Tiziano Terzani

Tiziano Terzani (Firence,lindi në 14 shtator 1938 – Pistoia, dhe vdiq në 28 korrik 2004) ishte një gazetar dhe shkrimtar italian.

Një studiues i thelluar i Azisë, ku jetoi për shumë vite, Terzani tregoji shumë nga ngjarjet që e formësuan atë kontinent në gjysmën e dytë të shekullit të XX.

Terzani nuk ishte shumë i njohur në Itali gjatë karrierës si gazetar, pasi gazeta për të cilën punoi kryesisht ishte një gazet gjerman, Der Spiegel (edhe nëse shkruante herë pas here për shumë gazeta italiane, përfshirë L'Espresso ), ndërsa sot ai njihet gjerësisht si një nga shkrimtarët më të mëdhenj italianë të udhëtimit të shekullit të XX-të, një vëzhgues i pasionuar në kohën së tij, një studiues entuziast i së vërtetës, i protagonistëve të tyre dhe i atyre që ishin shoqëruesit e tij në udhëtimin e tij, si fizikisht ashtu edhe shpirtërisht: një nga mendjet më të kthjellëta, progresive dhe jo te ashper të fillimit të shekullit të XX-të. Aktiviteti i tij si shkrimtar bie kryesisht brenda fushëveprimit të periegjezer, një term që i referohet asaj prirjeje historiografike e cila, rreth një itinerari gjeografik, mbledh informacione historike mbi popujt dhe vendet, të verifikuara, për aq sa është e mundur, nga përvoja e drejtpërdrejtë.

Biografia

Ai lindi më 14 shtator 1938 në Firence në Via Pisana nr. 147 në lagjen Legnaia të Monticelli në bregun të Arnos Babai i tij, Gerardo Terzani, ishte partizan, komunist përpara se të drejtonte një punishte të vogël mekanike në Firence pranë Porta Romane dhe nëna e tij, Lina Venturi, punonte si rrobaqepëse. Gjyshja e tij nga nëna, Elisa, e ve pas shumë humbjeve familjare për shkak të tubekulozit, jetonte me familjen e saj- dy hallat dhe gjyshin e tij Giovanni. Të shqetësuar për shëndetin e tij, prindërit e dërguan atë në Pistoia apenine që në moshë të vogël për të shijuar një klimë të shëndetshme.

A lui debbo tutto perché lui prese la decisione importante di chiamare i miei genitori. Sai, a quei tempi, andare dal maestro... [...] e lui che dice “Guardate, dovete fare dei sacrifici. Lo dovete mandare al ginnasio”. [...] I miei si convinsero di mandarmi al ginnasio. E lì ci fu l'episodio famoso dei primi pantaloni lunghi comprati a rate.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 37

Frequentavo l'oratorio di don Bensi, un bel personaggio cattolico; ho conosciuto La Pira e tanta altra gente con cui avrei potuto fare strada. Ma sentivo che quello non ero io.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 164

Lufta dhe shkollat fillore

Në fillim të gushtit 1944, tërheqja e nacistëve në Vijën Gotike dhe avancimit të trupave aleate britanike dërguan në çlirimin e Firencës, gjë që i lejoi atë të ndiqte vitin e parë të shkollës fillore në manastirin femëror të Kishës së San Piero a Monticelli. Një vit më vonë, me rihapjen e rregullt të instituteve, ai vazhdoi studimet në Scuola di Legnaia . Nga viti 1949 deri në vitin 1952 ai ndoqi shkollën e mesme Niccolò Machiavelli në Piazza Frescobaldi. Pas vitit të tretë të provimeve të shkollës së mesme, ndodhi një pikë kthese vendimtare,

Diventai giornalista perché alle corse podistiche arrivavo sempre ultimo. Ero studente in un liceo di Firenze e mi ostinavo a partecipare a tutte le campestri che si tenevano alle Cascine. Non avevo alcun successo tranne quello di far ridere i miei compagni. Una volta, alla fine di una di quelle corse in cui ero davvero arrivato quando il pubblico stava già andando via, venne da me un signore sui trent'anni con un taccuino in mano e mi disse qualcosa come: «Sei studente? E allora, invece di partecipare alle corse, descrivile!». Avevo incontrato il primo giornalista della mia vita e, a sedici anni, avevo avuto la mia prima offerta di lavoro: cronista sportivo al «Giornale del mattino». Cominciai con le corse a piedi, passai a quelle in bicicletta e poi alle partite di calcio. Le domeniche, invece che alle feste da ballo, le passai da allora andando a giro per i paesi e le cittadine della Toscana con una vecchia Vespa 98. «Largo, c'è i' giornalista» dicevano gli organizzatori quando mi presentavo. Ero un ragazzino e di sport me ne intendevo poco o nulla, ma quella qualifica mi dava lì per lì il diritto a un buon posto d'osservazione e il giorno dopo il diritto alla mia firma in testa a un articoletto con tanto di descrizioni e giudizi sulle pagine rosa del giornale della città. A quei due diritti – direi privilegi – son rimasto attaccato tutta la vita.

