Filozofia e historisë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Filozofia e historisë është degë e filozofisë e cila merret me studimin e thelbit, kuptimit, vlerës, zhvillimit, kaheve dhe qëllimit të historisë të shoqërisë njerëzore. Ajo është refleksion filozofik mbi historisë njerëzore; shtron pyetje mbi atë se a ka një kuptim historia njerëzore ? a ka ndonjë qëllim kjo histori e njerëzimit? Në cilët kahje shkon? A është e determinuar (e përcaktuar), apo kahjet e sajë janë të papërcaktuara, dhe zhvillohet në mënyrë të verbër e pyetje të tjera, të cilat mendimtarët përpiqen t’ju japin përgjigje.

Themelues i Filozofisë së Historisë është Shën Augustini, i cili në veprën “De civitates Dei (Shteti i Zotit)” iu qas historisë nga një kënd filozofik. Por Augustini nuk e përmendi sintagmën (fjalën) “filozofi e historisë”. Këtë sintagmë I pari e përdori filozofi iluminist Volteri në shekullin XVIII. Mirëpo problematika e historisë ka qenë e njohur qysh në kohët e lashta, por jo në atë mënyrën filozofike siç iu qas Shën Augustini dhe mendimtarët pas tij.

Shumë mendimtarë janë të mendimit së historia lëvizë në drejtim të arritjes së një qëllimi dhe si e tillë ka një kuptim të cilën filozofi dhe shkencëtari ka për detyrë ta kërkoje dhe ta shpjegojë. Sipas ithtarëve të këtyre pikëpamjeve, në histori zotërojnë ligjësoritë (ligjet) e caktuara, ligjësori këto të cilat janë ose produkte objektive të vetë shoqërisë njerëzore (instanca imanente), ose të dhëna nga Zoti (instanca transcendente) si krijues i çdo gjëje, pra edhe i njeriut, shoqërisë dhe historisë. Përfaqësuesit e kësaj pikëpamje se historia si tërësi ose dhe pjesët e sajë si nënsisteme, kanë kuptim dhe qëllim të caktuar janë : Shën Augustini, Hegeli, Ogyst Konti, Krl Marksi etj. Por këta mendimtarë dallojnë në konceptimin e qëllimit të historisë, psh. Augustini mendon se historia ka një qëllim që është i përcaktuar nga instanca transcendente (nga Zoti), ndërsa p.sh. Karl Marksi është I mendimit se historia njerëzore është e përcaktuar nga instanca imanente (nga lufta e klasave, pra ne shkaqe oblektive). Të gjitha këto pikëpamje sipas të cilave shoqëria e historisë njerëzore zhvillohet sipas një qëllimi dhe ka një kuptim të caktuar, quhen pikëpamje teleologjike.

Ekzistojnë edhe pikëpamje të cilat janë kundër pikëpamjeve teleologjike, të cilat pohojnë se historia nuk ka asnjë qëllim dhe asnjë kuptim. Historia është vetëm rrjedhë e ngjarjeve të njerizimit, dhe nuk është e përcaktuar nga asnjë instancë. Përfaqësuesi tipik I kësaj pikëpamjeje është Karl Poperi. Poperi është dekonstroues (shkatërrues dhe kundërshtar) i instancës imanente (pra i atyre pikëpamjeve që thonë se historia është e determinuar nga instanca imanente-Kanti, Hegeli, Marksi, Konti etj). Ndërsa dekonstroues i instancës transcendente është Fridirik Nice, i cili me idenë se “zoti ka vdekur” e shpreh në mënyrë metaforike se historia nuk ka qëllim të përcaktuar nga zoti si instancë transcedente, por ajo zhvillohet pa ndonjë qëllim të caktuar, sepse sipas Nicës Zoti nuk ekziston që ta përcaktojë historinë.

Duhet dalluar filozofinë e historisë nga historiografia. Historiografia është përshkrim i historisë, me fjalë të tjera shkenca mbi historinë njerëzore. Ndërsa filozofia e historisë është refleksioni filozofik mbi historinë, pra mbi ngjarjet e historike të njerëzimit.


