Vallja e Zallongut

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Gratë Suliote nga Ary Scheffer (1795-1858).

Termi Vallja e Zallongut ose Vaji i Zallogut lidhet me ngjarjen e historisë suliote dhe bëhet fjalë për vrasjen masive të grave nga Suli dhe fëmijeve të tyre gjatë Luftrat Suliote në vitin 1803, në afërsi të fshatit Zallong, në Epir. Emri lidhet edhe me një valleje të kënduar popullore qe ka lidhje me këtë ngjarje.[1] Egziston një këngë e këtillë e valleje të kënduar shqiptare dhe quhet Vallja e Zallongut (njohur edhe si "Vaji i Zallogut").[2]

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjatë luftrave Suliote në dhjetor të vitit 1803, Suliotët filluan evakuimin e rajonit Sul pas disfatës së tyre nga ushtarët e Ali Pasha Tepelenës.[3] Gjatë evakuimit, një grup i vogël të grave Suliote dhe fëmijëve së tyre u bllokuan nga trupat e Aliut në malet e Zallongut në Epir.[3] Për të shmangur kapjen, gratë hodhën fëmijët e tyre dhe pastaj veten e tyre nga një shkëmb të madhe, kryerjen e vetëvrasjes.[4] Sipas legjendës, ata u hodh poshtë greminës njëri pas tjetrit duke kënduar dhe vallëzuar.[5] Incidenti shpejt u bë i njohur në të gjithë Evropën. Në Sallonin e Parisit të vitit 1827, artisti francez Ary Scheffer ekspozuar dy piktura romantike, një prej të cilave u quajt Les Femme Souliotes ("Gratë Suliote").[6] Sot, një monument në faqen e malit Zallong përkujton sakrificën e tyre.[7]

Kënga[redakto | redakto tekstin burimor]

Një valle-këngë shqiptare quajtur Vallja e Zallongut është zhvilluar me lirike që i referohen të njëjtën vetëvrasje në masë të sipërpërmendur:[8]

Vallja e Zallongut në gjuhën Shqip

Lamtumirë, o Sul, i shkretë,
se po ndahemi per jetë.
Lamtumirë, o Sul i shkretë,
se na do t’ikim për jetë.

Ne po vdesim për liri,
se nuk duam skllavëri.
Lamtumirë, ju male e fusha,
na e punoi Pilo Gusha,
I pabesi faqezi,
s’pati turp, as perëndi.

Lamtumirë, o fusha e male,
ne vdesim pa frikë fare.
Jemi bila shqipëtare,
vdesim duke hedhur valle.
Lamtumirë, o Sul i shkretë,
lamtumir’ për gjithë jetë.

Ka një valle-këngë popullore greke për këtë ngjarje, e cila është e njohur dhe kërcyer në Greqi e sotme.[9] Kënga folklorike greke "Vallja i Zallongut" ka këto lirike mëposhtme:


Greqisht Shqip

Έχε γεια καημένε κόσμε,
έχε γεια γλυκιά ζωή
Και ’συ δύστυχη πατρίδα
έχε γεια παντοτινή.

Έχετε γεια βρυσούλες
λόγγοι, βουνά, ραχούλες
Έχετε γεια βρυσούλες
και σεις Σουλιωτοπούλες

Στη στεριά δε ζει το ψάρι
ούτ’ ανθός στην αμμουδιά
Κι οι Σουλιώτισσες δεν ζούνε
δίχως την ελευθεριά.

Έχετε γεια βρυσούλες
...

Οι Σουλιώτισσες δε μάθαν
για να ζούνε μοναχά
Ξέρουνε και να πεθαίνουν
να μη στέργουν στη σκλαβιά.

Έχετε γεια βρυσούλες
...

Lamtumirë botë e varfër,
Lamtumirë jetë e ëmbël,
edhe ti, vendi im i varfër,
Lamtumirë për gjithmonë

Lamtumirë burime,
luginat, malet dhe kodrat
Lamtumirë burime
Dhe ju, gratë e Sulit

Peshku nuk jeton dot në toke
As lulja ne rërë
dhe gratë e Sulit
nuk jetojnë dot pa liri

Lamtumirë burime,
...

Gratë e Sulit
Nuk dine vec te mbijetojne
Ato dine si të vdesin
e jo te durojne skllavërinë

Lamtumirë burime.
...

Këngë të tjera ekzistojnë në gjuhën shqipe për ngjarjet të ngjashme që i ka ndodhur Suliotëve,[2] si në fshatin Rrënjasë. Këtu trupat e Ali Pashës rrethuan disa gra Suliot dhe ato zgjodhën vdekjen në vend të robërisë.

Moskua1 në këmbë, foshnjën përdhe ka lënë,
Qëllon a s’qëllon kjo grua, deli grua,
Pushka top gjithçka zhurit.
"Vështrojuni një çikë more, si jeni bërë meit!"

Edhe muret u bënë hi, po Dhespua përherë në këmbë,
Nuseve ç’u thërret, me zë e me gjëmë.
"Skllave të turkut bija, a mund të bëhemi ne?
Pas meje, mori nuse, vendin e kemi atje!"

1 Dhespo ishte grua e Jorgo Boçarit dhe Mosko ishte grua i Llambro Xhavellës.

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Royal Society of Canada 1943, p. 100; International Folk Music Council 1954, p. 39.
  2. ^ a b Sako 1961.
  3. ^ a b Sakellariou 1997, pp. 250–251.
  4. ^ Royal Society of Canada 1943, p. 100; International Folk Music Council 1954, p. 39; Papaspyrou-Karadēmētriou, Lada-Minōtou & Ethniko Historiko Mouseio 1994, p. 47; Pritchett 1996, p. 103.
  5. ^ International Folk Music Council 1954, p. 39; Mynatt & Kaiman 1968, p. 28.
  6. ^ Athanassoglou-Kallmyer 1989, p. 102.
  7. ^ Pritchett 1991, p. 219 (Shënimi #326); Pritchett 1996, p. 103.
  8. ^ Mero Rrapaj, Fatos (1983). Këngë popullore nga Çamëria [Popular songs from Chameria]. Akademia e Shkencave e RPS të Shqipërisë, Instituti i Kulturës Popullore. f. 451. "Kjo është «Vallja e Zallongut». Siç dihet, pjesa me e madhe e suljotëve (që s’mundi të hidhej në Korfuz me Foto Xhavellën), e nisur për në Pargë, ndeshet në fillimet e vitit 1804 me forcat e Ali Pashës. Mjaft prej tyre nuk pranojnë të dorëzohen dhe vazhdojnë luftën gjersa shfarosen, ndërsa një grup grash suljote për të mos renë në duar të armikut, në çastin e fundit, dredhin e këndojnë këtë valle lamtumirë, dhe njëra pas tjetrës me fëmijët në krahë hidhen në greminë nga shkëdmbenjt e Zallongut, duke u bërë copë-copë."
  9. ^ International Folk Music Council 1954, p. 39.

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]