Shko te përmbajtja

Travestizmi (identiteti gjinor)

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Travestistë në Salta, Argjentinë, në vitin 1988.

Termi travestizëm përdoret në Amerikën Latine për të përcaktuar persona të cilëve u është caktuar gjinia mashkull në lindje, por që zhvillojnë njëidentitet gjinor femëror. Terma të tjerë janë shpikur dhe përdoren në Amerikën e Jugut për ta dalluar këtë identitet nga veshja e përkohshme me rroba të gjinisë tjetër (cross-dressing), arti drag dhe kuptimet patologjike. Në Spanjë, ky term është përdorur në një mënyrë të ngjashme gjatë kohës së Frankos, por më pas u zëvendësua me përhapjen e modelit mjekësor të transseksualitetit në fund të viteve 1980 dhe fillim të viteve 1990, për të shmangur stereotipet negative.[1] Këto koncepte mbërritën më vonë në Amerikën Latine se sa në Evropë, ndaj termi travesti vazhdoi të përdorej, megjithëse me kuptime të ndryshme.

Fjala travestir, që fillimisht kishte një kuptim përçmues, u riinterpretua dhe u përvetësua nga aktivistë në Peru, Brazil dhe Argjentinë, pasi ka një specifikë rajonale që ndërthur: një gjendje të përgjithshme të cenueshmërisë sociale, një lidhje me punën seksuale, përjashtimin nga të drejtat themelore dhe njohjen e saj si një identitet jobinar dhe politik.

Travestitët jo vetëm që vishen ndryshe nga gjinia që u është caktuar në lindje, por gjithashtu marrin emra dhe përemra femërorë dhe shpesh i nënshtrohen praktikave kozmetike, terapisë me hormone, injeksioneve me mbushës dhe ndërhyrjeve estetike për të fituar tipare trupore femërore, megjithatë, zakonisht pa modifikuar organet gjenitale dhe pa e konsideruar veten si gra. Popullata e travestitëve ka qenë historikisht e cenueshme dhe e kriminalizuar, e ekspozuar ndaj përjashtimit shoqëror dhe dhunës strukturore, ku diskriminimi, ngacmimi, ndalimet arbitrare, torturat dhe vrasjet janë fenomene të zakonshme në gjithë Amerikën Latine. Si pasojë, shumica e travestitëve i drejtohen prostitucionit si burimi i vetëm i të ardhurave, i cili nga ana tjetër luan një rol të rëndësishëm në formësimin e identitetit të tyre.

Identitetet travestite janë të ndryshme dhe të shumta, ndaj është e vështirë të reduktohen në përkufizime universale. Ato janë studiuar nga disiplina të ndryshme, veçanërisht antropologjia, e cila e ka dokumentuar gjerësisht këtë fenomen si në etnografitë klasike, ashtu edhe në ato më të fundit. Studiuesit në përgjithësi kanë propozuar njërën nga tre hipotezat kryesore për të përkufizuar travestit: se ato përbëjnë një “gjiní të tretë” (ashtu si hijrat në Indi dhe muxet në Meksikë), se ato përforcojnë ndarjen binare të gjinisë në shoqërinë e tyre, ose se në fakt e dekonstruktojnë vetë kategorinë e gjinisë. Megjithëse është një koncept i përdorur gjerësisht në Amerikën Latine, përkufizimi i travesti mbetet i debatueshëm dhe, në varësi të kontekstit, ende shihet si një fyerje transfobike. Grupa shumë të ngjashme ekzistojnë në gjithë rajonin, me emra të tillë si vestidas, maricón, cochón, joto, marica, pájara, traveca dhe loca, ndër të tjera.

Aktivistë të shquar të të drejtave të travestitëvee janë argjentinaset Lohana Berkins, Klaudia Pía Baudracco, Diana Sacayán, Marlene Uajar dhe Susi Shok; Erika Hilton nga Brazili dhe Iren Rotela nga Paraguai.

Terminologjia

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

 Edhe pse përdorimi i termit travestizëm vazhdon të jetë i zakonshëm në gjuhën spanjolle,[2][3] disa autorë bashkëkohorë e refuzojnë atë për të shmangur ngatërrimin me praktikën e cross-dressing-ut (veshjes me rroba të gjinisë tjetër),[4][5] si dhe për shkak të prapashtesës -ismo, e cila vjen nga shkencat mjekësore dhe konsiderohet patologjike.[6][7][8] Si përgjigje ndaj kësaj, përdorimi i termave travestilidade (portugalisht) dhe travestilidad (spanjisht) është përhapur gjerësisht në literaturën akademike braziliane që nga vitet 2000,[9] dhe është përvetësuar edhe nga disa autorë të tjerë spanjishtfolës,[6][10] ndërsa disa të tjerë kanë zgjedhur fjalët travestidad (afërsisht "travestiteti") ose transvestividad (afërsisht "transvestiviteti").[5][10] ë të njëjtën mënyrë, fjalët travestimento[11] dhe travestimiento[12] (afërsisht “transvestitet” ose “transformim gjinor”) përdoren si alternativa ndaj transvestismo, por për të përcaktuar transformistas (pra artistët drag).[13][14] Në disa artikuj në anglisht, veçanërisht nga autorë të Amerikës së Jugut, haset edhe termi travestism (anglisht: transvestism) si një hispanizëm.