KONTEMPLACION

D.T M 71 D.T. ME HANZ-GEORG-GADAMER

„Një filozof (Gadamer)i bëri dy pyetje një filozofi tjetër (D.T. M 71) " A beson ti në zot" dhe "Çfar filozofie të pëlqen ty" tjetri u përgjigj "Për gjerisa sjam zot do besoj në zot, se po të isha zot do ti besoja vetvetes", kurse pyetjes tjetër u përgjigj "Shum të vërteta të çojnë në të vërtetën e "madhe" tjetri vazhdoi " Ti smë the konkret një filozofi" tjetri u përgjigj "As a, b ,c...zh , por të gjitha, ndryshe nuk mund të flas".“



Historin se ka përcaktuar filozofia për këtë arsye nuk mund të ngaterohët formulimi nga historia e filozofisë në filozofinë e historis. Mund të shkruhet për historin e filozofis dhe jo e kunderta. Nuk mundet të ekzistoj një filozofi për tër etapat historike, sepse nuk mund të bëhet një induksion e deduksion i tërë i filozofive në një të vetme, ato janë kontradiktore dhe mohojnë njëra-tjetrën,- mos harrojmë se deduksioni dhe induksioni nuk është filozofi,- ateherë kjo lloj filozofie përcaktohet si pseudo-filozofi. Vetë historia njerëzore është filozofi (historia e të njohurit- në vazhdim). Natyrisht, sigurisht mund të fitohen refleksione që reflektojnë mbi historinë e filozofisë, por refleksioni nuk është filozofi por është "reflektim i reflektimit" në "Oqeanin e të Qënurit", "mendim i mendimit" "të menduarit e të menduarit", "implikim i implikimit", është reprezanti i botes që na rethon. Pra kemi të bëjmë me gjuhën, me ato që shikojmë, i dëgjojmë, e i jetojmë. Një formë rekursive në definicion nuk mund të ekzijtoj, sepse është një ritje eksponentciale logjike. A ka qëllim, a ska qëllim;- a ka kuptim, a ska kuptim;- a ka vlera, a ska vlera;- imanente apo trancedente;- të ekzistuarit apo jo të ekzistuarit, janë pyetje relativuara nga piknisja e filozofisë njerëzore, sepse po të themi se Hiçi mban thelibin e të ekzistuarit siç e trajton historia e filozofisë d.m.th. lënë të nënkuptosh se çdo gjë imanente e trancedente ekzistuese ekzistojnë per botën imanente e trancedente p.sh. n.q.s. njeriu ekziston në hapësirën dhe kohën ku ai jeton d.m.th. të kufizuar, për Hiçin është vetëm si të thuash (të krahasuar d.m.th. krahasim) një refleksion ose një algoritëm nga algoritmet e tjera të pafundëshme, sepse për Hiçin koha dhe hapësira është e pa-kufizueshme, e pa fund kjo d.t.th. se koha dhe hapësira është vetëm refleksioni i tij algoritmor, prandaj dhe pyetjet e mësipërme janë irelevante, obsionet janë gjithmon të hapura, individi apo njerëzimi mund të zgjedhi çdo drejtim, por desinacioni qëndron gjithmon ?????, për këtë arsye bota qëndron gjithmon interesante me plot mistere të pa njohura. Për Hiçin njerëzimi është irelevant,- a ekziston apo nuk ekziston njerëzimi është irelevant,- këtë fenomen e vërteton dhe astronomia me galaksitë,- për ne e rëndësishme është se çfar bëjmë ne (individi, njerëzimi) me kohën dhe hapësiren që na është dhënë.

Detyra e filozofisë ka qënë në të sqaruarit në drejtim (fokusim) ontologjik e antropologjik, qoftë ajo imanete apo tracedente. Por një filozofi e vërtet me qëllim të veçantë për jetën njerëzore (për ekzistencën e jetës në përgjithësi) në Tokë, përjashto atë të vet-natyrës ("pa implikacion"), nuk ka ekzistuar.

Çfarë është filozofia?

