Shko te përmbajtja

Teodosi II

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Teodosi II
Imperator Caesar Flavius Theodosius Augustus
Αὐτοκράτωρ καῖσαρ Φλάβιος Θεοδόσιος αὐγουστος[1]
Statujë e bardhë e kokës
Perandori romak i Lindjes
Reign10 janar 402 – 28 korrik 450
(i vjetër nga 1 maji 408)
PredecessorArkadi
SuccessorMarciani
Perandorët perëndimorë
Honori (402423)
Joannes (423425)
Valentiniani III (425455)
Born10 prill 401
Died28 korrik 450 (49 vjeç)
Burial
Kisha e Apostujve të Shenjtë, Kostandinopojë
SpouseAelia Eudocia
Issue
  • Licinia Eudoxia
  • Flaccilla
  • Arkadi (me gjasa)
DinastiaTeodosiane
FatherArkadi
MotherAelia Eudoxia
ReligionKrishtërimi Nikeas

Teodosi II (Θεοδόσιος, Theodósios; 10 prill 401 - 28 korrik 450), i quajtur zakonisht Theodosi i Ri, [4] ishte perandor romak për pjesën më të madhe të jetës së tij, u shpall august si foshnjë, në vitin 402 dhe qeverisi si perandori i vetëm i Lindjes, pas vdekjes së babait të tij Arkadit, në vitin 408. Sundimi i tij u shënua me shpalljen e kodit ligjor Teodosian dhe ndërtimin e Mureve Teodosiane të Kostandinopojës. Ai gjithashtu kryesoi shpërthimin e dy polemikave të mëdha kristologjike, ndaj Nestorianizmit dhe Eutikianizmit.

Teodosi lindi në vitin 401, si djali i vetëm i perandorit Arkad dhe gruas së tij Aelia Eudoxia. Më 10 janar 402, ai u shpall bashkë-sundues august nga babai i tij, duke u bërë kështu personi më i ri që ka e mbajtur ndonjëherë këtë titull në historinë romake.[5][6] Në vitin 408, babai i tij vdiq dhe djali shtatë vjeçar u bë perandor i gjysmës LindorePerandorisë Romake.

Sundimi i hershëm

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Monedhë ari solidus e Teodosit II, 425-429, me pamje luftëtari

Qeveria në fillim u administrua nga prefekti pretorian Anthemius, nën mbikëqyrjen e të cilit u ndërtuan Muret Teodosiane të Konstandinopojës.

Sipas Theofan Rrëfimtarit dhe Prokopit, të mbreti sasanid, Jazdegerdi I (399-420) u emërua nga Arkadi si mbrojtëse e Teodosit, të cilin Jazdegerdi e trajnoi si fëmijën e tij, duke i dërguar një mësues privat për ta rritur dhe duke paralajmëruar se armiqësia ndaj tij do të merrej si armiqësi me Persinë.[7] Megjithëse kjo histori supozohet të jetë pa përfundim, Antioku, një eunuk me origjinë perse, u bë mësues dhe ndikues tek Teodosi. Ai u bë gjithashtu praepositus sacri cubiculi më vonë, por Teodosi e shkarkoi atë kur ai arriti moshën e rritur.

Në vitin 414, motra e madhe e Teodosit, Pulcheria, u zotua për virgjëri të përhershme së bashku me motrat e saj. Ajo u shpall augusta dhe veproi si kujdestare e vëllait të saj. Kujdestaria përfundoi kur ai arriti madhorinë e tij, por supozohet se motra e tij vazhdoi të ushtronte një ndikim tek ai deri në martesën e tij. Në qershor 421, Teodosi u martua me Aelia Eudocian, një grua me origjinë athinase.[8][9][10][11][12]

Ata patën një vajzë me emrin Licinia Eudoxia, një tjetër me emrin Flaccilla dhe ndoshta një djalë të quajtur Arkad. Një ndarje përfundimisht ndodhi midis çiftit perandorak rreth vitit 443, me vendosjen e Eudocias në Jeruzalem, ku ajo favorizonte Monofizitizmin monastik.