Përdorimi i termit travestit me kuptimin “person që vishet me rrobat e gjinisë tjetër” ka qenë tashmë i zakonshëm në gjuhën frënge në fillim të shekullit të 19-të, nga ku u importua në gjuhën portugeze me të njëjtin kuptim. Termi travesti i paraprin atij të transgjinorit në rajon, dhe dallimi i tij nga nocionet transseksual dhe grua trans është kompleks dhe i ndryshueshëm në varësi të kontekstit, duke u parë herë si një ekuivalent rajonal, e herë si një identitet i veçantë në vetvete.[15] Përdorimi origjinal i fjalës i referohej aktit veshjes me rrobat e gjinisë tjetër, dhe që nga vitet 1960, kuptimi i saj u zgjerua për të përfshirë individët që visheshin si gra, qoftë si formë performance, qoftë në jetën e tyre të përditshme.[16]

Megjithatë, travestitët jo vetëm që zgjedhin të vishen ndryshe nga gjinia që u është caktuar në lindje, por gjithashtu marrin emra dhe përemra femërorë dhe shpesh i nënshtrohen praktikave kozmetike, terapisë me zëvendësim hormonal, injeksioneve me mbushës dhe ndërhyrjeve estetike për të marrë tipare trupore femërorem, megjithëse zakonisht pa ndryshuar organet gjenitale dhe pa e konsideruar veten si gra.[17][18][19] Si të tillë, ato mund të përshkruhen si një identitet gjinor transfemëror[20] dhe janë konsideruar si një ekuivalent rajonal i nocionit “transseksual para operacionit”.[21] Pas një periudhe të gjatë kriminalizimi, "devijimet seksuale" u bënë objekt studimi në shkencat mjekësore dhe seksuale, të cilat përpiqeshin të kategorizonin format e ndryshme të devijimit. Në një periudhë të parë, mes viteve 1870 dhe 1920, u prodhua një sasi e madhe kërkimesh rreth personave që visheshin me rroba të gjinisë tjetër ose që dëshironin të merrnin rolin e caktuar për gjininë e kundërt.[22] Në vitin 1910, seksologu i njohur gjerman Magnus Hirschfeld përdori termin transvestit (travesti në spanjisht dhe portugalisht), në tekstin e tij Transvestites: The Erotic Drive to Cross-Dress (gjermanisht: Die Transvestiten: ein Untersuchung über den erotischen Verkleidungstrieb), për të përshkruar “persona që ndjejnë një shtysë për të veshur rrobat e gjinisë tjetër” dhe hodhi poshtë idenë se ata ishin thjesht një variant i homoseksualitetit, një ide e përhapur gjerësisht në atë kohë në fushën e seksologjisë.[23] Mes viteve 1920 dhe 1950, termat transvestizëm dhe eonizëm u përfshinë në literaturën shkencore, ndonëse në përgjithësi raportet e kësaj periudhe vetëm plotësonin ato të viteve të mëparshme. Gjatë viteve 1950, termi transseksual, i përdorur për herë të parë nga seksologu amerikan David Oliver Cauldwell, fitoi rëndësi në të njëjtën kohë me shfaqjen e klinikave të identitetit gjinor dhe ndërhyrjeve kirurgjikale për ndryshim gjinie. Në këtë mënyrë, që nga fundi i viteve 1960 dhe gjatë viteve 1970, transvestizmi u la mënjanë si një temë me interes mjekësor.[24] Termi transgjinor u bë i njohur nga aktivistja amerikane Virginia Prince në fund të viteve 1960 për të përshkruar ata që shkelin normat gjinore por që nuk identifikohen as si travesti dhe as si transseksualë, dhe deri në vitet 1980 përdorimi i tij ishte përhapur në vendet perëndimore.[23] Megjithatë, kategoritë trans dhe transgjinor nuk përkthehen lehtë jashtë vendeve të zhvilluara, për shkak të kompleksitetit të praktikave që përfshijnë.[23] Përdorimi i termit travesti u paraprin atyre në Amerikën Latine, dhe dallimi midis tyre është i ndërlikuar dhe i ndryshueshëm në varësi të kontekstit.[6][18] Studiuesi Cole Rizki thekson se “identifikimet trans dhe travesti janë vazhdimisht në ndryshim dhe nuk duhet të kuptohen si kategori që përjashtojnë njëra-tjetrën. Tensionet midis trans dhe travesti si kategori identitare shpesh janë të papërkthyeshme, duke na çuar të pyesim se çfarë lloj kufizimesh dhe mundësish janë të ngulitura në ndarjet dhe afritë kritike të këtyre termave.”[25]

Megjithëse është një koncept emik i përdorur gjerësisht në të gjithë rajonin[6] përkufizimi i travestizmit mbetet një burim debatesh,[26] pasi i referohet identiteteve të ndryshme dhe të shumëllojshme, dhe për këtë arsye është paradoksale të reduktohet në shpjegime universale.[6][18] Grupe shumë të ngjashme me travestit ekzistojnë në gjithë Amerikën Latine, me emra si maricón, cochón, joto, marica, pájara, loca, ndër të tjerë. Duke shkruar për Latin American Research Review në vitin 2020, Joseph M. Pierce deklaron se në vendet hispanoamerikane, “si një kategori e përgjithshme, transgénero (transgjinor) ose termi më i përhapur trans [...] i referohet personave që bëjnë përpjekje identitare, trupore dhe shoqërore për të jetuar si anëtarë të gjinisë që ndryshon nga seksi normativ që u është caktuar në lindje.”[27]

Disa gjithashtu përdorin termin travesty, që përfundon me shkronjën y, për të nënkuptuar të njëjtën gjë si travestizëm por me një tingëllim më artistik, subversiv ose dekolonial.[28][29]

Historia dhe kultura

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Argjentina

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Një grup travestitësh rr. 1945, gjatë një festimi privat në periferi të Buenos Airesit, larg policisë.