Duham të kërkojmë diçka për mëndshurin për diturin dhe të njohurit ajo kryhet e përkryet te shkencat e veçanta. Filozofia shikon e studion lidhjet e tyre të përbashkëta. Atëher bëhet pyetja, ështe fiozofia një shkenz? Por çfar shkence? Disiplina qëndrore e filozofis është të mësuarit e shpirtit dhe të asaj koshjencës. Shpirti dhe koshjenca është gjithashtu refleksioni filozofik, një nga pjesët që punon kjo shkenc. Por detyra e filozofis nuk janë pjesët, por njohuria e gjithë botës. E vërteta është se njohuria është një hap për universalitet dhe totalitet, një hap për një përmbyllje përfundimtare. Por bëhet pyetja nga-ku e për-ku? Kjo pyetje na tregon një proces të pa-fund, pa-mbarim. Atëher është filozofia një shkencë e Universit ose e Totalitetit e të QËNURIT, i cili jo vetëm ajo shpirtërore e trupore, ajo imanente e tarnscedente, por dhe ajo "ideale" e "reale", të QËNURIT pa ekzistencen e kohës, i cili kërkon të dij jo nga jashtë, por nga brënda, jo si njohuri botës, por si njohuri e vetvetes, të kuptuarit e qënies e të QËNURIT. Problemi kryesor i filosofis ka qënë dhe është metoda. Metoda e veçantë është ajo intuitive e dialektike, atëher bota e dyfisht UNI dhe BOTA. Një nga disiplinat e tjera është logjika, ajo përmban teorin e teorive, forma e pastër e të meduarit, forma e të menduarit, një matezis e pastër, njohja më abstrakte që ka mardhënie të ngushtë me matematikën. Ato riten paralelisht së bashku. Logjika është dhe "ORGANONI". Një nga disiplinat e tjera është dhe Etika. Ajo vendos qëllime dhe paraqet kërkesat dhe studion vlerat, pra teori e vlerave. Pyetja bëhet çfar është primere ajo e MUNDET-DUHET e të QËNURIT, apo TI-DUHESH si një ndjekje praktike.

Një definiciofion i veçatë se çështë filozofia dhe kush e përcakton atë si filozofi, ështe një pyetje filozofike, sepse filozofia është një "continuum", një zhvillim i njohurieve të pa-fundshme ∞ për njerëzimin, për ketë arsye mund të shkruhet për etapat e ndryshme të historisë së filozofisë siç janë:

1) Filozofia e lashtë Indiane

    hymnet e Rigvedës (pse ekziston gjithmon dicka 
    dhe pse nuk ekziston asgjë. "ASGJËJA", asgjëja sepse
    është e pa-përcaktueshme,  "I PAPËRCAKTUESHMI", nga
    ASGJËJA lind diçka dhe kjo "DIÇKAJA" është piknisja 
    e jetës, të ekzistuarit- s.p.sh. materia e
    herrët e pa-dukshme e pa-perceptueshme por ekzistuese
    që mban gjith botën planetet galaksitë)."TAPAS"
    Tapas d.t.th. secila fuqi e brëndëshme të cilën 
    njeriu e ndien në vetvete, d.t.th fuqi.
    kohët e reja të Vedës (1.Rig;2.Sama;3.Yayur;
    4.Atharvaveda) 
    (Upanishads-mësim i fshehtë)
    sistemi i Vedantës,
    mesimi i gjithesis dhe i vetes (Atman-frymëmarrësi) 
    me Brahman,
    500 para K. Budizmi (Buda)lëvizjet e shpirtit,   
    300 - 500 pas K. filozofia e Samkhya-jës, 
    Yogës(Joga)
    800 pas K. Upanishaden lidhjet me 
    të sitemit panteik të Vedantës.


2) Filozofia e lashtë Kineze

    me librin i orakllit të famshëm I ging,
    Lao-tses (Tao-te-king),
    Mistiku Kung-tses (Konfuciu)
    Tao(rruga, drejtimi, nga-ku për-ku)në fillim u
    përdor ky term në Astronomi për trupa qiellor,- 
    më vonë për filozofi.