— Tiziano Terzani da in Asia in Tutte le opere 1993-2004, Mondadori 2011, 507

Prindërit e tij i lanë pasuritë e tyre në Monte di Pietà dhe blenë pantallona me këste, gjë që i lejoi Tizianos të ndiqte degën e Makiavelit në Piazza Pitti. Nga viti 1954, ai vazhdoi studimet në Shkollën e Mesme Klasike Shtetërore Galileo, ku u diplomua me bukuri në vitin 1957. Në ato vite, ai mori pjesë në "Të Shtunat e Studentëve" në Via Gino Capponi, një klub për te rinjë” ku kënaqi pasionin e tij për kinemanë dhe teatrin, duke garuar edhe në recitime sporadike. Këtu ai u takua dhe u afrua me përfaqësues të katolicizmit demokratik dhe progresiv fiorentin si Dino Pieraccioni, Ernesto Balducci, Raffaele Bensi dhe Giorgio La Pira :

Io ero terrorizzato, per me era la morte civile. Però avevo tutta la famiglia contro.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 40

Nga këto takime ai përvetësoi vlerën e njerëzimit dhe mësoi kuptimin jo vetëm të dialogut, por edhe të autonomisë së ideve të tij, të cilat i kishte përjetuar me familjen e tij tashmë në shtëpi me babanë e tij komunist dhe nënën e tij katolike Në vitin 1955, për të fituar disa para, ai bashkëpunoi me gazetën Giornale del Mattino, të drejtuar nga Ettore Bernabei, në nje moshë shumë të re. Si reporter sportiv, ai u ngarkua me detyrën e dokumentimit të garave të vrapimit, garave me biçikleta dhe veçanërisht ndeshjeve të futbollit në Kampionatin Kombëtar Amatorë, duke mbuluar veçanërisht provincën e Firences, duke udhëtuar me Vespën e babait të tij.

Fin da piccolo io sentivo che non c'entravo con Monticelli, che non era quello il mio mondo. Con tutto il rispetto che ho avuto per i miei genitori – perché sono stati meravigliosi, hanno fatto di tutto per me – ma insomma, non erano la mia famiglia.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 296

Në vitin 1956, gjatë periudhës të Revolucionit Hungarez, ai u bashkua me seksionin e Firences të Rinisë Federaliste Evropiane, organizatës rinore të Lëvizjes Federaliste Evropiane të themeluar nga Altiero Spinelli. Ishte një anëtarësim i përkohshëm, por që zbuloi aftësinë e tij për të shmangur përafrimin me modelet mbizotëruese të mendimit të kohës: atë katolik të lidhur me Demokracinë Kristiane dhe atë marksist të lidhur me Partinë Komuniste .

Takimi me Angela Staude dhe universitetin

Në verën e vitit 1957, sapo u diplomua, ai mori një ofertë pune nga Banka e Toskanës, të cilën e refuzoi.

Il significato particolare della storia deriva proprio dal contesto in cui si svolge: il Collegio Medico-Giuridico annesso alla Scuola Normale. Che quindi fu la palestra della nostra formazione professionale ma soprattutto culturale, alimentata da un continuo confronto tra allievi. S'imparava a conoscersi e a migliorarsi. Per esempio, Tiziano si abituò a frenare la sua esuberanza e ad incanalarla positivamente. Si studiava molto e si discuteva altrettanto. Si era immersi in un ambiente variamente stimolante. Io introdussi e animai il dibattito sulla questione meridionale e lui mi affiancava con molta partecipazione intellettuale ed emotiva, raccolse anche del materiale per scrivere un libro sull'emigrazione dalla Calabria. Il clima di libertà e di orientamento progressista gli era adattissimo e ne sviluppò la sensibilità verso le questioni sociali. In un ambiente ideale per coltivarsi, più dei testi di diritto leggeva saggi di attualità e s'interessava di tutto, perfino di cinema, trovando di che alimentare quest'altra passione vedendo i film da cineteca classica al Cineclub normalista. Poi magari ne discuteva fino a notte inoltrata. Tiziano lo ha sempre ripetuto, in seguito: che nel collegio normalista era cresciuto moltissimo.

— Alberto De Maio in Tiziano Terzani alla Normale di Pisa, «InfiniteStorie.it», 28 novembre 2011

Duke sfiduar këshillën e prindërve të tij, ai u përpoq të pranohej në Kolegjin Mjekësor-Ligjor të bashkangjitur Scuola Normale Superiore në Pizë. Në konkursin kombëtar, i cili ofronte vetëm pesë vende, ai ja doli të ishte i dyti. Ai zgjodhi Fakultetin e Drejtësisë . Në shtator ai takoi një vajzë me origjinë gjermane, Angela Staude, e lindur në Firence në prill të vitit 1939, vajza e artistit(pikorit) Hans-Joachim dhe arkitektes Renate Moenckeberg. Familja Staude jetonte në via delle Campora në kodrën Bellosguardo . Ata ishin një familje e kulturuar, por jokonvencionale, që krenohej me paraardhësit e tyre eksplorues, akademikë dhe miq të shkëlqyer si Maria 'Maja' Einstein ose Maria José e Belgjikës . Tiziano u mahnit nga atmosfera familjare dhe poliglote ku arti dhe muzika përziheshin me biografitë te mahnitshme të familjes Staude, një entuziazëm që e bëri të ndiente ndryshimin me origjinën e tij sigurisht më jo perfekte.

