Triestia
Triestia
Trieste | |
|---|---|
| Comune di Trieste | |
 Pamje të Triestes | |
 Coat of arms | |
  Triestia Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 45°39′N 13°46′E / 45.650°N 13.767°E | |
| Shteti | Italia |
| Rajoni | Friuli-Venecia Xhulia |
| Provinca | Triestia (TS) |
| Qeverisja | |
| • Kryetari | Roberto Dipiazza[1] (FI) |
| Sipërfaqja | |
• Total | 84,49 km2 (3,262 sq mi) |
| Popullsia (31 dhjetor 2025)[2] | |
• Total | 200.053 |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 34121–34151 |
| Kodi telefonik | 040 |
| Shenjti mbrojtës | Shën Gjusti |
| Dita festive | 3 nëntor |
| Faqja zyrtare | www |
Triestia (italisht: Trieste; sllovenisht: Trst) është një qytet dhe komunë në verilindje të Italisë, në rajonin e Friuli-Venecia Xhulias. Ajo është kryeqendra e rajonit dhe një nga portet më të rëndësishme të Adriatikut. Më 31 dhjetor 2025 qyteti kishte 200.053 banorë.[2][3][4]
Gjeografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Triestia ndodhet në skajin verilindor të gadishullit italian, në pjesën më veriore të Adriatikut të Epërm. Qyteti shtrihet midis Gjirit të Triestes dhe pllajës së Karstit, me një territor që ngjitet nga bregdeti drejt kodrave dhe altopianos. Një nga tiparet më të njohura natyrore të qytetit është bora, era e fortë karakteristike e zonës.[5][3][6]
Historia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Historia moderne e Triestes lidhet ngushtë me portin e saj. Në vitin 1719 perandori Karli VI e shpalli Triesten porto-franko; ky vendim i dha shtysë zhvillimit tregtar dhe demografik të qytetit dhe e ktheu atë në një nyje ndërmjet Mesdheut dhe Evropës qendrore. Gjatë shekujve XVIII dhe XIX Triestia u afirmua si qendër detare, tregtare dhe financiare e botës habsburgase.[7][3]
Pas Luftës së Parë Botërore qyteti kaloi në Itali, ndërsa pas Luftës së Dytë Botërore përjetoi periudhën e administrimit aleat. Kjo fazë përfundoi më 1954, kur Triestia u rikthye nën administrim italian.[7]
Demografia
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Më 31 dhjetor 2025 Triestia kishte 200.053 banorë. Popullsia e huaj rezidente arrinte në 26.391 banorë; komunitetet më të mëdha ishin ato nga Serbia, Rumania dhe Kosova.[2]
Ekonomia dhe porti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Porti i Triestes është motori kryesor ekonomik i qytetit. Rajoni e përkufizon atë si port me interes ndërkombëtar dhe si një nyje logjistike në kryqëzimin midis rrugës adriatike dhe korridoreve të Evropës qendrore e lindore. Në vitin 2025 porti i Triestes regjistroi rreth 60 milionë tonë mallrash të lëvizura.[8][4]
Monumente dhe kultura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Në zemër të qytetit ndodhet Piazza Unità d'Italia, e hapur drejt detit dhe e lidhur me Molo Audace, një nga hapësirat më simbolike të Triestes.[9]
Ndër monumentet më të njohura janë Castello di San Giusto, që ngrihet mbi kodrën me të njëjtin emër, dhe Castello di Miramare, i ndërtuar mbi një kep përballë Gjirit të Triestes dhe i rrethuar nga një park historik.[10][11]
Triestia ruan një traditë të fortë letrare dhe qytetare, të lidhur me kafenetë historike dhe me figura si James Joyce, Italo Svevo dhe Umberto Saba. Kultura e kafesë mbetet një nga shenjat më të dallueshme të identitetit urban të qytetit.[5][12][13]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Triestia është një nga qendrat kryesore italiane të arsimit të lartë dhe të kërkimit. Universiteti i Triestes i ka rrënjët në Shkollën e Lartë të Tregtisë të themeluar më 1877. Në qytet ose në zonën e tij funksionojnë edhe Area Science Park, SISSA dhe OGS, institucione që kanë forcuar profilin ndërkombëtar të Triestes si qytet i shkencës. Këtij identiteti i lidhet edhe festivali Trieste Next.[14][15][16][17][18]
Sporti
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën publike të qytetit, i cili disponon një rrjet të gjerë impiantesh komunale. Ngjarja sportive më e njohur është Barcolana, regata tradicionale e Gjirit të Triestes që zhvillohet çdo vit në tetor. Në qytet ndodhet edhe Palazzo dello Sport "C. Rubini" (PalaTrieste), një nga impiantet kryesore të sportit vendor.[19][20][21]
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ "Roberto Dipiazza" (në italisht). Comune di Trieste. Marrë më 11 prill 2026.
- 1 2 3 "Popolazione residente nel Comune di Trieste al 31/12/2025" (PDF) (në italisht). Comune di Trieste – Ufficio Statistica. Marrë më 11 prill 2026.
- 1 2 3 "Trieste e Carso triestino" (në italisht). PromoTurismoFVG. Marrë më 11 prill 2026.
- 1 2 "Dati annuali 2025 del sistema portuale dell'Adriatico Orientale: oltre 64 milioni di tonnellate movimentate" (në italisht). Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Orientale. Marrë më 11 prill 2026.
- 1 2 "Vivere Trieste" (në italisht). Comune di Trieste. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Trieste, city of the Bora" (në anglisht). PromoTurismoFVG. Marrë më 11 prill 2026.
- 1 2 "History" (në anglisht). Port of Trieste 300. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "I porti regionali" (në italisht). Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Piazza Unità e Molo Audace" (në italisht). PromoTurismoFVG. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Castello di San Giusto" (në italisht). Comune di Trieste. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Museo Storico e Il Parco del Castello di Miramare" (në italisht). Ministero della Cultura. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Coffee: a wholly local speciality that can be tried only in Trieste" (në anglisht). PromoTurismoFVG. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "James Joyce and Trieste: places, museums and Bloom's Day" (në anglisht). PromoTurismoFVG. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Chi siamo" (në italisht). Università degli Studi di Trieste. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Chi siamo" (në italisht). Area Science Park. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "About us" (në anglisht). SISSA. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Chi siamo" (në italisht). OGS. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Trieste Next 2025 - il Festival della Ricerca Scientifica" (në italisht). Regione Autonoma Friuli Venezia Giulia. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Sport" (në italisht). Comune di Trieste. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "58th Ed. Barcolana" (në anglisht). PromoTurismoFVG. Marrë më 11 prill 2026.
- ↑ "Elenco impianti sportivi del Comune di Trieste" (PDF) (në italisht). Comune di Trieste. Marrë më 11 prill 2026.