3) Filozofia e lashtë antike Greke e Romake

                    Grek
    Para-Sokratikët Milezitë Thales;- Anaximandros;-
    Anaksimenes. Të menduarit fillon me pyetjet e të
    QËNURIT të Qënurve(Fyzis)dhe prejardhja (Arche)-
    përgjigjet Thales: nga uji; përgjigjet Anaksimandros:
    nga i pakufishmi (Aperion); përgjigjet Anaksimenes:
    nga hajri.
    Parmenides themelon në Elea  Ontologjinë.
    Herakleitos nga Ephesos; Xenophanes nga Kolophoni
    themeluasi i Panteizmit filozofik dhe nxënësi i tij 
    Zenon (paradokset o. Antinomiet e të PAFUNDSHMIT)
    Epedokles nga Agrigenti (Nus).
    Demokriti nga Abdera (Bota mekanike-atomistike).
    Protagoras nga Abdera.
    Gorgias nga Leontinoi.
            600 vjet para Krishtit
    Thales, Anaximenes (te pyeturit për esencën e par),
    të krijuarit e jetës (Hylozoismi), (Orfik)
            500 vjet para Krishtit
            Heraklaitos dhe Anaksagoras
    Pitagora (Pythagoras) nga Samos ku iku në Kroton
    në Italin e poshtme.
    Sofistët 399 p.K.;-Sokrati 427-347 p.K. "Areté" ;-
    Platoni 384-322 p.K.;- 
    Aristoteli i Stagerës mësuesi i 
     Aleksandrit të madh.
                    Romak
    Seneka, Epiktet,Plotin. Enneadët
                 pas Krishtit
    Skeptikët  Sextus Empiricus

4) Filozofia e mesjetës

    Krishtërimi i lashtë në botën antike dhe patristika,
    apologjitë, martiri Justinian,             
    bota gnostike 
    Irenaus, Tertullian
    Arnobius,Clemens, Gregor von Nyssa, Agustinus
    (të njohurit:Zoti dhe shpirti;
    shteti i zotit), Boëthius,
    Sholastik
    Metoda sholastike, Eriugena, 
    Anselmus von Canterbury, 
    Richard v. St. Victor (gjykimi, diskutimi 
    për universaliet), Aberland
    Bernard von Clairvaux, Petrus Lombardus,
    Filozofia arabe dhe hebreje, Domenikanët 
    dhe Franciskanët, Bonaventura,
    Albertus Magnus, Thomas von Aquino, 
    Dun Scotus, Wilhelm von Occam,
    Roger Bacon, Meister Eckart
    

5) Filozofia e rilindjes Evropiane (e Renaissance)

    Akademia Florentinase, PARACELSUS, 
    Nicolaus von Cusanus,
    Reformacion, mistika protestante, 
    filozofia e shtetit, monarkia, 
    utopia socialiste, Montaigne, Bruno, 
    Kepler, Galilei     
    Niccolo di Bernardo dei Macchiaveli,       
    Gianfrancesco Pico della Mirandola,   
    Marsilino Ficino,
    Giovanni Pico (Conte)della Mirandola

6) Filozofia e shekullit 17 - 18

    Francis Bacon (novum organon)
    John Loke puritanik-empirik
    Immanuel Kant (njohja, apriori, Raum und Zeit,
    kategorit, kufihtë e të njohurit 
    etik, imperativi kategorial, liria, filozofia 
    e fehsë, estetik, teologji)
    

7) Filozofia e shkullit 19 - 20

    Materializmi:
    Karl Marx, Friedrich Nietsche, Ludwig Feuerbach
    Sören Kriekgaard, Auguste Comte (dhe themeluesi i   
    pozitivizmit në Franc)
   
    Pozitivizmi:
    Ernst Mach, Richard Avenarius, Rudolf Carnap
    
    Filozofia e jetës:
    Wilhelm Dilthey, Payul Yorck Graf von Wartenburg,
    Oswalt Spengler, Henri Bergson (élan vital)
    Fenomenologjia:
    Edmund Husserl, Alexander Pfender, Franz Brentano, 
    Nicolai Hartmann
    
    Filosofia e ekzistencës:
    Martin Heidegger, Karl Jaspers, Jean Paul Satre 

8) Filozofia e sotçme "moderne" post-moderne,

    "strukturalizmi" post-strukturalizmi
    "The live is mathematik Olimpia" 
    kalkyl (të kalkuluarit)në të gjitha energjitë që
    ekzistojnë.