Dovevo trovare un sistema per camparci, ma non volevo mettermi a lavorare come tutti gli altri, volevo fare qualcosa di diverso, volevo continuare a studiare. [...] mandammo decine di lettere in tutto il mondo raccontando il mio curriculum e chiedendo una borsa di studio. L'unica che ci rispose fu l'università di Leeds nello Yorkshire […] io, senza un soldo, mi sentivo una grande responsabilità e tornammo in Italia con le pive nel sacco. Eravamo partiti trionfalmente. Non finii nemmeno l'anno a Leeds. Per me la più grande sconfitta sarebbe stata di dover riportare la Mamma a casa sua, dove il nonno voleva ancora che ci sposassimo.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 53

Edhe pse ishin ne studime te ndryshme ne studimet e tyre - Tiziano në Pisa dhe Angela në Mynihu - ata përseri ruajtën kontaktet. Në universitet, Tiziano takoi shumë miq te rinjë, duke i përfshirë Alberto De Maio, Giuliano Amato, Carlo Donolo, Enrico Mugnaini, Franco Mosca . Jeta në universitet ishte jashtëzakonisht e vështire.

Per cinque anni ho fatto il manager all'Olivetti; vi ero entrato come giovane laureato con lode alla Normale di Pisa. Avevo scelto l'Olivetti, perché a quel tempo un giovane come me, che veniva da una famiglia povera e che voleva impegnarsi socialmente aveva la scelta tra l'Olivetti e il Partito comunista. Io scelsi l'Olivetti perché rappresentava la modernità. Perché era moderna l'Olivetti di Adriano? Cosa c'era di grandioso e che oggi non riesco più a vedere in questo sistema economico, esclusivamente fondato sul concetto di crescita? Certo, anche allora bisognava produrre macchine da scrivere e venderle, ma il processo non era fine a se stesso o funzionale alla crescita; era funzionale a qualcos'altro, un qualcosa che Adriano Olivetti chiamava comunità, che, attraverso l'azienda cresceva in cultura, in comunicazione in senso di fratellanza; era cioè un progetto culturale e sociale e questo secondo me era un grande aspetto positivo dell'economia.

— Il manager e l'arcobaleno in Il pensiero irriducibile, Edizioni di Comunità 2019

Por përvoja e tij në univers u shënua nga dy ngjarje dramatike: në vitin 1958, një infeksion serioz tuberkuloz e detyroi të qëndronte gjatë në spital në Careggi dhe një vit më vonë, një trombozë e goditi të atin, duke e bërë të paaftë për të punuar. Vështirësitë ekonomike dhe nevoja për të kontribuar në mbështetjen e prindërve të tij nxitën shqetësimin dhe dëshirën e tij për t'u arratisur, duke imagjinuar një jetë të ndryshme dhe autonome. Ai u diplomua në vitin 1961 me nota të larta, duke paraqitur një tezë sfiduese në të drejtën ndërkombëtare me juristin Giuseppe Sperduti të titulluar Il Dominio riservata . Një tezë që sjell në mendje karakteristikat, interesat që ai do të manifestonte më vonë në profesionin e tij si gazetar. .

Olivetti dhe martesa

Pas diplomimit, ai dështoi në përpjekjen e tij për të vazhduar studimet në Universitetin e Leedsit, një gjë që zgjati vetëm për 5 muaj:

Sono andato a fare uno stage al New York Times! [...] Ho passato una settimana bellissima perché mi hanno messo a lavorare, a girellare fra i banconi della cronaca e poi della redazione esteri. [...] Leggendo il giornalismo americano, per il quale ho avuto un enorme rispetto, sono nati i miei eroi. Perché questo è uno dei lati più belli, più generosi, più intelligenti, più forti della società americana: questa libertà di espressione, questa mancanza di rispetto per il potere, che poi si identificava con la mia visione anarchica delle cose.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 69-70

Pasi u kthye në Itali, ai pranoi propozimin nga Olivetti në Ivrea falë kontakteve të tij me ish-studentin Romano Gabriele . Një zgjedhje e afërt me atë qe ai donte. :

"Direttore" dissi, "io non ci sto bene in un giornale. Voglio andare a fare il corrispondente in Cina." E lui, un po' scherzando, un po' sul serio, rispose: "Questo giornale non ha bisogno di corrispondenti. L'unico posto libero è a Brescia. Ci starai coi piedi nel fango e la testa legata a una stellina".

— Tiziano Terzani, La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 89

Këtu, pas një stazhi të gjatë, ai u bashkua me zyrën e personelit, ku takoi Paolo Volponi-n, Ottiero Ottieri-n dhe Giancarlo Lunati-n, dhe iu dha detyra e rekrutimit të të diplomuarve të rinj për degët e huaja. Olivetti, me rrjetin e saj të fortë global të operatoreve privat dhe fabrikave, i lejoi atij të udhëtonte në të gjithë botën. Më 27 nëntor 1962, disa muaj pasi u punësua, ai u martua me Angela në Vinci. Puna e tij në Olivetti e dërgoi fillimisht në të gjithë Evropën - me udhëtime të gjata në Danimarkë, Portugali, Holandë dhe Britani të Madhe - dhe më vonë në Lindje. Në janar 1965, ai mbërriti në Japoni, hera e tij e parë në Azi. Këtu ai vizitoi edhe Hong Kongun, dhe ëndrra e tij për të vizituar Kinën filloi të merrte formë. Në vitin 1966, me kursimet e tij të para, ai bleu një truall toke në Luginën Orsigna, ku më vonë ndërtoi një shtëpi të vogël.

Petesa në Olivetti tregohet në përmbajtjen e shkrimeve të botuar nga Edizioni di Comunità Il pensiero irriducibile, ISBN 978-88-320-0516-5.

