 shtator 1526, por u pushtua vetëm më 1543, dhe u bë një qendër administrative e osmanëve (shih Hungaria Osmane). Qyteti ishte një qendër sanxhaku së pari në Budin Eyalet (1543-1596), pas në Eğri Eyalet. Qyteti u çlirua nga sundimi turk më 23 tetor 1686 dhe rifitoi statusin e qytetit të lirë mbretëror në vitin 1715. Në vitin 1719, Szeged mori stemën e tij (e përdorur edhe sot) nga Charles III. Gjatë disa viteve të ardhshme, Szeged u rrit dhe përparoi. Murgjit Piarist arritën në Szeged më 1719 dhe hapën një shkollë të re gramatikore më 1721. Në vitin 1720, popullsia etnike hungareze e qytetit numëronte rreth 13000 në 16000, ndërsa numri i banorëve serb ishte 1300.[3]

Qytetarët e Szeged luajtën një rol të rëndësishëm në Revolucionin Hungarez të vitit 1848. Lajos Kossuth mbajti fjalimin e tij të famshëm këtu. Szeged ishte vendi i fundit i qeverisë revolucionare në korrik 1849. Sunduesit e Habsburgëve ndëshkuan udhëheqësit e qytetit, por më vonë Szeged filloi të përparojë përsëri, hekurudha e arriti atë në 1854, dhe qyteti mori statusin e tij të qytetit të lirë mbretëror përsëri më 1860.

Sot qyteti i brendshëm i Szeged ka ndërtesa të bukura dhe rrugë të gjera. Kjo është kryesisht për shkak të përmbytjes së madhe të vitit 1879, e cila fjalë për fjalë fshiu tërë qytetin (vetëm 265 nga 5723 shtëpitë mbetën dhe 165 njerëz vdiqën). Perandori Franc Josef vizitoi qytetin dhe premtoi se "Szeged do të jetë më i bukur nga sa ishte". Ai e mbajti premtimin e tij. Gjatë viteve të ardhshme një qytet i ri, modern doli nga gërmadhat, me pallate dhe rrugë të gjera.

Gjatë shekullit 20[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Pas Luftës së Parë Botërore Hungaria humbi territoret e saj jugore në Serbi, si rezultat Szeged u bë një qytet afër kufirit, dhe rëndësia e tij u zvogëlua, por ndërsa mori rolet që më parë i përkisnin qyteteve tani të humbura, ajo ngadalë u rimëkëmbet. Pas Humbjes së TransilvanisëRumani, Universiteti i Kolozsvár (tani Kluzh-Napoka, u zhvendos në Szeged në 1921 (shih Universiteti i Szeged). Në vitin 1923 Szeged mori rolin e ulëses episkopale nga Temesvár (tani Temishvari, Rumani). e okupuar shkurtimisht nga ushtria rumune gjatë Luftës Hungareze-Rumune në vitin 1919. Gjatë viteve 1920 popullsia hebreje e Szeged u rrit dhe arriti në zenit e saj.

Szeged vuajti shumë gjatë Luftës së Dytë Botërore. 6.000 banorë të qytetit u vranë, qytetarët hebrenj u kufizuan në geto dhe më pas u dërguan në kampe vdekjeje. Szeged u kap nga trupat sovjetikeFrontit të Dytë të Ukrainës më 11 tetor 1944 në rrjedhën e Betejës së Debrecen. Gjatë epokës komuniste, Szeged u bë një qendër e industrisë së lehtë dhe industrisë ushqimore. Në vitin 1965 u gjet naftë afër qytetit; zona tani plotëson 67% të kërkesës së vendit për naftë.

Në vitin 1962, Szeged u bë vendi i Csongrád. U ndërtuan rrethe të reja dhe shumë fshatra u aneksuan në qytet ,ë 1973 (siç ishte një tendencë gjatë epokës komuniste).

Szeged e sotme është një qytet i rëndësishëm universitar dhe një tërheqje popullore turistike.

Arsimi[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ndërtesa kryesore e Universitetit së Szeged

Szeged ka 62 kopshte fëmijësh, 32 shkolla fillore dhe 18 shkolla të mesme. Dy shkollat e mesme më të spikatura (Ságvári Endre Gyakorló Gimnázium dhe Radnóti Miklós Kísérleti Gimnázium) janë në pesëmbëdhjetë vendet e para në vend.