Problematia e filosofisë ka qënë dhe do të jetë gjithmon të ndryshuarit e Subjekt-Objekt-Predikat-Interpretacion-Përkthim, retardim e fuqis së meduarit-llogjikuarit-reflektuarlit, negacion i negacionit, reduktim i të reduktuarit, humbje të dejt-shikimit, një instrumet i intrumentalizuar për qëllime të veçanta të shoqërive të zgjedhura, sikurse definicioni, përcaktimi, funksionimi, qëllimi, kuptimi, vërtetimi,- kanë qënë dhe janë probleme e të filozofuarit. Si p.sh. fotografia e pikturuar nga Dekartes një rosë që funksionon mekanikisht d.m.th. ai vet ishte kontradiktor me atë që mendonte dhe thonte. Dekartesi dote ti jepte vetëm drejtimin (botë që funksionon mekanikisht). Natyrish ai donte me këte ti jepte kuptimin zhvillimit të shkencave. Kant "ein Ding an sich in Raum und Zeit", Heidegger "das Nichts" "Sein und Zeit" etj. Këta njerëz i dhan tonin filozofis botërore, si Edmund Husserl, Karl Jasper, Nicolai Hartmann, Martin Heidegger, Krierkegarrd, Satre, Henri Bergson etj.-etj., por mos harrojmë diçka, nuk jemi ne (njerëzit) ata që përcaktojmë historin përpara se të ndodhin ngjarjet ndryshimet e mëdha historike, ne ndikojmë për destinacionin, por nga ana tjetër ne sjemi vetëm "bletë punëtore të organizuara", por ne jemi dhe një qënie që vet-reflektojmë. "Dukshmëria të gënjen", është si një nuse e bukur e mbuluar me vello;- ndryshe nga drejtësia John Rawls(veil of ingorance - vello e injorancës) e ("Justice as Fairness")aty duket qart përpilimi i gjërave si drejtësia dhe morali dallohen si zhgënjim, gjithashtu te Hume dallohet se emocioni dhe ndjenja janë indikatorët që zbulojnë perçen. Problematika konfrontohet më parë në mënyrën e legjimitetit politik, e cila thotë se trajtimi jonë i pushtetit tonë politik është plotësisht i matur dhe në përputhje të kushtetutës përmbajtja thelbësore e të cilave janë të bashkangjitura me liritë dhe të drejtat themelore të qytetarëve. Në këtë kuptim përputhet principi i legjitimitetit me vullnetin e lir të qytetarit (të popullit). Realiteti tregon se drejtësia dhe morali Procedere nga vërtetime matematikore na tregojnë se ka të bëjnë me Domene të mënyrave të ndyshme dhe të çojnë në qorsokak, janë zhgënjyese dhe skanë të bëjnë me njëra-tjetrën. Pra kemi të bëjmë me mënyrë- një lloj filozofie "tautologe"-(përdorur si stilistike retorike; jo se Tautologjia është filozofi-moskeqinterpretohet) si një Antinomi të pa zgjithshme me "qëllime imanente" sikurse spkulacioni i sovranitetit të pushtetit/shtetit interesat e të cilit përcaktohen si Substancialitet.