Një burim i rëndësishëm historik në historinë e komunitetit travesti gjatë shekullit të 20-të janë dëshmitë e para të Malva Solís, e cila emigroi nga Kili si adoleshente dhe jetoi në Argjentinë deri në vdekjen e saj në vitin 2015, në moshën 93-vjeçare, duke u konsideruar si travestia më jetëgjatë e vendit.

Pasi mblodhi dëshmi nga travesti mbi moshën shtatëdhjetë vjeç, Josefina Fernández arriti në vitin 2004 në përfundimin se shumica e tyre e konsideronin periudhën e parë të qeverisjes së Juan Perón-it — që sundoi Argjentinën nga viti 1946 deri më 1955 — si "atë që më qartë nisi përndjekjen ndaj burrave homoseksualë dhe travestive, pavarësisht nëse ushtronin apo jo prostitucion rrugësh." Në ato vite, travestit (të identifikuara asokohe si mariconas) nisën të burgoseshin rregullisht në burgun Devoto, si “shkelës seksualë.” Ky burg u bë një pikë takimi e përsëritur për travestit, dhe mbeti i tillë deri në shekullin XXI.[23] Pavarësisht aspektit represiv, hapësira e burgut u ofroi atyre mundësinë për të ndërtuar strategji solidariteti dhe për të krijuar lidhje që më vonë do të përhapeshin edhe jashtë. Madje, ata zhvilluan një zhargon të vetin të quajtur carrilche, i cili ushqehej nga gjuha e burgut. Siç shpjegon antropologia María Soledad Cutuli: “Sot ky kod njihet si teje. Ai përbëhet nga marrja e elementeve të zhargonit të burgut ose të lunfardo-s [policore], deformimi i disa rrokjeve të fjalëve të caktuara, dhe përdorimi i termave të shpikur si cirilqui për të treguar policinë, ose vetë fjala shumëkuptimëshe teje (në spanjisht: 'thurje'), e cila, në varësi të kontekstit, mund të nënkuptojë 'gënjeshtër, histori, argument, ngjarje'. Të thuash që dikush është tejedora është një mënyrë e hollë për ta cilësuar si gënjeshtare; ndërsa pyetja çfarë po thurin? nënkupton se një takim apo bisedë mund të ketë motive të fshehura.”[23]

Karnavali është konsideruar historikisht si festa popullore e travestitëve, pasi ishte e vetmja periudhë e vitit kur ato mund të shprehnin veten lirisht në hapësirën publike pa u përndjekur nga policia. Siç kujtonte një travesti nga Buenos Aires në vitin 2019: “Ishin 6 ditë liri dhe 350 në burg. Nuk po e ekzagjeroj. Kështu ishte për ne. Ashtu ishte para dhe pas diktaturës, madje më keq pas saj. Ato ditë ishin diçka magjike: sepse nga të diskriminuara ktheheshim në diva. Nëse nuk kishte travesti në paradën e karnavalit, dukej sikur diçka mungonte.”

Murgat e Karnavalit të Buenos Aires filluan të përfshijnë akte “kaotike” cross-dressing-u në vitet 1940 dhe 1950 për të argëtuar publikun, një formë që më vonë çoi në shfaqjen e figurës së transformista-s (pra drag queen) — të përkufizuar si “maricón-i i veshur me luks” — duke u kthyer në një atraksion për publikun. Sipas Malva Solís, dy travesti nga parada e La Boca-s, të quajtura Cualo dhe Pepa "La Carbonera", ishin pioniere të figurës së “vedetës së murga-s”, një risi që nisi rreth vitit 1961.

Ky fenomen i pakdokumentuar, i njohur si “lëvizja travesti e karnavalit”, shënoi një pikë kthese në paradat e viteve 1960 dhe 1970, dhe përfshinte grimierë, stilistë dhe koreografë nga skena e teatrit revue të Buenos Airesit — të gjithë maricones. Një artikull i vitit 1968 nga revista Primera Plana mbi Karnavalin e Buenos Aires raportonte: “Ato që nuk dorëzohen janë travestit, që filluan duke ekzagjeruar hijeshinë e tyre femërore dhe përfunduan në një përpunim të rrezikshëm. Paruket dhe kozmetika moderne i kthyen ato në yje sugjestive, identiteti gjinor i të cilave nuk ishte më aq i lehtë për t’u kuptuar.”

Në vitin 2011, Solís reflektoi mbi rëndësinë e festimeve të Karnavalit për travestit: “Mendoj me vete se motivi i brendshëm i travestive që ishin pjesë e murgave ishte të nxirrnin nga thellësia e shpirtit vetveten e shtypur gjatë gjithë vitit. Të gjithë i shikonin dhe i duartrokisnin, por nuk kuptonin që pas asaj fasade të ndritshme fshihej një dëshirë — dëshira për t’u njohur dhe pranuar, për të jetuar të lira.”[30]

Në kontrast me vitet 1950, vitet 1970 konsiderohen si epoka e “shfaqjes artistike travesti” (spanjisht: destape), që nisi me ardhjen e një travesti nga Brazili, e cila performoi në një teatër të njohur në Buenos Aires. Shfaqja e saj hapi rrugën për paraqitjet e mëvonshme të travestive vendase. Sipas Malva Solís, termi travesti filloi të përdorej në vitet 1960, fillimisht për t’iu referuar artistëve cross-dressing dhe transseksualëve që vinin nga jashtë për të bërë shfaqje.