Shën

Teodosi II
Perandor romak i Lindjes
Nderuar Kisha Ortodokse Lindore
Kisha Ortodokse Orientale
Festa29 korrik

Në vitin 423, perandori perëndimor, Honori, xhaxhai i Teodosit, vdiq dhe noteriorum primicerius, Joannes u shpall perandor. Motra e Honorit, Galla Placidia dhe djali i saj i vogël Valentiniani, i cili kishte ikur më parë në Kostandinopojë për t’i shpëtuar armiqësisë së Honorit, kërkuan ndihmën e Lindjes, për të kërkuar fronin për Valentinianin dhe pas disa diskutimesh, në vitin 424, Teodosi shpalli luftë kundër Joanesit.

Më 23 tetor të vitit 425, Valentiniani III u instalua si perandor i Perëndimit me ndihmën e magister officiorum Helion, me nënën e tij, që mori një rol me ndikim. Për të forcuar lidhjet midis dy pjesëve të perandorisë, vajza e Teodosit, Licinia Eudoxia u fejua me Valentinianin. Ajo u martua me Valentinianin e III më vonë, në 29 tetor 437, duke u bërë perandoreshë e pjesës perëndimorePerandorisë.

Teodosi shpesh shihet nga historianët e lashtë dhe ata modernë si të shtyrë vazhdimisht nga motra, gruaja dhe eunukët e tij, veçanërisht Krisafi mes tyre.[13] Në dekadat e mëvonshme të jetës së tij, Krisafi u ngrit në dinjitet, si një nga të preferuarit e perandorit. Ai favorizoi politikën pro-monofizite, ndikoi në politikën e jashtme ndaj hunëve dhe u mërzot nga Pulcheria, gjenerali Zeno dhe shkrimtarët pro-kalçedonianë.[14] Sipas Theodor Lektorit, Teodosi ishte aq i pakujdesshëm ndaj rrethit të tij, saqë ai nënshkroi aksidentalisht shënimin e motrës së tij për ta shitur gruan e tij, Eudosian, si skllave.[15]

Monedhë solidus me të dy anët, Teodosi II me helmetë, diademë perlash dhe parzmore, prerë në v. 415, Kostandinopojë

Sidoqoftë, disa studiues argumentojnë se në kundërshtim me burimet e lashta armiqësore, Teodosi ishte më i kontrolluar nga qeveria e tij.[16] Të tjerët mendojnë se qeveria kontrollohej kryesisht nga zyrtarë të rangut të lartë civilë të consistorium dhe jo nga Pulcheria ose Eudosia.[17] Midis shkrimtarëve antikë dhe mesjetarë, monofizitët kishin një mendim të favorshëm për Teodosin.[18]

Teodosi ishte një perandor shumë i studiuar, me një prirje të madhe për matematikën, historinë, astronominë dhe shkrimin, prej nga, nga disa historianë të mëvonshëm ka marë nofkën Kaligrafi. Teodosi wshtw pwrshkruar nga Kenneth Holum si "njw njeri me inteligjencw dhe sinqeritet, por pak qwndrueshmwri".[19]

Historiani Christopher Kelly vwren se refuzimi modern i Teodosit e ka origjinwn nw mospranimin iluminist, dhe argumenton se "mbretwrimi i Teodosit II nuk duhet refuzuar, thjeshtwzuar ose fragmentuar nxitimthi".[20]

Universiteti dhe Kodi Ligjor

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Në vitin 425, Teodosi themeloi Universitetin e Kostandinopojës me 31 lëndë (15 në latinisht dhe 16 në greqisht). Midis lëndëve ishin edhe drejtësia, filozofia, mjekësia, aritmetika, gjeometria, astronomia, muzika dhe retorika.