Platoni në teorin e tij për idetë thoshte "ekziston një diçka identike, abstrakte, dhe e përgjithshme të cilen na lejon neve format e dukshmërisë të ndryshme,|...| nën një kocept të përgjithshëm" Proçesi i njohurisë shkencore sipas të kuptuarit e Karl Poppës tregon se zgjidhja e një problemi të çon në një problem të ri, sepse nuk arrihet kurr te një dituri të sigurt absolute. Dhe ky i fundit ishte kundërshtar i Wittgensteinit dhe i shkollës Frankfurtit (personalisht kundër Theodor W. Adornos dhe Jürgen Hebermasit) duke përdorur tezat shoqëri e hapur dhe e mbullur, i cili ishte për "shoqërin e hapur" dhe ishte i mendimit se Komunizmi mund të arrijet pa revolucion. Me që ra fjala Komunizmi, a ka ekzistuar në të vërtet komunizmi në vëndet e ish-ashtëquajtura vënde Komuniste? E vërteta është që jo qoftë Rusia, Polonia Hungaria, Rumania, Shqipëria, Çeko-Sllovakia, Kina etj. Pyetja bëhet përse? Çfar prosupozon Komunizmi dhe çfarë struktura sociale e institucionale janë të përcakruara për një funksionim real, të realizueshëm. A kanë ekzistuar ato vërtet ato? E vërteta është jo. Duhet dallohen dy lloj interpretimesh sipas Dantos a) interpretimin e sipërfaqes (surface interpretation) b)interpretimin e thell (deep interpretation d.m.th mutatis mutandis jepet kuptimi, bëhet fjal për teoritë Marksiste të caktuara e përcaktuara. Gjithë këto systeme kanë shumë gjëra të përbashkëta. Demokracia është e kundëta e asaj Komuniste- përsa i përket formës sociale e asaj instituticionale. Ajo është rëshqitëse. "Demokracia" është një "lluksus" që Kapitalizmi nuk e lejon për një kohë të gjatë. Njerëzimi ka "njohur" e jetuar gjithë këto emërtime për systeme të ndyshme si p.sh. Absolutizmi, Socializmi, Komunizmi, Demokracia, Kapitalizmi, Imerializmi dhe të gjitha janë ekuivalente, të gjitha kanë formën e përzier. Nuk ekzistojnë systeme të mbyllura, ato qëndrojnë gjithmon të hapura. Gjuha dhe të menduarit ështe "Organoni" kryesor i të kuptuarit. As Chomsky me linguistikën e kopjuterit me anë të algoritmeve smund ta krahasoj e stimuloj aftësitë e mendimit e të gjuhës njerëzore, probleme të "filozofisë", d.m.th. analiza logjike e shkencës ska të bëjnë me "BOTËN", por me gjuhën, me sintaksën logjike të gjuhës unitete (Carnap,"sintaksa logjike e gjuhës 1955"), kurse të kuptuarit feston triumfet e saja të botës materiale. Ndoshta ekziston vërtet një "gjuhë" (komunikim,informacion,lëvizje Δ Ψ ω) universale (jo në kuptimin e gjuhës njerëzore, por komunikimit të gjithë botës emanete ekzistuese), një gjuhë "morfogenetike" e cila bën të mundur komunikimin ndërmjet gjithë botës materiale dhe është në lëvizje zikzake të kundërt me atë komunikuese tre dimensional (Trigamalogos), apo është ky thjesht një refleksion linguistik intuitiv i pa njohur dhe i pa kuptueshëm? Sipas të dhënave përdorimi i trurit të njeriut arrin gjer në 20% dhe 80% është i bllokuar (synon. e fig. Achetylcolin- Acetylcolin-esterase).

Mënyra e të trajutarit të metodikës: Për çfar kategorie bëhet fjal? Si duket organizimi nga pamja në përgjithsi? Si janë të vendosura elementët? Përse shkojnë elementet e caktuara ndryshe nga "X" o. "Y"? Përse reagon ose m.t.th. reflekton "X" o. "Y" ndryshe nga të tjerët? Si janë lidhur "X" o."Y" të reaksionit-zinzhir me të tjerët dhe pse spektret thithsës nuk i përgjigjen të vërtetës? Çfar kushte paraprake të strukturave duhen të realizohen që të koperohen me njëra-tjetrën? Si janë të bashkuara sistemet me njëra-tjetrën? Sepse në botën materiale ekziston substancialiteti dhe kauzaliteti, preceptuese dhe jo preceptuese, subjekte dhe predikatet e saja, shumllojshmëri dhe njësi, "të MENDUARIT" është "internacional-intergalagtish-iracional" njësoj. Të "MENDUARIT" lëviz malet.