Në vitin 1963, argëtuesja franceze Coccinelle vizitoi Buenos Airesin për të performuar në Teatro Maipo dhe pati ndikim të madh tek mariconas vendase. Solís i tha studiueses María Soledad Cutuli në vitin 2013: “Që nga Coccinelle (…) ndodhi një hapje, diçka e re që po vinte. Erdhi shumë botë e ‘silikonizuar’, kirurgji plastike; një hapje sociale (…) u krijuan mundësi të reja për mariconas, nisi ‘artistja travesti’. (…) Që atëherë nisi një mënyrë e re jetese. (…) Kultura e puto artist, të gjitha tashmë qarkullonin me pambuk në trup për të formuar gjoksin dhe dilnin për të kënduar, për të kërcyer…”

Skena ishte i vetmi vend ku travestit mund të visheshin si gra në publik, pasi kjo ishte e ndaluar në rrugë. Rreth vitit 1964, artistet travesti — të njohura asokohe si lenci, në referencë me një lloj cope, sepse “ishin si kukulla të vogla prej leckash” — takoheshin në një apartament në Avenida Callao, ku stërviteshin për numra muzikorë dhe përgatiteshin për të dalë nëpër lokale nate ose në teatër. Meqenëse përdorimi i silikonit nuk ishte përhapur ende, ato përdornin hormone femërore për të “mundur të shfaqnin gjoksin në skenë sa më estetikisht.”

Sipas shkrimtares Daniela Vizgarra: “Nëse nuk kishe një Anovlar 21 në çantën e grimit, thuajse nuk ekzistoje.” Travestit imitonin format trupore — duke theksuar gjoksin dhe të pasmet — përmes mbushjeve të quajtura truquis, piu-piú ose colchón (“dyshek”), fillimisht me copa pambuku, më pas me shkumë plastike. Ndërsa mbushjet ishin përdorur që nga vitet 1950, ardhja e likrës në vitet 1960 u lejoi të ndërtonin forma më realiste të trupit. Ideali i bukurisë femërore i promovuar nga televizioni amerikan përfshinte edhe hundë të vogla dhe të mprehta, por për shkak të kostos së lartë të operacioneve, shumica e travestive improvizonin përkohësisht me ngjitës dhe objekte që imitonin protezat.

María Belén Correa argumenton se shfaqja e artisteve travesti si Vanessa Show, Jorge Pérez Evelyn, Brigitte Gambini dhe Ana Lupe Chaparro në vitet 1960–1970 përbënin “një formë tjetër aktivizmi.” Sipas Jorge Pérez Evelyn, të parat që popullarizuan transformismo-n në teatër — “travestit e para që u shfaqën në Buenos Aires” — ishin një grup i quajtur Les Girls në vitin 1972, të pasuara nga Vanessa Show dhe Ana Lupez. Evelyn përmend gjithashtu brezin e mëvonshëm të travestive, përfshirë Graciela Scott, Claudia Prado dhe vetveten, që debutuan në vitin 1975. Evelyn ishte travestia e parë që arriti rolin e vedetës në Avenida Corrientes përkrah yjeve më të famshme argjentinase në shfaqjen Corrientes de Lujo, pikërisht në kohën kur diktatura ushtarake po merrte pushtetin. Evelyn u detyrua të largohej nga vendi pas kërcënimeve me vdekje të lëna në dhomën e saj.

Pas Evelyn, komuniteti kaloi 15 vite heshtjeje për shkak të përndjekjes ushtarake, deri në kthimin e demokracisë dhe shfaqjen e Cris Miró në vitin 1999. Ardhja e silikonit industrial në Buenos Aires transformoi në mënyrë rrënjësore trupin dhe subjektivitetin travesti. Silikoni u soll nga Franca në Brazil dhe prej andej në vendet fqinje. Në vitet 1980, aktorja dhe vedeta e njohur Moria Casán u bë një figurë modeli për travestit lokale, jo vetëm për trupin e saj të bujshëm, por edhe për imazhin publik të lirisë seksuale. Ky ideal trupor i theksuar ndryshoi në vitet 1990, kur u popullarizuan format më të stilizuara dhe androgjene të feminitetit.

Me shfaqjen e silikonit, u krijua një “hierarki e re mes trupave” të travestive, që dallonte ato që kishin apo jo silikon, si dhe sasinë dhe cilësinë e rezultateve përfundimtare. Siç shpjegon studiuesja Ana Grabiela Álvarez: “Ardhja e silikonit industrial i afron me ndërtimin e një trupi femëror gjenerik dhe fiksim të transformimeve trupore si dhe një segment të veçantë të prostitucionit.” Në vitet 1980, Autostrada Pan-Amerikane — që lidhte qytetin e Buenos Airesit me qarqet përreth — u kthye në zonën më të rëndësishme ku punonin travestit si punëtore seksi, dhe kështu u bë një nga aspektet përcaktuese të identitetit travesti për shoqërinë dhe median argjentinase.

Në vitin 1986, gazetari i Canal 9, José de Zer, raportoi dhe njëkohësisht denoncoi, përmes mjeteve dëshmitare, vrasjet e travestive që punonin në autostradë. Për shkak të këtij raportimi televiziv, si gazetari ashtu edhe televizioni u paditën dhe u përballën me gjyq, çka bëri që travestit të organizoheshin në vitet në vijim për të bërë të dukshme identitetin e tyre të shpërfillur në mediat masive.

Travestit u shfaqën në opinionin publik argjentinas në vitet 1990, dhe paraqitjet e tyre të para në televizion përkuan me organizimin e tyre publik dhe daljet në rrugët e Buenos Airesit. Në vitin 1991, Keny de Michelli u bë travestia e parë që u shfaq në televizion kombëtar, duke marrë pjesë në disa programe për të bërë të dukshëm komunitetin. Këto paraqitje u banalizuan shpejt dhe e paraqitën travestilidad-in si një shprehje të ekzagjeruar e feminitetit mashkullor.