Debutimi me L'Astrolabio

Në vjeshtën e vitit 1967, Olivetti e dërgoi atë në Johanesburg, Afrikën e Jugut. Ai mbërriti disa ditë pas vrasjes së Kryeministrit Verwoerd, në mes të një ngjarje tragjike të fortë politik. Në këtë vend të pushtuar nga aparteidi, ai mblodhi materiale, intervista dhe fotografi për të përpiluar raportet e tij të para, të cilat i botoi në L'Astrolabio, një revistë javore e pavarur e krahut të majtë e drejtuar nga Ferruccio Parri. Raporti i parë i tij titullohej "Natale negro" (Krishtlindjet e Zeza). Raporti mbi segregacionin në Afrikën e Jugut u botua më 25 dhjetor 1966. Bashkëpunimi i tij me revistën përfundoi në nëntor 1970. Pasi udhëtoi në Australi dhe Tajlandë, i pakënaqur me punën e tij në Olivetti, ai mori një pushim dhe, me këshillën e Samuel Gorley Putt - të cilin e takoi rastësisht në Universitetin Hopkins në Bolonja - atij iu dha një bursë që i hapi dyert për në Universitetin Columbia në Nju Jork, ku zgjodhi degën e diplomës në Çështje Ndërkombëtare.

Universiteti në Amerikë dhe Zgjedhja e Gazetarisë

Programi i Bursave i Fondit të Komonuelthit i lejoi atij të udhëtonte nëpër vend të ndryshme. Ai vazhdoi të shkruante për L'Astrolabio, duke mbuluar betejat civile të lëvizjes së zezë duke intervistuar Rap Brown, përplasjet midis studentëve pacifistë që demonstronin kundër Luftës së Vietnamit dhe forcave të policisë në protestën e Universitetit të Kolumbias, si dhe ngjarjen historike të uljes në hënë të Apollo 11. Gjatë qëndrimit të tij dyvjeçar në Amerikë, ai shfrytëzoi mundësinë e një stazhi në New York Times :

L'ultima fase della guerra iniziò poco dopo che la Mamma arrivò con voi a Singapore, nella primavera del 1972. Ci stabilimmo in quella casa, scoppiò una grande offensiva in Vietnam e io partii. Così comincia la mia carriera.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 95

Në vitin 1968, ai u transferua në Kaliforni dhe ndoqi Universitetin e Stanfordit, ku mësoi kinezisht . Ai u interesua për të studiuar Maoizmin dhe komunizmin kinez, i intriguar nga ndikimi i gjerë që Revolucioni Kulturor i Maos kishte në botë. Ai takoi dhe bëri intervit dhe William Hinton, i cili e mahëniti me përvojën e tij në Kinë. Ai u bind se misioni i tij ishte të udhëtonte në Kinë për të verifikuar personalisht atë që kishte mësuar në libra dhe gazeta. Ndër burimet që frymëzuan ëndrrën e tij ishin shkrimet e gazetarit të madh Edgar Snow .

Pas gazetave të shumta të botuara në L'Astrolabio, në prill të vitit 1969 Urdhri i Gazetarëve e regjistroi zyrtarisht në listën e "publicistëve": një kualifikim që e kishte pritur prej kohësh. Në gusht, djali i tij Folco lindi në Nju Jork. Pasi u diplomua për herë të dytë, ai u kthye në Itali në shtator. Ai u largua përfundimisht nga Olivetti dhe kërkoi punë si gazetar atje.

Në fund të nëntorit 1969, ai filloi stazhin e tij në editorinë e gazetës së përditshme milaneze Il Giorno të drejtuar nga Italo Pietra dhe Angelo Rozzoni . Këtu ai takoi korrespondentë tashmë të afirmuar si Natalia Aspesi, Giorgio Bocca, Giampaolo Pansa dhe një nga gazetarët me të cilin e lidhte një miqësi e thellë, Bernardo Valli . Në mars të vitit 1971, lindi vajza e tij Saskia dhe në fillim të verës ai dha provimin shtetëror për t'u bërë gazetar profesionist. Në vjeshtë ai foli me drejtorin duke shpresuar për një detyrë jashtë vendit, por përgjigjja ishte e shkurtër:

Undici mesi di guerra in Sud Vietnam, quelli decisivi, dell'aprile del ‘72 al febbraio del ‘73, sono minuziosamente ricostruiti nel diario di un giornalista che ha visitato diversi fronti (da Quang Tri al delta del Mekong), trascrivendo con cura gli episodi più rilevanti, riferendo i giudizi più significativi, interpretando gli umori, le aspirazioni, la stanchezza della gente. In questo viene compiuta una radiografia completa del regime di Thieu, del suo isolamento politico, della forza militare che gli americani gli hanno dato, come insostituibile puntello, ma anche della precarietà delle sue strutture, del marciume che le ha rese fragili.

— Renzo Foa in l'Unità, Diario dal sud Vietnam, 14 dicembre 1973, 10

I vendosur për të ndjekur ëndrrën e tij të radhës si korrespondent, ai dha dorëheqjen. Ai kërkoi punë në të gjithë Evropën derisa i erdhi një mundësi nga e gazeta javore e Hamburgut , Der Spiegel, e drejtuar nga Rudolf Augstein, i cili i ofroi një kontratë si punonjës i pavarur për të hulumtuar pjesën e Azinë Juglindore .

Vitet shtatëdhjetë dhe tetëdhjetë

Në janar të vitit 1972 ai u vendos në Singapor në Winchester Road, duke hapur zyrën e parë në gazetarin Der Spiegel në Peck Hay Road.