Në vitin 429, Teodosi caktoi një komision për të mbledhur të gjitha ligjet, që nga mbretërimi i Konstandinit I, dhe për të krijuar një sistem plotësisht të kodifikuar ligjor. Ky plan u la i papërfunduar, por puna e një komisioni të dytë që u mblodh në Konstandinopojë, i caktuar për të mbledhur të gjitha legjislacionet e përgjithshme dhe për t'i sjellë ato deri në datën, përfundoi; koleksioni i tyre u botua si Codex Theodosianus në vitin 438. Kodi ligjor i Teodosit II, duke përmbledhur dekretet e shpallura që nga Kostandini, formoi një bazë për kodin ligjor të perandorit Justinian I, Corpus Juris Civilis, në shekullin vijues.

Luftërat me Hunët, Vandalët dhe Persët

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Teodosi mer Mollën Frigjane dhe pyet Eudosian për të. Një skenë nga Kronika e Manasit nga shek. XIV

Situata midis romakëve dhe sasanidëve u përkeqësua në vitin 420, për shkak të persekutimit persian të të krishterëve dhe Perandoria Lindore u shpalli luftë sasanidëve (421422); lufta përfundoi në një ngërç jo vendimtar, kur romakët u detyruan të pranonin paqen ndërsa hunët kërcënonin Kostandinopojën.[21] Paqja u rregullua në vitin 422, pa ndryshimin e status quo. Luftërat e mëvonshme të Teodosit ishin përgjithësisht më pak të suksesshme.

Perandoria Lindore u mundua nga sulmet e hunëve. Në fillim të mbretërimit të Teodosit II, romakët përdorën mosmarrëveshjen e brendshme hune, për të kapërcyer pushtimin e Uldinit në Ballkan. Romakët përmirësuan fortifikimet e tyre dhe në vitin 424, ranë dakord të paguanin 350 paund arë, për ti inkurajuar hunët të qëndronin në paqe me romakët. Në vitin 433, me ngritjen e Atilës dhe Bledës, për të unifikuar hunët, pagesa u dyfishua në 700 paund.

Teodosi u angazhua me punët e Perëndimit, pasi instaloi Valentinianin e III si homologun e tij perëndimor. Kur Afrika Romake ra në dorë të vandalëve në vitin 439, të dy perandorët lindor dhe perëndimor, dërguan forca në Siçili, duke synuar të fillonin një sulm ndaj vandalëve në Kartagjenë, por ky projekt dështoi. Duke parë kufijtë pa forca të konsiderueshme, hunët dhe Persia Sasanide sulmuan të dyja dhe forca e ekspeditës u desh të tërhiqeshin. Gjatë vitit 443, dy ushtri romake u mundën dhe u shkatërruan nga hunët. Anatoli negocioi një marrëveshje paqeje; hunët u tërhoqën në këmbim të koncesioneve poshtëruese, duke përfshirë një haraç vjetor prej 2,100 paundësh romakë (rreth 687 kg) arë.[22]

Teodosi mirëpret reliket e Gjon Gojartit. Miniaturë nga fillimi i shek. XI.

Në vitin 447, hunët kaluan nëpër Ballkan, duke shkatërruar ndër të tjera qytetin e Serdikës (Sofje moderne) dhe duke arritur Athira (Büyükçekmece) në periferi të Kostandinopojës. Në 449, një përpjekje Romake Lindore për të vrarë Attila dështoi, megjithatë marrëdhëniet midis të dyve nuk u përkeqësuan më tej.

