Theodor Heuss
Theodor Heuss | |
|---|---|
.jpg) Theodor Heuss në vitin 1957 | |
| President federal i Gjermanisë | |
| Në detyrë 12 shtator 1949 – 12 shtator 1959 | |
| Paraprirë nga | Post i krijuar |
| Pasuar nga | Heinrich Lübke |
| Kryetar i FDP-së | |
| Në detyrë 12 dhjetor 1948 – 12 shtator 1949 | |
| Paraprirë nga | Post i krijuar |
| Pasuar nga | Franz Blücher |
| Anëtar i Këshillit Parlamentar | |
| Në detyrë 1 shtator 1948 – 23 maj 1949 | |
| Të dhëna personale | |
| Lindi | Theodor Heuss 31 janar 1884 Brackenheim, Württemberg, Perandoria Gjermane |
| Vdiq | 12 dhjetor 1963 |
| Party | Partia Përparimtare Popullore (1910–1918) Partia Demokratike Gjermane (1918–1930) Partia Shtetërore Gjermane (1930–1933) FDP (1948–1963) |
| Bashkëshorti/ja | Elly Heuss-Knapp |
| Fëmijë | 1 |
| Alma mater | Universiteti Ludwig Maximilian i Mynihut Universiteti i Berlinit |
| Profesioni | Politikan, publicist, gazetar |
| Nënshkrimi |  |
Theodor Heuss (31 janar 1884 – 12 dhjetor 1963) ishte një politikan, publicist dhe gazetar gjerman, i cili shërbeu si presidenti i parë federal i Republikës Federale të Gjermanisë nga viti 1949 deri në vitin 1959.[1][2][3]
Ai ishte një nga figurat më të rëndësishme të liberalizmit gjerman në shekullin XX. Para presidencës, Heuss u bë i njohur si gazetar politik, deputet i Reichstagut, profesor në Hochschule für Politik në Berlin dhe më pas si një nga bashkëthemeluesit e FDP-së pas Luftës së Dytë Botërore. Si president federal ai u përpoq të forconte kulturën demokratike të gjermanëve, të kundërshtonte harresën e Holokaustit dhe të përmirësonte reputacionin ndërkombëtar të Gjermanisë së pasluftës.[2][1]
Jeta e hershme dhe arsimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Theodor Heuss lindi më 31 janar 1884 në Brackenheim, në Württemberg. Studioi ekonomi, histori arti, histori dhe filozofi në Mynih dhe në Berlin. Në vitin 1905 mori doktoraturën. Që në rininë e tij u lidh fort me mendimin liberal të Friedrich Naumannit, i cili ndikoi thellë në formimin e tij politik dhe intelektual.[1][4]
Gazetaria dhe liberalizmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas studimeve, Heuss punoi si gazetar politik në Berlin. Nga viti 1905 deri më 1912 ai drejtoi revistën Die Hilfe, e lidhur me Friedrich Naumannin. Më pas u bë kryeredaktor i Neckar-Zeitung në Heilbronn, ndërsa më vonë punoi edhe për botime të tjera politike në Berlin. Në të njëjtën kohë u përfshi në lëvizjen liberale gjermane, fillimisht në Freisinnige Vereinigung dhe më pas në Partinë Përparimtare Popullore.[1][3]
Pas Luftës së Parë Botërore, Heuss u bë një nga bashkëthemeluesit e Partisë Demokratike Gjermane (DDP), forcë liberale e republikës së re. Nga viti 1924 deri më 1928 dhe përsëri nga viti 1930 deri më 1933 ai ishte deputet në Reichstag. Krahas kësaj, nga viti 1920 deri në vitin 1933 dha mësim në Hochschule für Politik në Berlin.[5][2]
Republika e Vajmarit dhe nacional-socializmi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në vitet e fundit të Republikës së Vajmarit, Heuss ishte një mbrojtës i vendosur i rendit demokratik dhe një kundërshtar publik i lëvizjes naziste. Në vitin 1932 botoi librin Hitlers Weg, një nga analizat e hershme më të njohura të fenomenit hitlerian.[5][2]
Megjithatë, në mars 1933 ai iu nënshtrua shumicës së grupit të tij parlamentar dhe votoi, së bashku me deputetët e tjerë të Partisë Shtetërore Gjermane, për ligjin e njohur si Ermächtigungsgesetz, i cili i dha Hitlerit pushtete diktatoriale. Ky episod mbeti një nga pikat më të diskutueshme të biografisë së tij politike.[5][6]
Pas shndërrimit të Gjermanisë në shtet njëpartiak, Heuss humbi mandatin parlamentar dhe iu ndalua veprimtaria universitare. Një pjesë e veprave të tij u ndaluan dhe u dogjën publikisht. Në vitet e regjimit nazist ai jetoi kryesisht si autor i pavarur dhe mbajti kontakte me qarqe liberale e opozitare, megjithëse nuk ishte figurë qendrore e rezistencës aktive.[5][2]
Paslufta, FDP-ja dhe Këshilli Parlamentar
