Shko te përmbajtja

Urbs

Checked
Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë

Termi latin urbs (urbis në femërore) tregon qytetin e mirëfilltë latin për antonomasi, i kuptuar si hapsira fizike e ndërtuar ose bashkësia e ndërtesave, rrugëve dhe infrastrukturave;[1] që zgjerohet dhe rinovohet pa pushim,[2] do me thënë struktura materiale e qytetit.[3] Civitas e kuptuar si një njësi territoriale, juridike, ekonomike dhe fetare e pajisur me njëfarë autonomie, megjithëse e kontrolluar nga poshteti qendror dhe në të cilën zhvillon rolin thelbësor për popullsinë, të qenëit qytetar,[4] hapsira e qytetarëve që formojnë shoqërisht dhe kulturalisht qytetin,[1] realitetin shoqëror të përbërë nga qytetarët që jetojnë në qytet[2] i pajisur me një kufi të vetin të shenjtë, pomerium, dhe në këtë mënyrë i shenjtëruar nga perënditë.

Prania i një rrethimi të shenjtëruar, në latinisht pomerium, e dallonte atë nga një oppidum, do me thënë nga qytetet e fortifikuara, pa prerogativat fetare dhe politike të urbs. Dallime i urbs nga oppidum e kishte origjinën që nga themelimi i qendrës, që në urbs ishte e shoqëruar nga cerimoni fetare gjatë të cilave vijëzohej hullia e shenjtë (pomerium), përreth të cilës pastaj do të ngriheshin muret. Hullia, brazda apo pragu, i quajtur pikërisht pomerium, kufizonte zonën e brendshme kushtuar jetës qytetare nga ajo e jashtme, kushtuar funksioneve ushtarake. Në mbrendësi të pomerium-it, pra qytetari ishte një civis, me të gjitha të drejtat dhe prerogativat e tij, por me ndalimin për të mbajtur armë, ndërsa jashtë saj mund të bëhej miles, do me thënë luftëtar në shërbim të qytetit, i nënshtruar rregullave më të rrepta. Pjesa e shenjtërizuar e qytetit, pastaj caktohej si hapsirë për funksione fetare dhe politike, përveç jetese.

Në sistemin e qyteteve latine, urbes ishin pra qytet-shtete me funksione politike dhe fetare përreth të cilave vërtiteshin oppida-t. Pastaj, me zgjerimin e shtetit romak qe Roma që mori rolin e urbs par exellence, ndërsa qyteti zanafillor i perandorisë. Kështu, kur përdoret me gërma kapitale, URBS përcaktonte qytetin e qyteteve, d.m.th. Romën.

Roma e Lashtë përbëhej nga zona urbane ngushtësisht e përcaktuar, Urbs Roma dhe zonat rurale përreth saj, të quajtura Ager Romanus. Me rritjen e popullsisë së Romës, banorët e saj e tejkaluan pomerium-in dhe kufirin urban, për tu vendosur në rrethina. Në vitin 8 p.e.s. do të ishte Augusti që e ndaur Urbs Roma në katërmbëdhjetë rajone, që do të ruhej gjatë gjithë perandoisë.[5] Në periudhën e Perandorisë Romake vetëm dy qytete gëzonin titullin urbs: Roma, qyteti për antonomasi, shpesh i emërtuar thjeshtë Urbs, dhe Urbs Salvia, tani pikërisht Urbisaglia në Marke, ndërsa para pushtimit romak kishte edhe të tjera si p.sh.: Urbs Vetus në Etruri (Orvieto moderne në Umbria, që edhe emri i rrjedh nga Urbs Vetus).

  1. 1 2 Joselito Fernández Tapia (2016). "Ciudadanía y desarrollo en las ciudades del siglo XXI: "polis y civitas o sólo urbs"?". Andamios: revista de investigación social (në spanjisht) (32): 131–160. ISSN 1870-0063. Marrë më 15 gusht 2023.
  2. 1 2 Horacio Capel Sáez (2003). "A modo de introducción: los problemas de las ciudades: urbs, civitas y polis". Mediterráneo económico (në spanjisht) (3): 9–22. ISSN 1698-3726. Marrë më 15 gusht 2023.
  3. ↑ María del Carmen Santapau Pastor (15 dhjetor 2003). "La categoría jurídica de la tierra en Hispania romana". Lucetum (në spanjisht) (21–22): 191–205. doi:10.14198/LVCENVU2002-2003.21-22.13. ISSN 1989-9904. Arkivuar nga origjinali më 15 gusht 2023. Marrë më 15 gusht 2023.
  4. ↑ María Juana López Medina (1996). "Las Civitates del Sureste Peninsular durante el Alto Imperio. Algunas cuestiones sobre su urbanismo y su territorio". Florentia Iliberritana: Revista de Estudios de Antiguedad Clásica (në spanjisht). Universidad de Granada (7): 171–185. Arkivuar nga origjinali më 15 gusht 2023. Marrë më 15 gusht 2023.
  5. ↑ Jérôme CArcopino (1998). La vida en Roma en el apogeo del imperio (në spanjisht). Madrid: Tema de hoy, S.A. fq. 31–34. ISBN 84-7880-917-1.

Lidhje të jashme

[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Marrë nga "https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Urbs&oldid=2875309"