Pas popullarizimit të saj si vedetë në vitin 1995, Cris Miró shkaktoi një sensacion mediatik për identitetin dhe shprehjen e saj gjinore. Si travestia e parë që u bë një personazh i famshëm në shkallë kombëtare, ajo konsiderohet si simbol i ambientit shoqëror të viteve 1990 dhe hapi rrugën për travestit dhe gratë trans të tjera argjentinase për të fituar famë si vedeta, më së shumti Flor de la V. Paralelisht me ngritjen e Mirós, nisi organizimi politik i travestive argjentinase, me aktivistet që bënin paraqitjet e tyre të para në media. Popullariteti i vedetës u kritikua fillimisht nga një pjesë e këtyre aktivisteve, të cilat ndjenin trajtim të pabarabartë dhe nuk pajtoheshin me përpjekjen e saj për të mishëruar një imazh të idealizuar të gruas së përsosur.[31]

Poetja dhe muzikantja Susy Shock duke performuar në Mexico City në vitin 2013.

Gjatë fillimit dhe mesit të viteve 2000, karriera muzikore dhe letrare e Susy Shock, aktiviste e njohur travesti, u ndërtua dhe fitoi dukshmëri përmes hapësirave kulturore LGBT, si Casa Mutual Giribone në Buenos Aires dhe Asentamiento 8 de Mayo në José León Suárez, në Provincën e Buenos Airesit.[32]

Në fund të viteve 2010, komuniteti travesti i Buenos Airesit dhe rrethinave të tij fitoi njohje për kontributin krijues dhe artistik, duke u bërë pjesë e “skenës kundërkulturore queer” — një qark i teatrove, bareve dhe qendrave kulturore si Casa Brandon, Tierra Violeta, MU Trinchera Boutique dhe, më së fundi, Feliza dhe Maricafé. Siç vërejti studiuesja Patricia Fogelman në vitin 2020: “Në këtë grup hapësirash, travestit shfaqen gjithnjë e më shpesh duke interpretuar në teatër, me monologë stand-up, duke recituar poezi, duke bërë performanca, duke shoqëruar grupe muzikore, etj. Nga ana tjetër, brenda të njëjtit komunitet të zgjeruar ekziston një interes i qartë për t’i përfshirë [travestit] dhe për t’i nxjerrë në pah si personazhe qendrore në romane, drama dhe këngë. Kështu, mund të thuhet se rreth figurës së travestit ekziston një njohje dhe një përpjekje e fortë për t’i vendosur ato në qendra vëmendjeje, veçanërisht nga autoret lezbike të romaneve dhe muzikës për të rinjtë alternativë.”[33]

Lëvizja braziliane

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Antropologu Don Kulick ka vërejtur se: “Travestit duket se ekzistojnë në të gjithë Amerikën Latine, por në asnjë vend tjetër nuk janë aq të shumta dhe të njohura sa në Brazil, ku ato zënë një vend dukshëm të dukshëm si në hapësirën shoqërore ashtu edhe në imagjinatën kulturore.” Për këtë arsye, ato shpesh përmenden nga komentuesit shoqërorë si simbole të vetë Brazilit.

Një nga travestitët më të njohura në imagjinatën kulturore braziliane të fundviteve 1900 ishte Roberta Close, e cila u bë një emër i njohur për publikun në mesin e viteve 1980 dhe u “lavdërua gjerësisht si gruaja më e bukur në Brazil”, duke pozuar për revistën Playboy dhe duke u shfaqur rregullisht në televizion dhe në botime të tjera.

Historikisht, brazilianët përdornin fjalën traveca për të emërtuar travestis, i cili tani konsiderohet një fyerje transfobike.[34][35]

Paraguai

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Uruguai

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Gloria Meneses jetoi hapur si travestit që prej viteve 1950 dhe njihej si "nëna e travestitëve".[36]

Spanja

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Ardhja e modelit mjekësor të transseksualitetit ndodhi më herët në Evropë sesa në Amerikën Latine, dhe për këtë arsye ndikimi i tij ishte i ndryshëm në secilën rajon. Në Spanjë, identitetet travesti zakonisht përfshihen në kategorinë “transseksual” në kërkimin akademik, pasi perceptohet si më “politikisht korrekte”. Si pasojë e institucionalizimit të fuqishëm mjekësor rreth transseksualitetit, ta quash veten travesti në Spanjë konsiderohet një akt që ul dinjitetin, për shkak të lidhjes së ngushtë që ka me prostitucionin, veçanërisht pas migrimeve të travestive nga Amerika Latine.

Megjithatë, në vitet 1970, termi travesti përdorej gjerësisht për t’iu referuar kujtdo që ishte caktuar mashkull në lindje, por vishej dhe jetonte si grua, qoftë përkohësisht, qoftë përherë. Në fakt, të paktët që vetëpërkufizoheshin si “transseksualë” në Spanjë dhe që kishin kryer ndërhyrje për ndërrim gjinie, nuk ishin të pranuar gjerësisht nga bashkëmoshatarët e tyre dhe shpesh konsideroheshin si “të kastruar”. Gjatë epokës së Francos, travestit u përndoqën nëpërmjet krijimit të një aparati të fuqishëm ligjor dhe policor.[6]

Midis fundit të viteve 1980 dhe fillimit të viteve 1990, transseksualët — të cilët nuk e quanin më veten “travesti” — filluan të organizoheshin duke krijuar kolektive të tyre politike, ku kërkonin institucionalizimin e transseksualitetit në sistemin shëndetësor, si dhe fundin e stereotipeve që i lidhnin ata me HIV/AIDS-in, prostitucionin dhe margjinalizimin — një imazh i mishëruar në konceptin e travesti.

