Vrasjet masive nën regjimet komuniste
Vrasjet masive nën regjimet komuniste ndodhën përmes një sërë mjetesh gjatë shekujve 20 dhe 21, duke përfshirë ekzekutime, zisë së bukës, vdekje përmes punës së detyruar, deportim, urisë dhe burgosjes . Disa nga këto ngjarje janë klasifikuar si gjenocid ose krime kundër njerëzimit . Terma të tjerë janë përdorur për të përshkruar këto ngjarje, duke përfshirë klasicidin, democidin, holokaustin e kuq dhe politicidin .Studiues të ndryshëm kanë analizuar vrasjet masive dhe kanë propozuar faktorë të mundshëm që lidhen me to. Disa kanë përpiluar statistika mbi numrin e përgjithshëm të vdekjeve nën regjimet komuniste, duke përfshirë të gjitha humbjet e jetës që ndodhën në mënyrë të akumuluar. Megjithatë, këto vlerësime janë kritikuar për pasaktësi dhe metodologji të diskutueshme.
Më shpesh, shtetet dhe ngjarjet që studiohen dhe përfshihen në vlerësimet e numrit të vdekjeve janë Holodomori dhe Spastrimi i Madh në Bashkimin Sovjetik, Zia e Madhe Kineze dhe Revolucioni Kulturor në Republikën Popullore të Kinës, dhe gjenocidi kamboxhian në Kamboxhën Demokratike (sot Kamboxhia). Vlerësimet e individëve të vrarë variojnë nga një minimum prej 10-20 milionë deri në 148 milionë.
Lidhja mes vrasjeve masive dhe regjimeve komuniste ka ngjallur debat në qarqet akademike. Disa studiues e konsiderojnë këtë si kritikë ndaj ideologjisë komuniste, ndërsa të tjerë e shohin si një qasje të thjeshtuar dhe të ndikuar nga antikomunizmi. Diskutimet përqendrohen nëse përgjegjësia i takon sistemit politik apo udhëheqësve të veçantë, si dhe nëse krizat e urisë gjatë sundimit komunist mund të klasifikohen si vrasje masive.
Këto vrasje janë krahasuar me ato të kryera nga regjime të tjera. Përkujtimore për viktimat e komunizmit gjenden në shumicën e kryeqyteteve të Evropës Lindore dhe në shumë qytete të tjera në botë.
Terminologjia dhe përdorimi
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Terma të ndryshëm përdoren për të përshkruar eliminimin e qëllimshëm të një numri të madh civilësh. Sipas historianit Anton Weiss-Wendt, studimet krahasuese mbi gjenocidin karakterizohen nga një mungesë e theksuar e marrëveshjes lidhur me nocione si përkufizimi i gjenocidit, klasifikimi, përdorimi i metodave krahasuese dhe përcaktimi i periudhës kohore. Ndërkohë, profesori i ekonomisë Attiat Ott argumenton se termi "vrasje masive" është më i qartë dhe më i drejtpërdrejtë për të përshkruar këto ngjarje.[1]
Terminologjia e mëposhtme është përdorur nga autorë të veçantë për të përshkruar vrasjet masive të civilëve të paarmatosur nga qeveritë komuniste, individualisht ose si një e tërë:
- Klasicidi: terminologji e përdorur nga sociologu Michael Mann. Ky term nënkupton vrasjen e qëllimshme në masë të një shtrese të caktuar shoqërore. Si term, mbetet më i ngushtë në përkufizim sesa gjenocidi, por më gjithëpërfshirës se politicidi.[2][3]
- Krimet kundër njerëzimit, klasifikohen si akte autoritare dhe sistematike që cënojnë rëndë të drejtat e njeriut. Historian Klas-Göran Karlsson përdor këtë koncept, i cili përfshin vrasjen në masë të elementëve të padëshiruar politikisht, duke përfshirë dhe deportimet dhe punën e detyruar.
- Democidi, koncept i prezantuar nga shkencëtari politik Rudolph Rummel. Democidi përkufiyohet si vrasja e qëllimshme e një personi të paarmatosur apo carmatosur nga aktorë qeveritarë autoritarë, në përmbushje të një politike shtetërore apo vendimi politik.
- Gjenocidi, si shfarrosje e qëllimshme e një populli apo grupi personash sipas parashikimit të Konventës mbi Gjenocidin.
- Vrasje në masë, term i përdorur nga profesori i psikologjisë Ervin Staub.
Vlerësime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Sipas historianit Klas-Göran Karlsson, diskutimet mbi numrin e viktimave të regjimeve komuniste kanë qenë "jashtëzakonisht të gjera dhe të anshme ideologjikisht".[4] Çdo përpjekje për të vlerësuar një numër total vrasjesh nën regjimet komuniste varet shumë nga përkufizimet, duke filluar nga një minimum prej 10-20 milionë deri në 148 milionë.[5][6]
Shkencëtari politik Rudolph Rummel dhe historiani Mark Bradley kanë shkruar se, ndërsa numrat e saktë kanë qenë në diskutim, rendi i madhësisë nuk është.[7][8]
Përpjekjet për të llogaritur numrin e vrasjeve nën regjimet komuniste varen nga mënyra si përkufizohen ato. Historianë si Alexander Dallin kanë kundërshtuar grupimin e vendeve të ndryshme pa një bazë të qartë krahasimi. Gjatë periudhës së Luftës së Ftohtë, autorë, disidentë dhe figura antikomuniste kanë tentuar të japin vlerësime si për kontekstin lokal, ashtu edhe për ndikimin global.