Mosmarrëveshjet teologjike

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Theodosius shpesh u përpoq të zgjidhte polemikat doktrinore në lidhje me natyrën e Krishtit. Gjatë një vizite në Siri, Teodosi u takua me murgun Nestor, i cili ishte një predikues i njohur. Në vitin 428, ai e emëroi Nestorin kryepeshkop të Kostandinopojës. Nestori u përfshi shpejtë në mosmarrëveshjet e dy fraksioneve teologjike, të cilat ndryshonin në këndvështrimet e tyre kristologjike. Nestori u përpoq të gjente një rrugë të mesme midis atyre që, duke theksuar faktin se në Krishtin, Zoti kishte lindur si njeri, këmbëngulnin ta thërrisnin Virgjëreshën Mari Theotokos ("lindëse e Zotit") dhe atyre që e refuzuan këtë titull, sepse Zoti, si një qenie e përjetshme, nuk mund të kishte lindur. Nestori sugjeroi titullin Kristotokos ("lindëse e Krishtit") si një kompromis, por ai nuk gjeti pranim nga asnjë fraksion.

Monedhë e Teodosit II, e gjetur një manastir në Shpellat Axhanta, në Indi, mes shek. II p.e.s. dhe v. 650 të e.s.

Ai u akuzua për ndarjen e natyrës hyjnore dhe njerëzore të Krishtit, duke rezultuar në "dy Krishtë", një herezi më vonë e quajtur Nestorianizëm. Megjithëse fillimisht u mbështet nga perandori, Nestori u kundërshtua me forcë nga kryepeshkopi Kiril i Aleksandrisë dhe përfundimisht humbi mbështetjen e Teodosit. Me kërkesë të Nestorit, i cili u përpoq të justifikonte veten e tij nga akuza e Cirilin për herezi, perandori thirri një këshill, i cili u mblodh në Efes në vitin 431. Secili prej fraksioneve ciriliane dhe nestoriane, mbajti këshillat e tyre në kundërshtim me njëri-tjetrin. Teodosi përfundimisht favorizoi Kirilin. Këshilli afirmoi titullin Theotokos dhe e dënoi Nestorin, i cili u kthye në manastirin e tij në Siri dhe më në fund u internua në një manastir të largët në Egjipt.

Pothuajse njëzet vite më vonë, mosmarrëveshja teologjike shpërtheu përsëri, këtë herë të shkaktuar nga abati kostandinopolit Eutikes, i cili pohoi pikëpamjen monofizite se natyra hyjnore dhe njerëzore e Krishtit ishin një. Eutikesi u dënua nga kryepeshkopi Flavian i Konstandinopojës, por gjeti një mik të fuqishëm në pasardhësin e Kirilit, Dioskuri i Aleksandrisë. Një këshill tjetër u thirr në Efes në vitin 449, më vonë i keqpërdorur si "sinod grabitës" nga Papa Leo I, sepse rezultati i tij u kundërshtua nga Kalçedonianët. Ky këshill rivendosi Eutikesin dhe rrëzoi Flavianin, i cili u keqtrajtua dhe vdiq pak më vonë. Leoni I i Romës dhe shumë peshkopë të tjerë protestuan kundër rezultatit, por perandori e mbështeti atë. Vetëm pas vdekjes së tij në vitin 450, vendimet do të ktheheshin në Këshillin e Kalçedonisë.

Teodosi vdiq më 28 korrik të vitit 450 si rezultat i një aksidenti (ra nga kali). Motra e tij Pulcheria, u martua me Marcianin, një familje nën gjeneralin me ndikim Aspar, duke e bërë atë Perandor. Eunuku Krizaf u ekzekutua pak më vonë nga çifti i ri perandorak.

Ashtu si Konstandini I dhe disa nga pasardhësit e tij, ai u varros në Kishën e Apostujve të Shenjtë, në një sarkofag purpuri që u përshkrua në shekullin e X-të nga Kostandini VIIDe Ceremoniis.[23]