Për këtë arsye, specifika travesti në Spanjë zakonisht përfshihet nën kategorinë më të pranueshme mjekësore “transseksual” ose në terma më të politizuar si “trans” apo “transgjinor”, pasi kjo jep më shumë legjitimitet shoqëror. Meqenëse shumica dërrmuese e travestive vijnë nga mjedise të varfra dhe me arsimim shumë të ulët, dallimet e tyre me aktivistët transseksualë lidhen edhe me kërkesat e këtyre grupeve më të intelektualizuara.

Megjithatë, disa persona sot që jetojnë në Spanjë zgjedhin të vetëidentifikohen si travesti, si një identitet gjinor fluid.[37][38]

Kushtet e jetesës

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Një grup travestish argjentinas që mbajnë arkivolin e mikut të tyre të vrarë në vitin 1987.

Travestitë Travestit janë një popullatë historikisht e cenueshme dhe e kriminalizuar, viktima të përjashtimit shoqëror dhe dhunës strukturore. Diskriminimi, ngacmimet, ndalimet arbitrare, torturat dhe vrasjet janë dukuri të zakonshme në të gjithë Amerikën Latine. Shumë aktivistë LGBT, gazetarë dhe artistë denoncojnë se dhuna dhe vdekja e hershme ndaj kësaj popullate përbëjnë një gjenocid të mirëfilltë.

Një studim i kryer në vitin 2011 në Amerikën Qendrore tregoi, për shembull, se mbi 80% e të anketuarve besonin se kishin të drejtë të sulmonin persona trans dhe travesti për shkak të mënyrës së tyre të të qenit. Në një nga hetimet e para mbi popullatën travesti në Salvador, Bahia në vitet 1990, antropologu Don Kulick zbuloi se ato janë “një nga grupet më të margjinalizuara dhe të përçmuara në shoqërinë braziliane.”

Sipas një kërkimi të publikuar në vitin 2017 nga Ministria e Mbrojtjes së Argjentinës me titull La revolución de las mariposas, 74.6% e grave trans dhe travestive në Buenos Aires deklaruan se kishin përjetuar një formë dhune — një shifër ende e lartë, por më e ulët krahasuar me atë të vitit 2005, që ishte 91.9%. Po në këtë studim thuhet se ato vdesin mesatarisht në moshën 32-vjeçare, shumë më poshtë se pritshmëria mesatare e jetës në vend. Në mënyrë të ngjashme, në Brazil, travestit dhe transseksualët kanë një jetëgjatësi mesatare prej 35 vjetësh.

Në vitin 2021, vlerësohet se çdo 48 orë në Brazil vdes në mënyrë të dhunshme një person travesti ose trans, me të paktën 80 vrasje vetëm në gjysmën e parë të vitit. Brazili konsiderohet si “vendi më transfobik në botë”, dhe sipas raportit vjetor të Trans Murder Monitoring për vitin 2020, vendi ndodhej në krye të listës për vrasjet e personave trans.

Në vitin 2015, aktivistja Lohana Berkins reflektoi: “Të arrish pleqërinë, për një travesti, është si të bëhesh pjesë e një klubi ekskluziv, sepse fatkeqësitë që shoqërojnë jetën në margjinë — të cilat çojnë në një vdekje që gjithmonë konsiderohet e parakohshme sipas statistikave demografike — janë pasojat e përhershme të një identiteti të përndjekur.”[39]

Një grup punonjësish seksi travesti në një villa miseria (lagje e varfër) në La Matanza, Provinca Buenos Aires në 1989.

Aktivizmi

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Lëvizja argjentinase

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]

Identiteti travestit ka një histori të rëndësishme të mobilizimit politik në Argjentinë, ku me krenari pretendohet si "loku politik par excellence" i rezistencës ndaj politikave të binarizmit gjinor dhe cisseksizmit .[40] Travestitë argjentinase filluan të organizoheshin midis fundit të viteve 1980 dhe fillimit të viteve 1990, në kundërshtim të persekutimit, keqtrajtimit dhe dhunës policore, si dhe të dekreteve të policisë (spanjisht: " edictos policiales ") në fuqi në atë kohë.[4] Një figurë pioniere ishte ajo e Karina Urbinës, aktivistja e parë për të drejtat e transgjinorëve në vend, megjithëse nuk u përkufizua nën termin travesti, por më tepër transeksual.[41] Ndryshe nga qëndrimi skandaloz publik i travestive, transeksualët si Urbina e treguan veten në televizion si të ndjeshëm dhe të prekur, cilësi që ata i lidhnin më shumë me feminitetin.[41] Një tjetër ndryshim fillestar midis dy grupeve është se travestitë luftuan kundër dekreteve të policisë dhe kërkuan anulimin e tyre, ndërsa transeksualët kërkuan të njiheshin si gra dhe të regjistroheshin si të tilla në dokumentet e tyre.[41]