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas vitit 1945, Heuss u kthye menjëherë në jetën publike. Në vitin 1946 u zgjodh në asamblenë kushtetuese dhe në parlamentin e Württemberg-Badenit. Në fund të viteve 1940 u bë një nga figurat kryesore të përpjekjes për të ribashkuar liberalizmin gjerman në kushtet e reja të pasluftës.[1][3]
Në dhjetor 1948 ai u zgjodh kryetar i parë i FDP-së, ndërsa në të njëjtin vit u bë anëtar i Këshillit Parlamentar në Bonn. Në këtë organ, që hartoi Ligjin Themelor, Heuss pati ndikim të rëndësishëm në debatet mbi rendin kushtetues të republikës së re federale.[1][3]
Në zgjedhjet e para federale të vitit 1949 ai u zgjodh deputet në Bundestag. Megjithatë, mandati i tij parlamentar zgjati vetëm disa ditë, sepse më 12 shtator 1949 u zgjodh president federal nga Asambleja Federale.[1][3]
President federal i Gjermanisë
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Theodor Heuss ishte presidenti i parë federal i Republikës Federale të Gjermanisë. Ai e mbajti këtë detyrë nga 12 shtatori 1949 deri më 12 shtator 1959, duke u rizgjedhur në vitin 1954. Presidenca e tij përkoi me vitet formuese të shtetit të ri gjermanoperëndimor dhe me konsolidimin e demokracisë parlamentare pas katastrofës së nazizmit dhe luftës.[1][2]
Në ushtrimin e detyrës, Heuss i dha presidencës një ton qytetar dhe të afërt me publikun. Ai refuzoi përdorimin e trajtës ceremoniale Exzellenz dhe parapëlqeu formën më të thjeshtë Herr Bundespräsident. Në kulturën politike të republikës së re, kjo u pa si shenjë e një stili demokratik dhe jopatetik të ushtrimit të postit.[1][3]
Gjatë presidencës së tij, Heuss u përpoq të forconte mirëkuptimin demokratik të gjermanëve dhe të krijonte një kulturë të re shtetërore, të shkëputur nga autoritarizmi i së kaluarës. Ai foli shpesh për përgjegjësinë historike të Gjermanisë dhe kundërshtoi harresën e krimeve të periudhës naziste. Në të njëjtën kohë, ai synoi të rikthente reputacionin moral dhe politik të Gjermanisë në sytë e botës.[2][1]
Në vitin 1952, si president federal, Heuss ringriti urdhrin Pour le Mérite për shkencat dhe artet, duke i dhënë atij jetë të re në republikën demokratike të pasluftës.[7]
Vitet e fundit dhe trashëgimia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Pas përfundimit të mandatit të dytë në vitin 1959, Heuss u tërhoq nga jeta shtetërore dhe u vendos në Stuttgart. Ai mbeti, gjithsesi, një figurë shumë e respektuar publike dhe simbol i liberalizmit demokratik gjerman.[1][3]
Theodor Heuss vdiq më 12 dhjetor 1963 në Stuttgart, në moshën 79-vjeçare. Trashëgimia e tij lidhet me themelimin e presidencës federale si institucion moral dhe përfaqësues, me rilindjen e liberalizmit gjerman pas vitit 1945 dhe me përpjekjen për t’i dhënë Republikës Federale një kulturë politike demokratike, qytetare dhe evropiane.[1][2]
Në kujtesën publike gjermane, ai mbetet një nga figurat themelore të shtetit federal të pasluftës. Emri i tij lidhet edhe me Theodor-Heuss-Haus në Stuttgart dhe me çmimin Theodor-Heuss-Preis, i krijuar për të nderuar angazhimin demokratik dhe qytetar.[8][9]
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 "Theodor Heuss (1949–1959)". Der Bundespräsident (në anglisht). Office of the Federal President. Marrë më 24 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Theodor Heuss". LeMO (në gjermanisht). Stiftung Haus der Geschichte der Bundesrepublik Deutschland. Marrë më 24 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 6 7 "Theodor Heuss". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 24 prill 2026.
- ↑ "Theodor Heuss". City of Wiesbaden (në anglisht). City of Wiesbaden. Marrë më 24 prill 2026.
- 1 2 3 4 "Theodor Heuss". Gedenkstätte Deutscher Widerstand (në anglisht). Gedenkstätte Deutscher Widerstand. Marrë më 24 prill 2026.
- ↑ "„Ermächtigungsgesetz" vom 24. März 1933". Bundesarchiv (në gjermanisht). Bundesarchiv. Marrë më 24 prill 2026.
- ↑ "Order Pour le Mérite for Sciences and the Arts". Der Bundespräsident (në anglisht). Office of the Federal President. Marrë më 24 prill 2026.
- ↑ "The Theodor Heuss House". Stiftung Bundespräsident-Theodor-Heuss-Haus (në anglisht). Marrë më 24 prill 2026.
- ↑ "About Us". Theodor Heuss Foundation (në anglisht). Marrë më 24 prill 2026.