Gli americani scappavano con quegli elicotteri con i fari, la gente ci si attaccava e veniva ributtata di sotto. All'ambasciata americana c'era il caos. Quella notte sentivi la Storia. […] E quando vidi i primi carri armati entrare nella città, e la prima camionetta carica di ribelli, di vietcong, venire giù per rue Catinat con loro che urlavano Giai Phong! Liberazione! per me era la Storia. Piansi. Non soltanto all'idea che la guerra era finita, ma perché sentivo la Storia. Quella era la Storia. E infatti, a ripensarci trent'anni dopo, quel giorno ha cambiato la storia dell'Indocina.

— Tiziano Terzani in La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 143

Ndërsa ishte i angazhuar në front, ai botoi gazeten e tij të parë të vërtetë për të përjavshmen e Hamburgut . Në të njëjtën kohë, ai bëri bashkëpunimin e tij me L'Espresso - të përjavshmen romake të drejtuar nga Livio Zanetti me Nello Ajello si zëvendësdrejtor - duke botuar artikuj të rëndësishëm dhe duke e krahasuar veten në të njëjtat faqe me opinionet e Furio Colombo, Camilla Cederna dhe Alberto Moravia . Kësaj ai i shtoi marrëdhënien e tij me të përditshmen milaneze Il Giorno . Viti 1973 ishte një vit i vështir: më 23 korrik vdiq vjehrri i tij, Hans-Joachim Staude, dhe katër ditë më vonë vdiq edhe Raffaele Mattioli, ekonomisti dhe menaxheri i Banca Commerciale Italiana, i cili fillimisht i kishte besuar duke e porositur të shkruante raporte politike dhe ekonomike nga Lindja e Largët . Në nëntor ai botoi veprën e tij të parë letrare, Lëkura e Leopardit. Ditari Vietnamez i një Korrespondenti të Luftës 1972-1973, botuar nga Feltrinelli, përfshirë në serinë Franchi Narratori . Renzo Foa ishte ndër të parët që e lexoi dhe e analizoi atë:

Ormai mi incuriosisce di più morire. Mi dispiace che non potrò scriverne

— in Anam il senzanome. L'ultima intervista a Tiziano Terzani, Longanesi 2005

Nga korriku i vitit 1974 deri në maj të vitit 1975, Terzani bashkëpunoi gjithashtu me gazeten filmin Il Messaggero, të drejtuar në atë kohë nga Italo Pietra . Në vitin 1975, ai ishte ndër të paktët gazetarë jo vetëm që dëshmoi rënien e Saigonit, por që qëndroi atje për tre muaj pas marrjes së pushtetit nga forcat komuniste:Në fund të vitit 1975, ai u zhvendos me familjen e tij në Hong Kong, duke jetuar në Peak në Mount Austin Road në një ndërtesë me gazetarë të tjerë. Të qenit në kryeqytetin e Kinës i ngjalli interesin dhe ëndrrën për t'u zhvendosur në Kinë.

Në vitin 1976 ai filloi të bashkëpunonte me la Repubblica, gazetën e re të përditshme të drejtuar nga Eugenio Scalfari, të financuar nga Carlo Caracciolo dhe Giorgio Mondadori, e cila kishte rreth shtatëdhjetë redaktorë, si dhe shumë vullnetarë, përfshirë Giorgio Bocca, Miriam Mafai dhe Barbara Spinelli . Në fund të marsit, përsëri për Feltrinelli-n, ai botoi Giai Phong! Çlirimi i Saigonit, i cili fitoi Çmimin Pozzale Luigi Russo për gazet. Juria përbëhej nga Ernesto Balducci, Gian Carlo Ferretti, Giovanni Giudici, Cesare Luporini, Walter Pedullà . Në tetor ai pati mundësinë të udhëtonte për në Shangai, duke mbledhur përshtypjet e tij të para për politikën dhe shoqërinë kineze, të cilat ishin tronditur nga vdekja e Maos më 9 shtator. Në muajt në vijim ai do të merrej me gjygjin e Bandës së të Katërve .

Në vitin 1977, ai dëshmoi tragjedinë e refugjatëve indokinezë, një dramë që paralajmëroi pushtimin e Kamboxhias nga Vietnami në vitin 1978. Ky konflikt ushtarak e preku për një kohë të gjatë. Ai mblodhi, fillimisht me mosbesimin dhe më pas me tmerrin historitë dhe mizoritë e asaj që më vonë do të rezultonte të ishte holokausti kamboxhian i kryer nga Pol Pot . Gruaja e tij, Angela, e mblodhi këtë përvojë në një antologji pas vdekjes, Ghosts. Dispatches from Cambodia, botuar në vitin 2008 nga Longanesi .

Pas një udhëtimi paraprak për Der Spiegel midis vitit 1979 dhe ditëve të para të vitit 1980, Terzani arriti të vendoset përgjithmonë në Pekin si korrespondent i parë për një revistë perëndimore, duke i paraprirë konkurrentëve TIME dhe Newsweek, duke realizuar kështu në moshën 41 vjeç një ëndërr të ngjizur në klasat e Universitetit të Stanfordit . Në vitin 1984, për shkak se kishte shkruar artikuj kritikë kundër qeverisë kineze dhe revolucionit të madh kulturor, ai u arrestua me akuzat për "fyerje ndaj Kryetarit Mao" dhe "transport dhe posedim të thesareve kombëtare", u mbajt dhe u mor në pyetje për një muaj dhe më pas u përjashtua si person i padëshiruar. Nga kjo përvojë lindi libri "Dera e Ndaluar" . Më pas ai jetoi për një kohë te shkurt në Bangkok, Tajlandë .