Referime

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
  1. ↑ Óscar Guasch; Jordi Mas (2015). "Proyectos Corporales, Género e Identidad en España: del "Travestí" al "Transexual" (1970–1995)". Las masculinidades en la Transición (në spanjisht). Egales. ISBN 978-84-16491-02-5.
  2. ↑ Cutuli, María Soledad (2012). "Antropología y travestismo: revisando las etnografías latinoamericanas recientes". Sudamérica: Revista de Ciencias Sociales (në spanjisht). 1 (1). Universidad Nacional de Mar del Plata: 162–181. ISSN 2314-1174. Marrë më 7 maj 2020.
  3. ↑ Berkins, Lohana (2003). Maffía, Diana (red.). "Un itinerario político del travestismo" (PDF). Sexualidades Migrantes. Género y Transgénero (në spanjisht). Buenos Aires: Scarlett Press: 127–137. ISBN 978-987-914-305-6. Marrë më 10 qershor 2021.
  4. 1 2 Cutuli, María Soledad (2012). "Antropología y travestismo: revisando las etnografías latinoamericanas recientes". Sudamérica: Revista de Ciencias Sociales (në spanjisht). 1 (1). Universidad Nacional de Mar del Plata: 162–181. ISSN 2314-1174. Marrë më 7 maj 2020.
  5. 1 2 Friera, Silvina (4 janar 2020). "Marlene Wayar: 'Somos otra manera de transitar la humanidad'" (në spanjisht). Marrë më 9 qershor 2021.
  6. 1 2 3 4 5 6 Vartabedian Cabral, Julieta. Geografía travesti: Cuerpos, sexualidad y migraciones de travestis brasileñas (Rio de Janeiro-Barcelona) (Tezë) (në spanjisht). Universitat de Barcelona.
  7. ↑ Sander, Vanessa (2012). "Patologização das travestilidades: entre a doença nos manuais e a saúde no cotidiano travesti". Revista Três Pontos (në portugalisht). ISSN 2525-4693.
  8. ↑ Silva Junior, Jonas Alves da; Silva, Maria de Lourdes; Silva, Leandro (2019-08-31). "Travestilidades no espaço socioeducativo: (des)patologização, monstruosidade, violência, abjeção e negação das identidades transgêneras". Dialogia (në portugalisht) (32): 93–107. doi:10.5585/dialogia.n32.13641. ISSN 1983-9294.
  9. ↑ Amaral, Marília dos Santos; Silva, Talita Caetano; Cruz, Karla de Oliveira; Toneli, Maria Juracy Filgueiras (2014). "'Do travestismo às travestilidades': uma revisão do discurso acadêmico no Brasil entre 2001-2010" ['From travestism to travestilities': A critical review of Brazilian academic production (2001–2010)] (PDF). Psicologia & Sociedade (në portugalisht). 26 (2). Florianópolis: Universidade Federal de Santa Catarina: 301–311. doi:10.1590/S0102-71822014000200007. ISSN 1807-0310. Marrë më 9 qershor 2021.
  10. 1 2 Guerrero Zavala, María Fernanda. Corporeidad, materialidad y experiencia. 'Las vestidas'. (Re) localización de los cuerpos en las fronteras discursivas (PDF) (Tezë) (në spanjisht). Universitat Autònoma de Barcelona. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 20 shtator 2022. Marrë më 8 maj 2025.
  11. ↑ Queiroz, Leandro Júnio Santos (2013-06-01). "Travestimento: literatura, gênero e escritura". Cadernos de Gênero e Tecnologia (në portugalisht). 7 (25/26): 85–113. doi:10.3895/cgt.v7n25/26.6096. ISSN 2674-5704.
  12. ↑ Pastor, Brígida M. (2014-11-01). "El travestimiento literario en la lírica de Gertrudis Gómez de Avellaneda". Romance Studies (në spanjisht). 32 (4): 282–293. doi:10.1179/0263990414Z.00000000080. ISSN 0263-9904.
  13. ↑ Cruz, Paul Forigua (2020-06-26). "Transformistas vs Travestis: as experiências transgênero no Miss Gay Internacional by Theatron". Revista Brasileira de Estudos da Presença (në portugalisht). 10 (3): 01–32. ISSN 2237-2660.
  14. ↑ Fabris, Annateresa. "Disfarce e identidade: o corpo travestido" (PDF). encontro2014.sp.anpuh.org (në spanjisht). Arkivuar nga origjinali (PDF) më 15 maj 2021. Marrë më 2021-06-24.
  15. ↑ Vartabedian Cabral, Julieta. Geografía travesti: Cuerpos, sexualidad y migraciones de travestis brasileñas (Rio de Janeiro-Barcelona) (Tezë) (në spanjisht). Universitat de Barcelona.
  16. ↑ Garcia, Marcos R. V.; Lehman, Yvette Piha (2011). "Issues Concerning the Informality and Outdoor Sex Work Performed by Travestis in São Paulo, Brazil". Archives of Sexual Behavior (në anglisht). 40 (6): 1211–1221. doi:10.1007/s10508-010-9702-4. PMID 21203815. Marrë më 9 qershor 2021.
  17. ↑ McNabb, Charlie (2017). Nonbinary Gender Identities: History, Culture, Resources (në anglisht). Rowman & Littlefield. fq. 44. ISBN 978-1-4422-7552-2. Marrë më 17 qershor 2021.
  18. 1 2 3 Álvares Ferreira, Amanda (2018). "Queering the Debate: Analysing Prostitution Through Dissident Sexualities in Brazil" (PDF). Contexto Internacional (në anglisht). 40 (3). Rio de Janeiro: Instituto de Relações Internacionais. Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro: 525–546. doi:10.1590/s0102-8529.2018400300006. ISSN 0102-8529. Marrë më 9 qershor 2021.
