Fenolet

Nga Wikipedia, Enciklopedia e Lirë

Pamja 3D e një fenoli.

Pamja 3D e shtrirë e komponimit të një fenoli.

Fenolet janë derivate të hidrokarbureve aromatike tek të cilat grupi funksionar hidroksil –OH lidhet drejtpërsëdrejti me atomet e karbonit të unazës së areneve (si unaza benzenit, C6H5 –OH) (polihidroksilike). Fenolet dallohen prej alkoolve, si nga metodat e përfitimit, ashtu edhe në disa veçori kimike.

[redaktoni] Nomenklatura

Fenoli, si dhe disa derivate të fenoleve, mbajnë edhe emra te zakonshme (triviale), por edhe me disa veçori kimike.

[redaktoni] Përfitimi i fenoleve

Fenolet në sasi të vogla përfitohen prej katranit të qymyr gurit me distilim fraksional. Në sasi të vogla gjenden në bimë. Fenolati i natriumit tretet në ujë të acidifikuar me acid klorhidrik.

[redaktoni] Vetitë fizike

Fenolet njëhidroksilike janë substanca të ngurta ose lëngje me erë karakteristike. Pak treten në ujë, por treten në tretës organikë. Fenoli është substancë kristalore e pa ngjyrë, me pikë shkrirjeje 42oC, me pikë të vlimit 181oC. Shumica e fenoleve përdoren si mjete dizenfektuese, sepse, për shumë mikroorganizma, janë helmues. P.sh. tretësira e fenolit 5% përdoret si mjet dezinfektues.

Fenoli në kontakt me kontakt me lëkuren njeriut përthithet dhe shkakton plagë, duke e helmuar organizmin. Ujërat industriale, e në veçanti ato të termocentraleve, janë shumë të ndotura me fenole. Fenoli duke u oksiduar shpenzon oksigjenin në ujë, kështu që jeta e gjallesave (peshqve) në ujë bëhet e pamundshme.