Vitet e fundit

Viaggiare era sempre stato per me un modo di vivere – si legge nel libro – e ora avevo preso la malattia come un altro viaggio: un viaggio involontario, non previsto, per il quale non avevo carte geografiche, per il quale non mi ero in alcun modo preparato, ma che di tutti i viaggi fatti fino ad allora era il più impegnativo, il più intenso.

— Un altro giro di giostra

Libri " Një tjetër raund i karuselit" tregohet reagimi i tij ndaj sëmundjes së tij, kancerit të zorrëve, duke udhëtuar nëpër botë dhe duke vëzhguar, me shpirtin e tij të zakonshëm, teknikat e mjekësisë më moderne perëndimore dhe ilaçeve alternative. Por, sapo e kuptoi rrezikshmërin e sëmundjes së tij, ai u përqendrua në një kërkim për paqe të brendshme që e dërgoi atë drejt pranimit të vdekjes.

L'Orsigna l'ha trovata mio padre [...]. Si era iscritto a quella che si chiamava l'università popolare, che non era un'università, era un club per fare gite. La domenica con un autobus andavano di qua e di là e con una di quelle gite negli anni Venti lui, giovanissimo e operaio, arrivò per la prima volta in questa valle. [...] ero spesso malato, avevo “le ghiandoline” e la carne di cavallo non mi bastava più. «Questo ragazzo ha bisogno d'aria buona, d'aria pulita» disse il medico.

— Tiziano Terzani, La fine è il mio inizio, Longanesi 2006, 367

Terzani u tërhoq në Azi për disa vite, falë miqësisë së tij me Pietro Della Torre, i cili gjithashtu jetonte në shpatet e Himalajeve dhe në një ashram në Tamil Nadu ( Indi ), dhe takoi Dalai Lamën XIV dhe Karmapën XVII. Në vjeshtën e vitit 2001, pas sulmeve të 11 shtatorit, ai bëri udhëtimin e tij të fundit gazetaresk në Afganistan gjatë luftës dhe shkroi Letra kundër luftës, një tekst pacifist në përgjigje të veprës "Tërbimi dhe Krenaria" të Oriana Fallaci-t. Më vonë ai i kaloi ditët e tij të fundit në Orsigna, një fshat malor në komunën e Pistoia-s, streha e një jete, në Apeninet e Pistoia-s, duke ndërruar jetë më 28 korrik 2004. Kërkimi për të vërtetën u zhvendos nga faktet në brendësi, duke e çuar atë ta konceptonte gazetarinë vetëm si një fazë të jetës së tij.

Kujtimet e tij të fundit janë regjistruar në një intervistë televizive të titulluar Anam, pa emër (ku Terzani flet edhe për zgjedhjen e tij në favor të vegjetarianizmit ) dhe në librin e botuar pas vdekjes Fundi është fillimi im, në të cilin Terzani i tregon të birit, Folco, për reflektimet e tij gjatë gjithë jetës.

Film

Fundi është fillimi im

Më 7 tetor 2010, filmi i bazuar në librin e tij të fundit, "Fundi është Fillimi Im", me të njëjtin titull, u publikua në kinema gjermane. Filmi artistik, i shkruar nga djali i tij Folco Terzani dhe Ulrich Limmer, u drejtua nga Jo Baier dhe u xhirua në shtëpinë e Terzanit në Orsigna në malet Pistoia . Filmi u shpërnda në Itali nga Fandango duke filluar nga 1 prilli 2011. Kasti përfshin Bruno Ganz në rolin e Terzanit, Elio Germano në rolin e djalit të tij Folco, Erika Pluhar në rolin e gruas së tij Angela Staude dhe aktoren hungareze Andrea Osvárt në rolin e vajzës së tij Saskia. Muzika origjinale u kompozua nga pianisti nga Torino, Ludovico Einaudi .

Një fallxhore më tha

Në dhjetëvjetorin e vdekjes së Terzanit, u bë një fushatë për mbledhje fondesh në internet për të prodhuar një film të bazuar në librin e Tiziano Terzanit "A Fallxhore Më Thoshte ". Ideja erdhi nga regjisori Mario Zanot, autor i librit "Anam the Nameless", intervista e fundit me shkrimtarin, i cili ndërroi jetë në vitin 2004. Për të promovuar projektin, u themelua Komiteti "A Fallxhore Na Thoshte. Filmi", i cili organizoi mbrëmje për mbledhje fondesh në të gjithë Italinë. Projekti u mbyll zyrtarisht në dhjetor 2016 dhe Komiteti u shpërbë në vitin 2017; fondet e mbledhura u dhuruan për Emergjencën për spitalin Terzani në Lashkar-Gah, Afganistan.