  1. Rösch 1978, ff. 163–164.
  2. Weitzmann, Kurt (1977). Age of Spirituality: Late Antique and Early Christian Art (në anglisht). Metropolitan Museum of Art. fq. 28–29. ISBN 978-0-87099-179-0.
  3. Lenaghan, J. (2012). "Portrait head of Emperor, Theodosius II (?). Unknown provenance. Fifth century". Last Statues of Antiquity (në anglisht). LSA-453.
  4. Alexander A. Vasiliev (1980). History of the Byzantine Empire, 324–1453, Vol. I. University of Wisconsin Press. fq. 66.
  5. John Robert Marindale; Arnold Hugh Martin Jones; J. Morris (1980). The Prosopography of the Later Roman Empire (në anglisht). Vëll. 2. A. D. 395–527. Cambridge University Press. fq. 1100. ISBN 0-521-20159-4.
  6. "Theodosius II". Romanempire (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 7 nëntor 2017.
  7. Alireza Shapour Shahbazi, "Byzantine-Iranian relations", Encyclopaedia Iranica, 15 dhjetor 1990.
  8. Duncan, Alistair (1974). The noble heritage: Jerusalem and Christianity, a portrait of the Church of the Resurrection (në anglisht). Longman. fq. 28. ISBN 0-582-78039-X. In 438 the Empress Eudocia, wife of Theodosius II, visited Jerusalem. On her return to Constantinople, after donating towards the building of new churches, she was displaced in court circles by her sister-in-law because of her Greek origin. Only one part of her churches remains.
  9. Morgan, Robin (1996). Sisterhood is global: the international women's movement anthology (në anglisht). Feminist Press. fq. 270. ISBN 1-55861-160-6. Greek women also were visible during the Byzantine period. In 421, Emperor Theodosius II married a pagan Athenian woman, Athenais; after baptism she became Eudocia.
  10. Mahler, Helen A. (1952). Empress of Byzantium (në anglisht). Coward-McCann. fq. 106. OCLC 331435. Athenais, daughter of the Athenian scholar, Leontius. Before the wedding she would receive in holy baptism the name of his mother, the exalted Empress Eudoxia but because of Athenais' Greek origin the name would be pronounced Eudocia.
  11. Cheetham, Nicolas (1981). Mediaeval Greece (në anglisht). Yale University Press. fq. 12. ISBN 0-300-10539-8. Immensely proud of her Hellenic ancestry and culture, Eudocia dominated her…
  12. Cuming, G. J.; Baker, Derek; Ecclesiastical History Society (1972). Popular Belief and Practice: Volume 8 of Studies in church history (në anglisht). CUP Archive. fq. 13. ISBN 0-521-08220-X. Eudocia herself, the daughter of a pagan Athenian philosopher, embraced the new faith in a mood of total acceptance. Very conscious of her Hellenic heritage, as her famous address to the citizens of Antioch showed...
  13. Christopher Kelly (2013). "1. Rethinking Theodosius". përmbledhur nga Christopher Kelly (red.). Theodosius II: Rethinking the Roman Empire in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 2–6 (2–64). ISBN 1-107-03858-8.
  14. Lee, A. D. (2013). From Rome to Byzantium AD 363 to 565: The Transformation of Ancient Rome (në anglisht). Edinburgh: Edinburgh University Press. fq. 97–98.
  15. Christopher Kelly (2013). "1. Rethinking Theodosius". përmbledhur nga Christopher Kelly (red.). Theodosius II: Rethinking the Roman Empire in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 4–5 (2–64). ISBN 1-107-03858-8.
  16. Elton, Hugh (2009). "Imperial politics at the court of Theodosius II". përmbledhur nga Andrew Cain; Noel Lenski (red.). The Power of Religion in Late Antiquity: The Power of Religion in Late Antiquity (në anglisht). Routledge. fq. 133–142. ISBN 0-7546-6725-1.