Szeged është qendra e arsimit të lartë e Rrafshinës së Madhe Jugore dhe ka ndërtuar një reputacion mjaft të mirë për veten e tij. Mijëra studentë studiojnë këtu, shumë prej të cilëve janë të huaj. Universiteti i Szeged është sipas numrit të studentëve universiteti i dytë më i madh dhe i 4-ti më i vjetër i Hungarisë që u themelua në vitin 1581. Renditet si universiteti më i mirë i vendit në Renditjen Akademike të Universiteteve Botërore - 2005, dhe në 100 më të mirët në Evropë, ai ofron disa programe në fusha të ndryshme të studimit.

Ekonomia[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Szeged është një nga qendrat e industrisë ushqimore në Hungari, i njohur veçanërisht për specin e tij dhe kompanitë si Pick Szeged, Sole-Mizo, Bonafarm etj. Kompanitë e tjera të rëndësishme që kanë selinë e tyre në Szeged janë AMSY International[4], RRE - Szeged[5], Optiwella[6], Generál Printing House[7], RotaPack[8], Sanex Pro[9], Agroplanta[10], Karotin[11], Florin[12], Quadrotex[13] dhe SZEPLAST[14].

Të tjerë, si ContiTech,[15] Duna-Dráva Cement, Szatmári Malom[16] and Europe Match,[17] nuk janë me qendër në qytet, por kanë objekte prodhimi atje.

Ekspozita dhe Qendra e Konferencave Hangár[18] ofron hapësirë për ekspozita dhe konferenca ndërkombëtare.

Sport[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Sporti më i njohur në qytet është hendbolli. Qyteti ka një klub të mirënjohur fituesin e Kupës EHF 2013-14, SC Pick Szeged duke luajtur në Nemzeti Bajnokság I.

Sporti i dytë më i njohur është futbolli në qytet. Szeged kishte disa klube që luanin në ligën e nivelit të lartë hungarez, Nemzeti Bajnokság I. Këto janë Szegedi AK, Szegedi Honvéd SE. E vetmja klub që vepron aktualisht, Szeged 2011 luan në Nemzeti Bajnokság II.

Binjakëzimet[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Referencat[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

  1. ^ "Magyarország közigazgatási helynévkönyve, 2018. január 1" (PDF). Zyra Qendrore e Statistikave Hungareze. Marrë më 27 shtator 2018. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)(hungarisht)
  2. ^ Szeged by Dr. Trogmayer Ottó
  3. ^ Ádám Fejér, Magyarok és szlávok. (Konferencia, Szeged, 1991. május 30-31). Szerk. Fejér Ádám, H. Tóth Imre stb. (Kiad. a JATE Szláv Filológiai Tansz.), József Attila Tudományegyetem, 1993, p. 262, ISBN 9789634819929
  4. ^ AMSY International - Contact information
  5. ^ "- RRE - Szeged Nyomdaipari kft. - Elérhetőségek". Arkivuar nga origjinali origjinali më 15 shkurt 2019. Marrë më 1 shtator 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  6. ^ - Optiwella - Contact
  7. ^ Generál Printing House - Contact Us
  8. ^ - RotaPack - Contact
  9. ^ - Sanex Pro - Contact
  10. ^ Agroplanta
  11. ^ Karotin - Kapcsolat
  12. ^ - Florin - Kapcsolat
  13. ^ Quadrotex - Kapcsolat
  14. ^ SZEPLAST - Contact
  15. ^ - ContiTech - Kapcsolat & Szolgáltatások
  16. ^ "Szatmári Malom". Arkivuar nga origjinali origjinali më 22 nëntor 2016. Marrë më 1 shtator 2019. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  17. ^ delmagyar.hu - Klára Fekete - Megmenekült az egyetlen hazai gyufagyár - 16 nëntor 2006
  18. ^ Hangár Expo és Konferenciaközpont - Bemutatkozás
  19. ^ "Villes jumelées avec la Ville de Nice" (në French). Ville de Nice. Arkivuar nga origjinali origjinali më 29 tetor 2012. Marrë më 24 qershor 2013. Një parametër i panjohur |deadurl= është injoruar (Ndihmë!)Mirëmbajtje CS1: gjuhë e panjohur (link)
  20. ^ "Städtepartnerschaften und Internationales". Büro für Städtepartnerschaften und internationale Beziehungen. Marrë më 2013-07-26. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  21. ^ "Međunarodna suradnja Grada Pule". Grad Pula. Arkivuar nga origjinali origjinali më 2012-05-05. Marrë më 2013-07-28. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  22. ^ "Miasta partnerskie - Urząd Miasta Łodzi [via WaybackMachine.com]". City of Łódź. Arkivuar nga origjinali origjinali më 24 qershor 2013. Marrë më 2013-07-21. Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)