Vepra

Raporte dhe ese narrative

• Lëkura e Leopardit. Ditari i një korrespondenti të luftës vietnameze, 1972–1973 . Milano, Feltrinelli, 1973.
• Giai Phong! Çlirimi i Saigonit, Milano, Feltrinelli, 1976
• ( me Ariane Barth, Holocaust in Kambodscha, dokumentacion nga Anke Rashatusavan, Reinbek bei Hamburg, Spiegel-Buch/Rowohlt, 1980 - Libër i çastit në gjuhën gjermane i shkruar nga katër duar, kushtuar gjenocidit kamboxhian
• ( Të huaj midis kinezëve. Raporte nga Kina, dokumentacion nga Michael Morozow, Reinbek bei Hamburg, Spiegel-Buch/Rowohlt, 1984 - nga ky botim gjerman, Tiziano Terzani pak më vonë mori atë italian të njohur si La porta proibita, Milano, Longanesi, 1984
• Natën e mirë, zoti Lenin, Milano, Longanesi, 1992
• Më tha një fallxhore, Milano, Longanesi, 1995
• Në Azi, Milano, Longanesi, 1998
• Letra kundër luftës, Milano, Longanesi, 2002
• Një tjetër udhëtim me karusel, Milano, Longanesi, 2004

Pasojat

• Fundi është fillimi im . Një baba i tregon të birit për udhëtimin e madh të jetës, redaktuar nga Folco Terzani, Milano, Longanesi, 2006, ISBN 978-88-304-2247-6 .
• ( , India Notes, me Raghu Rai, Paris, Editions Intervalles, 2007. [botim dygjuhësh me tekste nga Një tjetër udhëtim në karusel ]
• fantazmat . Dërgesat nga Kamboxhia, Seria Il Cammeo nr. 478, Milano, Longanesi, 2008, ISBN 978-88-304-2441-8 .
• Angkor, Courmayeur, Liaison Editrice, 2009, ISBN 978-88-95586-09-0 .
• ( Asien, mein Leben die grossen Reportagen, redaktuar nga Angela Terzani dhe Dieter Wild, Mynih / Hamburg, Goldmann/Spiegel-Buchverlag, 2010.
• Një botë që nuk ekziston më, fotografi dhe tekste të përzgjedhura nga Folco Terzani, Milano, Longanesi, 2010, ISBN 978-88-304-5013-4 .
• Mustang. Një udhëtim, redaktuar nga Folco Terzani, Romë, Fandango Libri, 2011, ISBN 978-88-6044-212-3 .
• Të gjitha veprat 1966-1992, redaktuar nga Àlen Loreti, Koleksioni I Meridiani, Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 2011, ISBN 978-88-04-60481-5 .
• Të gjitha veprat 1993-2004, redaktuar nga Àlen Loreti, Koleksioni I Meridiani, Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 2011, ISBN 978-88-04-60482-2 .
• Çfarë duhet bërë? dhe proza të tjera mbi paqen, redaktuar nga Àlen Loreti, Pistoia, Botimet Via del Vento, 2011, ISBN 978-88-6226-054-1 .
• Një ide e fatit. Ditarët e një jete të jashtëzakonshme, redaktuar nga Àlen Loreti, Il Nuovo Cammeo Seria nr. 563, Milano, Longanesi, 2014, ISBN 978-88-304-3948-1 .
• Fjalë të Gjetura. Në Botë, Brenda Shpirtit. Tekste të Pabotuara, redaktuar nga Mario Bertini, Brescia, La Scuola, 2015, ISBN 978-88-350-4026-2 ; botim i ri i shtuar, Brescia, Scholé, 2024, ISBN 978-88-284-0612-9 .
• In America. Cronache da un mondo in rivolta (bot. Collana Il Cammeo n.597). Milano: Longanesi. 2018. ISBN 978-88-304-5132-2. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
• Mendimi i Pandërprerë, Romë, Edizioni di Comunità, 2019, ISBN 978-88-320-0516-5 .

Filmografia

• Hoteli Continental. Njëherë e një kohë në Saigon, me regji nga Leandro Manfrini, RSI, 1995
• Tiziano Terzani. Kamikazi i Paqes, një film nga Leandro Manfrini dhe Willy Baggi, Milano, Longanesi / RSI, VHS, 2002
• Anam i Paemri. Intervista e Fundit me Tiziano Terzani-n, një film nga Mario Zanot, Milano, Longanesi /Rrëfimtar/ Mediaset, 2005
• Fundi është fillimi im (origjina Das Ende ist mein Anfang ), një film nga Jo Baier, skenar nga Folco Terzani dhe Ulrich Limmer, UFA / Fandango, Romë, 2011
• Tiziano Terzani. Një jetë mbi vijën, një film nga Maurizio Bernardi, Rai-ERI, Romë, 2015.
• Tiziano Terzani. Udhëtimi i Jetës, një film nga Mario Zanot, Tregimtar, 2022

Çmimet

• "Çmimi Ndërkombëtar Letrar Tiziano Terzani" me qendër në Udine, organizuar nga shoqata "vicino/lontano" që nga viti 2004
• "Çmimi Kombëtar Tiziano Terzani për Humanizimin e Mjekësisë" me seli në Bra, i organizuar nga ASL18 Alba-Bra që nga viti 2006
• "Çmimi Letrar i Firences për Kulturat e Paqes" kushtuar Tiziano Terzanit me seli në Firence, i organizuar nga shoqata "Një tempull për paqen" që nga viti 2006
• Çmimi letrar "Fogli di Viaggio" kushtuar Tiziano Terzanit, me qendër në Campi Bisenzio, organizuar nga kooperativa "Macramè" që nga viti 2011.

Me kalimin e viteve shumë vende te ndryshme dhe hapvsira publike kanë marrë emrin Tiziano Terzani, si ne Itali ashtu edhe jasht saj.