  19. ↑ "¿Es lo mismo ser una persona trans, transgénero, travesti, transexual o intersex/intersexual?" (në spanjisht). Chautabú. Government of the City of Buenos Aires. Arkivuar nga origjinali më 9 qershor 2021. Marrë më 9 qershor 2021.
  20. ↑ "The Day Before the Fall" (në anglisht). Apexart. Marrë më 20 korrik 2021.
  21. ↑ Brown, Stephen (2002). "'Con discriminación y represión no hay democracia': The Lesbian Gay Movement in Argentina". Latin American Perspectives (në spanjisht). 29 (2): 119–138. doi:10.1177/0094582X0202900207. ISSN 0094-582X. JSTOR 3185130.
  22. ↑ Fernández, 2004. p. 22
  23. 1 2 3 4 5 Cutuli, María Soledad (2013). "Maricas y travestis: repensando experiencias compartidas" (PDF). Sociedad y Economía (në spanjisht) (24). Cali: Universidad del Valle: 183–206. doi:10.25100/sye.v0i24.3992. ISSN 1657-6357.
  24. ↑ Fernández, 2004. p. 23
  25. ↑ Rizki, Cole (maj 2019). "Latin/X American Trans Studies" (PDF). TSQ: Transgender Studies Quarterly (në spanjisht). 6 (2). Duke University Press: 145–155. doi:10.1215/23289252-7348426. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 15 qershor 2020. Marrë më 9 qershor 2021.
  26. ↑ Aizura, Aren Z. (2018). Mobile Subjects: Transnational Imaginaries of Gender Reassignment (në spanjisht). Duke University Press. ISBN 978-147-800-264-2. Marrë më 9 qershor 2021.
  27. ↑ Pierce, Joseph M. (2020). "I Monster: Embodying Trans and Travesti Resistance in Latin America". Latin American Research Review (në anglisht). 55 (2): 305–321. doi:10.25222/larr.563. ISSN 1542-4278.
  28. ↑ Martins, Rafael; Adad, Shara Jane Holanda Costa; Araújo, Valdenia Pinto de Sampaio; Martins, Lucivando Ribeiro; Nascimento, Letícia Carolina Pereira do; Batista, Pedro Victor Modesto (2024-04-26). "Transpornografias: performances transeróticas a partir do documentário Bixa Travesty". Revista Brasileira de Estudos da Homocultura (në portugalisht). 7 (22): 1–21. doi:10.29327/2410051.7.22-47. ISSN 2595-3206.
  29. ↑ Silva, Danillo da Conceição Pereira; Santos, Emilly Silva dos (2019-08-01). "Performances discursivas de uma "Bixa Travesty": sobre corpo, gênero e identidade em Linn da Quebrada". Fórum Linguístico (në portugalisht). 16 (2): 3627–3641. doi:10.5007/1984-8412.2019v16n2p3627. ISSN 1984-8412.
  30. ↑ Solís, Malva (2011). "Historiando el carnaval porteño". El Teje (në spanjisht) (7). Centro Cultural Ricardo Rojas. Arkivuar nga origjinali më 9 qershor 2021. Marrë më 11 qershor 2021.
  31. ↑ Alarcón, Cristian (2 qershor 1999). "Cuando la diferencia sale a escena". Página/12 (në spanjisht). Marrë më 7 qershor 2021.
  32. ↑ Ortelli, Micaela (23 qershor 2013). "Transpirando la camiseta". Radar. Página/12 (në spanjisht). Marrë më 29 qershor 2020.
  33. ↑ Fogelman, Patricia (2020). "Travestis migrantes, arte y religiosidad en la cultura queer de Buenos Aires". Revista Brasileira de História das Religiões (në spanjisht). 36 (12): 9–34. doi:10.4025/rbhranpuh.v12i36.51420 (jo aktiv 1 nëntor 2024). ISSN 1983-2850. Marrë më 2 qershor 2020.{{cite journal}}: Mirëmbajtja CS1: DOI që nga 2024 (lidhja)
  34. ↑ S.A, Priberam Informática. "traveca". Dicionário Priberam (në portugalishte braziliane). Marrë më 2021-08-24.
  35. ↑ "BBB: Por que o termo "traveco" é transfóbico e não deve ser usado". Revista Fórum (në portugalishte braziliane). 2022-01-21. Arkivuar nga origjinali më 8 maj 2025. Marrë më 2023-01-27.
  36. ↑ "Calles de Montevideo: Homenaje a personalidades afrouruguayas y LGBTQ+". El Popular (në spanjisht). Arkivuar nga origjinali më 3 dhjetor 2023. Marrë më 2023-12-03.
  37. ↑ Luc Loren, Joss Jaycoff (24 qershor 2021). TRAVESTIS GENDERFLUID - MÁS ALLÁ DE LO BINARIO (ep.3) (në spanjisht). YouTube. Koha në të cilën tregohet në video: 12:57. Arkivuar nga origjinali (video) më 3 dhjetor 2024. Marrë më 28 korrik 2021.
  38. ↑ Aranda Millán, Germán (3 korrik 2021). "Samantha Hudson: "Está bien que la gente vea que los travestis no nacemos por la noche"". Eldiario.es. {{cite news}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  39. ↑ La revolución de las Mariposas: A diez años de La Gesta del Nombre Propio (PDF) (në spanjisht). Ministerio Público de la Defensa de la Ciudad de Buenos Aires. mars 2017. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 2 korrik 2021. Marrë më 11 korrik 2021.
  40. ↑ Radi, Blas; Sardá-Chandiramani, Alejandra (2016). "Travesticide / transfemicide: Coordinates to think crimes against travestis and trans women in Argentina" (PDF). Buenos Aires: Gazette of the Gender Observatory of Argentina. Marrë më 7 korrik 2020. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
  41. 1 2 3 Butierrez, Marce (19 prill 2021). "Mujer se nace: Karina Urbina y el activismo transexual de los años 90" (në spanjisht). Moléculas Malucas. Marrë më 15 qershor 2021.
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Travestizmi_(identiteti_gjinor)&oldid=3024562"