Kritika e vlerësimeve
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Kritika ndaj vlerësimeve përqendrohet kryesisht në tre aspekte, përkatësisht se vlerësimet bazohen në të dhëna të pakta dhe të paplota, duke i bërë gabimet e rëndësishme të pashmangshme;[9][10][11] shifrat janë të shtrembëruara në vlera më të larta të mundshme;[9][12][13] dhe viktimat e luftërave civile, Holodomorit dhe zive të tjera të bukës, si dhe luftërat që përfshijnë qeveritë komuniste nuk duhet të llogariten.[9][14][15] Kritika përfshin gjithashtu argumente se këto vlerësime injorojnë jetët e shpëtuara nga modernizimi komunist [16] dhe se ato përfshihen në krahasime dhe ekuacione me nazizmin,[17] të cilat përshkruhen nga studiuesit si errësim i Holokaustit, [18][19] banalizim i Holokaustit dhe thjeshtëzime të tepërta antikomuniste.[20]
Sistemi politik
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]
Anne Applebaum shkruan se "pa përjashtim, besimi leninist në shtetin njëpartiak ishte dhe është karakteristikë e çdo regjimi komunist" dhe "përdorimi bolshevik i dhunës u përsërit në çdo revolucion komunist". Fraza që u shqiptuan për herë të parë nga Vladimir Lenini dhe themeluesi i Çekës , Felix Dzerzhinsky, u shqiptuan më vonë nga drejtues komunistë në të gjithë botën.
Historiani dhe autori amerikan William Rubinstein shkroi se "Shumica e miliona njerëzve që u vranë në duart e Stalinit, Mao Ce Dunit, Pol Potit dhe diktatorëve të tjerë komunistë vdiqën sepse udhëheqësit e partisë besonin se i përkisnin një klase shoqërore ose grupimi politik të rrezikshëm ose subverziv." [21]
Krime të lidhura
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]Gjatë ngjarjeve të vrasjeve masive, përveç njerëzve që u vranë, shumë të tjerë u viktimizuan, por nuk vdiqën. Krimet kundër tyre janë përshkruar si krime kundër njerëzimit .[22] Për shembull, Deklarata e Pragës e vitit 2008 mbi Ndërgjegjen Evropiane dhe Komunizmin deklaroi se krimet që u kryen në emër të komunizmit duhet të vlerësohen si krime kundër njerëzimit.
Qeveria e Kamboxhias ka ndjekur penalisht ish-anëtarë të Kmerve të kuq,[23] dhe qeveritë e Estonisë, Letonisë dhe Lituanisë kanë miratuar ligje që kanë çuar në ndjekjen penale të disa autorëve për krimet e tyre kundër popujve baltikë. Ata u gjykuan për krime që kryen gjatë pushtimit të shteteve baltike në vitet 1940 dhe 1941, si dhe për krime që kryen gjatë riokupimit sovjetik të këtyre shteteve që ndodhi pas Luftës së Dytë Botërore.
Referime
[Redakto | Redakto nëpërmjet kodit]- ↑ Ott 2011, f. 53.
- ↑ Sangar 2007, f. 1, paragraph 3.
- ↑ Shaw, Martin (2010). What is genocide? (në anglisht) (bot. Repr). Cambridge: Polity. ISBN 978-0-7456-3183-7.
- ↑ Karlsson & Schoenhals 2008, f. 8.
- ↑ Valentino, Benjamin (2005). Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century. Cornell University Press. pp. 75, 91, 275. ISBN 9780801472732.
- ↑ "Reevaluating China's Democide to 73,000,000" (në anglisht). 24 nëntor 2008.
- ↑ Rummel 1993.
- ↑ Bradley 2017, ff. 151–153.
- 1 2 3 Harff 1996, f. 118.
- ↑ Dulić 2004, f. 98.
- ↑ Harff 2017, ff. 113–114.
- ↑ Weiner 2002, f. 450.
- ↑ Aronson 2003.
- ↑ Paczkowski 2001, f. 34.
- ↑ Kuromiya 2001, f. 195.
- ↑ Ghodsee 2014.
- ↑ Doumanis, Nicholas, red. (2016). The Oxford Handbook of European History, 1914–1945 (në anglisht) (bot. E-book). Oxford, England: Oxford University Press. fq. 377–378. ISBN 9780191017759. Marrë më 2 dhjetor 2021 – nëpërmjet Google Books.
At first sight, accusations that Hitler and Stalin mirrored each other as they 'conducted wars of annihilation against internal and external enemeis ... of class, race, and nation,' seem plausible. But such a perspective, in reality a recapitulation of the long-discredited totalitarian perspective equating Stalin's Soviet Union with Hitler's National Socialist Germany, is not tenable. It betrays a profound misunderstanding of the distinct natures of the Stalinist and Nazi regimes, which made them mortal enemies. Stalin's primary objective was to forge an autarkic, industrialized, multinational state, under the rubric of 'socialism in one country'. Nationalism and nation-building were on Stalin's agenda, not genocide; nor was it inherent in the construction of a non-capitalist, non-expansionary state – however draconian.
- ↑ Shafir 2016.
- ↑ Radonić, Ljiljana (2020). The Holocaust/Genocide Template in Eastern Europe (në anglisht). Londër: Routledge. ISBN 9781000712124. Marrë më 2 dhjetor 2021 – nëpërmjet Google Books.
- ↑ Neumayer 2018.
- ↑ Rubinstein 2014.
- ↑ "Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide Approved and proposed for signature and ratification or accession by General Assembly resolution 260 A (III) of 9 December 1948 Entry into force: 12 January 1951, in accordance with article XIII" (PDF). United Nations Office on Genocide Prevention and the Responsibility to Protect (në anglisht).
- ↑ Mydans, Seth (10 prill 2017). "11 Years, $300 Million and 3 Convictions. Was the Khmer Rouge Tribunal Worth It?". The New York Times (në anglisht). Marrë më 26 dhjetor 2019.