• Qendra Kirurgjikale Tiziano Terzani në Lashkar Gah, Afganistan, u përurua më 13 tetor 2004
• Shtegu i Ticianit në Orsigna në malet Pistoia u përurua më 24 korrik 2005
• Viale Tiziano Terzani brenda parkut Villa Torlonia në Romë e inauguruar më 20 dhjetor 2006
• Shkolla Tiziano Terzani në Bassi-Zanga, Burkina Faso, e përfunduar në 2007.
• Vicolo Tiziano Terzani në Savignano sul Rubicone u përurua më 18 maj 2008.
• Një dhomë në Palazzo Bargagli shtëpi e redaksisë fiorentine të Corriere della Sera me emrin Oriana Fallaci dhe Indro Montanelli, e inauguruar në korrik 2008
• Parku i Paqes Tiziano Terzani në distriktin Pontasserchio i përuruar më 4 tetor 2008
• Auditoriumi Tiziano Terzani në Bibliotekën San Giorgio në Pistoia
• Kopshti publik Tiziano Terzani në Castelnuovo Rangone u përurua më 15 prill 2012
• Kolegji Tiziano Terzani brenda Shkollës së Studimeve të Avancuara Sant'Anna në Piza u përurua më 9 maj 2012
• Shkolla fillore Tiziano Terzani në fshatin Gaggio Montano u përurua më 9 maj 2013
• Kopshti i jashtëm i Bibliotekës Bashkiake të Pizës, nën rrugën e gjelbër Viale delle Piagge, e kufizuar nga lumi Arno, u përurua më 22 mars 2014.
• Kopshti i brendshëm i Bibliotekës Bashkiake "Peppino Impastato" në Cascina, një komunë fqinje në provincën e Pizës, u përurua më 7 korrik 2015
• Shkolla Fillore Tiziano Terzani në fshatin Piteglio në Bashkinë e San Marcello-Piteglio u përurua në vitin 2016
• Më 31 dhjetor 2014, Instituti Shtetëror i Gjithëpërfshirë i Abbiategrasso-s (MI), i vendosur në Via Legnano N. 92, mori zyrtarisht emrin "IC Tiziano Terzani" me dekret të Drejtorit të UST-së së Milanos. Emri u miratua nga Bashkia e Abbiategrasso-s dhe më pas nga Prefektura e Milanos, pas një propozimi nga Këshilli i Institutit.
• Emërtimi i Bibliotekës së Bashkisë së Campi Bisenzio në provincën e Firences.
• Në Via Pisana (numri 147) në Firence (distrikti 4), në ditëlindjen e tij, më 14 shtator 2021, u vendos një pllakë përkujtimore për të përkujtuar Tiziano Terzani-n, "gazetar, shkrimtar dhe udhëtar të Lindjes" i cili u nis nga vendlindja e tij për të zbuluar botën.

Bibliografia

• Silvia Zangrandi, Në shërbim të realitetit: Reportazh narrativ nga Fallaci te Severgnini, Milano, Unicopli, 2003
• Vincenzo Cottinelli (foto nga), Tiziano Terzani: portreti i një shoku, Milan, A.Vallardi, 2005 - monografi e ilustruar
• Grazia Neri, Fotografi të një miqësie, «Fotographia», nr. 109, III-2005 - me dy kontribute nga Vincenzo Cottinelli , gazetar, shkrimtar, por edhe fotograf dhe fotograf .
• Antonio Bortolotti dhe Massimo De Martino (redaktuar nga), Brenda nesh: Tiziano Terzani's Readers Speak, Milano, TEA, 2006
• Alberto Malcangi, Tiziano Terzani, Romë, Coniglio Editore, 2007
• Gloria Germani, Tiziano Terzani: revolucioni brenda nesh, Milano, Longanesi, 2008, botimi i dytë Milan TEA 2012,
• Giancarlo Zampini, Tiziano Terzani: Orsigna, Dashuria e tij e fundit, Poggibonsi, Lalli Editore, 2009
• Marco Dondero (red.), Shkrimtarët dhe Gazetaria: Vështrime mbi Letërsinë Italiane të Shekullit të Njëzetë, Macerata, eum, 2009
• Franco Cardini (redaktuar nga), Porta e Lindjes, Romë, Shtëpia Botuese Pagine, 2009
• Alberto De Maio dhe Dino Satriano, My Big Brother Tiziano Terzani, Milano, TEA, 2011
• Giovanni Nardi, Tiziano Terzani, Pisa, Pacini Editore, 2014
• Àlen Loreti, Tiziano Terzani. Jeta si një aventurë, Milano, Mondadori, 2014
• Àlen Loreti (red.), Tiziano Terzani. Duke parë lulet nga një kalë që vrapon, Milano, Rizzoli, 2014
• Gloria Germani (red.), Terzani. Drejt Revolucionit të Ndërgjegjes, Milano, Jaca Book 2014
• Gloria Germani, Tiziano Terzani. Fuqia e së Vërtetës, Vicenza, Il Punto d'Incontro, 2015
• Angela Terzani Staude (red.), Ndryshe nga të gjithë dhe askush. Tiziano Terzani në terren, Përmes rrëfimeve të dëshmitarëve okularë të miqve dhe kolegëve, Milano, TEA, 2017
• Luigi Giuliano De Anna, Tiziano Terzani dhe Lufta e Vietnamit, Chieti, Solfanelli, 2018
• Lorenzo M. Capisani, "Përvoja gazetareske e Tiziano Terzani në Kinë (1980–1984)", Diacronie. Studi di Storia Contemporanea, Nr. 43, 3|2020, https://www.studistorici.com/2020/10/29/capisani_numero_43/

Lidhje të jashtme

Tiziano Terzani (Firenze, 14 settembre 1938 – Pistoia, 28 luglio 2004) ka qen nje gazetar dhe shkrimtar italjan.