  17. Jill Harries (2013). "2. Men Without Women: Theodosius' Consistory and the Business of Government". përmbledhur nga Christopher Kelly (red.). Theodosius II: Rethinking the Roman Empire in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 67–89. ISBN 1-107-03858-8.
  18. Watts, Edward (2013). "11. Theodosius II and his legacy in anti-Chalcedonian communal memory". përmbledhur nga Christopher Kelly (red.). Theodosius II: Rethinking the Roman Empire in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 269–283. ISBN 1-107-03858-8.
  19. Christopher Kelly (2013). "1. Rethinking Theodosius". përmbledhur nga Christopher Kelly (red.). Theodosius II: Rethinking the Roman Empire in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 2–6 (2–64). ISBN 1-107-03858-8.
  20. Christopher Kelly (2013). "1. Rethinking Theodosius". përmbledhur nga Christopher Kelly (red.). Theodosius II: Rethinking the Roman Empire in Late Antiquity (në anglisht). Cambridge University Press. fq. 5–64 (2–64). ISBN 1-107-03858-8.
  21. G. Greatrex, The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars Part II AD 363-630: A Narrative Sourcebook, Routledge, 2002, fq.36
  22. Bury, J.B., History of the Later Roman Empire vol. 1, Dover, New York, 1958, fq. 271
  23. A. A. Vasiliev (1848). "Imperial Porphyry Sarcophagi in Constantinople" (PDF). Dumbarton Oaks Papers (në anglisht). 4: 1–26. doi:10.2307/1291047. JSTOR 1291047.
Teodosi II
Dinastia Teodosiane
I lindur: 10 prill 401 Vdiq: 28 korrik 450
Titujt udhëheqës
Parardhësi 
Arkadi
Perandor Romak i Lindjes
408450
Pasardhësi 
Marciani
Zyrat politike
Parardhësi 
Arcadius Augustus V
Konsull Romak
403
with Rumoridus
Pasardhësi 
Honorius Augustus VI
Parardhësi 
Arcadius Augustus VI
Konsull romak II
407
with Honorius Augustus VII
Pasardhësi 
Anicius Aukenius Basus
Parardhësi 
Anicius Aukenius Basus
Konsull romak III
409
with Honorius Augustus VIII
Konstantin Augustus
Pasardhësi 
Varanes
Parardhësi 
Varanes
Konsull romak IV–V
411412
with Honorius Augustus IX (412)
Pasardhësi 
Lucius
Parardhësi 
Konstantius
Konsull romak VI–VII
415416
with Honorius Augustus X
Junius Kuartus Palladius
Pasardhësi 
Honorius Augustus XI
Parardhësi 
Honorius Augustus XI
Konsull romak VIII
418
with Honorius Augustus XII
Pasardhësi 
Monaksiusi
Parardhësi 
Monaksiusi
Konsulli romak IX
420
with Konstantius III
Pasardhësi 
Eustatiusi
Parardhësi 
Eustatiusi
Konsull romak X
422
with Honorius Augustus XIII
Pasardhësi 
Asklepiodotusi
Parardhësi 
Kastinusi
Konsull romak XI
425
with Valentinian Caesar
Iohanes Augustus (vetë në Romë)
Pasardhësi 
Teodosius Augustus XII
Parardhësi 
Teodosius Augustus XI
Konsull romak XII
426
with Valentinian Augustus II
Pasardhësi 
Hieriusi
Parardhësi 
Florentiusi
Konsull romak XIII
430
with Valentinian Augustus III
Pasardhësi 
Anicius Aukenius Basus
Parardhësi 
Flavius Aetius
Konsull romak XIV
433
with Petronius Maksimus
Pasardhësi 
Aspari
Parardhësi 
Aspari
Konsull romak XV
435
with Valentinian Augustus IV
Pasardhësi 
Antemius Isidorus
Parardhësi 
Flavius Aetius II
Konsull romak XVI
438
with Anicius Acilius Glabrio Faustus
Pasardhësi 
Teodosius Augustus XVII
Parardhësi 
Teodosius Augustus XVI
Konsull romak
439
with Festusi
Pasardhësi 
Valentinian Augustus V
Parardhësi 
Petronius Maksimus II
Konsull romak XVII
444
with Caecina Decius Aginatius Albinus
Pasardhësi 
Valentinian Augustus VI