Ushtria romake
| Exercitus Romanus | |
|---|---|
 Vexillum dhe Aquila që shfaqin SPQR | |
| Themeluar | 753 p.e.s.-1453 e.s. (2,206 vjet) |
Ushtria Romake (latinisht: Exercitus Romanus) i shërbeu Romës së Lashtë dhe popullit romak gjatë Mbretërisë Romake (753–509 p.e.s.), Republikës Romake (509–27 p.e.s.) dhe Perandorisë Romake (27 p.e.s. – 476/1453 e.s.), duke përfshirë Perandorinë Romake Perëndimore (që u shemb në vitin 476/480 e.s.) dhe Perandorinë Romake Lindore (që u shemb në vitin 1453 e.s.). Prandaj, është një term që përfshin afërsisht 2,206 vjet, gjatë të cilave forca iu nënshtrua ndryshimeve të shumta në madhësi, përbërje, organizim, pajisje dhe taktika, duke ruajtur një thelb traditash të qëndrueshme.[1]
Ushtria e hershme romake (rreth 550 – rreth 300 p.e.s.)
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Deri rreth vitit 550 p.e.s., nuk kishte një ushtri romake "kombëtare", por një seri bandash luftarake të bazuara në klane, të cilat bashkoheshin vetëm në një forcë të bashkuar në periudha kërcënimi serioz të jashtëm. Rreth vitit 550 p.e.s., gjatë periudhës së njohur konvencionalisht si sundimi i mbretit Servius Tullius, duket se u vendos një shërbim i detyrueshëm universal për qytetarët e rritur meshkuj të kualifikuar. Ky zhvillim me sa duket përkoi me futjen e armaturës së rëndë për pjesën më të madhe të këmbësorisë. Megjithëse fillimisht në numër të vogël, këmbësoria romake ishte jashtëzakonisht efektive dhe zhvilloi disa strategji beteje me ndikim.
Ushtria e hershme romake bazohej në një shërbim të detyrueshëm nga qytetarët meshkuj të rritur, e cila mbahej në fillim të çdo sezoni fushatash, në ato vite kur shpallej lufta. Nuk kishte forca të përhershme ose profesionale. Gjatë periudhës mbretërore (deri rreth vitit 500 p.e.s.), shërbimi standard ishte ndoshta prej 9,000 burrash, i përbërë nga 6,000 këmbësorë të armatosur rëndë (ndoshta hoplitë të stilit grek), plus 2,400 këmbësorë të armatosur lehtë (rorarii, më vonë të quajtur velites) dhe 600 kalorës të lehtë (equites celeres). Kur mbretërit u zëvendësuan nga dy pretorë të zgjedhur çdo vit rreth vitit 500 p.e.s., shërbimi standard mbeti i njëjtë, por tani ndahej në mënyrë të barabartë midis pretorëve, secili duke komanduar një legjion prej 4,500 burrash.
Ka të ngjarë që elementi hoplit të jetë vendosur në një formacion falangash në stilin grek në beteja të mëdha të hapura. Megjithatë, këto ishin relativisht të rralla, me shumicën e luftimeve që përbëheshin nga bastisje kufitare dhe përleshje në shkallë të vogël. Në këto, romakët do të luftonin në njësinë e tyre bazë taktike, centuria prej 100 burrash. Përveç kësaj, forca të ndara të bazuara në klane mbetën në ekzistencë deri rreth vitit 450 p.e.s. , megjithëse ata do të vepronin nën autoritetin e pretorëve, të paktën nominalisht.
Në vitin 493 p.e.s., menjëherë pas themelimit të Republikës Romake, Roma përfundoi një traktat të përhershëm aleance ushtarake (Foedus Cassianum) me qytet-shtetet e tjera latine të bashkuara. Traktati, ndoshta i motivuar nga nevoja që latinët të vendosnin një mbrojtje të bashkuar kundër pushtimeve nga fiset fqinje kodrinore, parashikonte që secila palë të siguronte një forcë të barabartë për fushatat nën komandë të bashkuar. Ai mbeti në fuqi deri në vitin 358 p.e.s.
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Southern, Pat (2007). The Roman Army: A Social and Institutional History (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-532878-3.