Prandaj thuhet se "njeriu nuk mund të dijë më shumë se sa dij", por nga ana tjetër bëhet pyetja si është e mundur që matematicientët, filozofët dhe shkencëtar të shkecave të tjera natyrore e kohëve antike e ato mesjetare kishin një refleksion mendor e intuitiv të mahnitshëm, magjepës për gjetje ekzakte apo aproksimale të teorive të tyre, megjithë ato trysni shoqërore e kulturore e me interesat e grupeve të vecanta, të kundët me kohërat ekzistuese? Ky fenomen ekziston edhe sot. Nga i kane prejardhjet dhe nga ku vijne idetë?;- Nga shpirti,- shpirti është njësia dhe kjo zduhet të harrohet "harmonia e prestabilizuar". Çdo shpirt është në botën fenomenale ekzistuese, në shpirt ekzistojnë "AKTET", kurse biblotekari (truri-"sistem C") është filtri. Pra kuptimi "Substanc" është se ne vetë jemi "Substanc". Ndoshta kjo mund të tingëlloj pak mekanike, teologjike, panteike, por e verteta dihet mbi panvaresinë e shpirtit individual. Është si puna e yjeve qe ne ato i shikojmë natën por jo ditën. Yjet ekzistojne edhe ditën "petites perceptions" (Götte:"Po mos të ishte dielli, syri do ishte qor"). Pra shpirti ekziston përgjithmon dhe nuk është "modus ontologjik",- është pjesë e tërësis (jo në kuptimin e eniteteve të dukshme s.p.sh. portokalli, molla por të pa dukshme d.m.th termi teoritik). Dhe mos harrojmë se ’Intensionaliteti’ sipas publikimit të Franz Bertanos (1874 psikologjia nga piknisja empirike)i cili provon (e trajton) psikollogjin si një disiplin të pavarur. Atëherë bëhet pyetja ku ndryshojnë fenomenet psiqike nga ato fenomene fizike? P.sh ato fizike janë gjyrat, toni, temperatura, ngrohtësia, ftohtësia të cilat emërtohen si fenomene të shoqëris (I faqja 169). Kurse si fenomene psiqike ato të shpresës, imagjinimit, frikës, vendimit, dëshirës me koshjenc (I faqja 40)dhe në një pjesë tjetër emërtohen si dukshmëria e të menduarit, e të ndijerit, të dëshirës (I faqe 15). Atëherë thotë Bertano se imagjinimi nuk është përmbajtje, por veprimtari (aktivitet)dicka që punon "Çdo fenomen mental janë të përcaktuara si diçka si objekt në vetvete d.m.th. ’intensionale inekzistenc’ është fenomen psiqik k.d.t.th. jo në kuptimin JO-EKZISTENC por NË-TË-QËNUR d.m.th. në një diçka që ekziston. Shiko dhe Metafizikën e liris dhe ndërtimin e njeriut modern T.Kobusch (faqe 263-280); Essay concerning Human Understanding P.H.Nidditsch Oxford 1979 libri II Kpt. xxvii, § 9ff mbi të kuptuarit njerëzor, mbi llogjikën njerëzore.

Zbatimi i një algoritmi të mundshëm mund të kryhet, por zbatime të tjara janë problematike të pallogaritura, d.m.th janë pa mudnshme s.p.sh.:

               777)]}
           (777
       [777
   {777
777


k.d.t.th. është e pa mundur, sepse nuk ka materie të mjafueshme në botë që të egzistoj për këtë zgjidhje. Prandaj njerëzimi ka ndjekur historikisht më të thjeshtën ritjen logjike eponentcinale:

t° tl = t° + Δt t2 = t° + 2 Δt

forma rekursive Un = Un - 1 + kΔt n element N

                                 Un -1
                                 k = kostantja në rritje

d.m.th. si puna e dhelprave dhe e lepurave, ritet popullacioni i lepurave ritet popullacioni i dhelprave, sepse dhelprat kanë çtë hajnë dhe e kundërta shkurtohet popullacioni i lepurave gjithashtu dhe ajo e dhelprave "The Ecological Self" të cilat ca sisteme realizohen vet natyr-subjekt, marrin rredhje natyrore, lëvizin sipas natyrës së vet "Subjekt of Experience", e vërteta dhe realiteti, ndërtimi logjik i botës, pra shikojmë se natyra paska dhe faqen tjetër të medaljes dhe bëhet pyetja objektivitet apo solidaritet.


Kurse Gottlob Frege ishte i mendimit se nuk ekziston asgjë reale definuese, për këtë arsye ai hoqi dor nga Logizmi më 1923, i cili iu përkushtua tër jetës së tij për të. P.sh. le të bëjmë një krahasim të thjesht për ta kuptuar këtë, p.sh. në fushën e fizikës për temperaturën, atë të 0 Grad/Celcius, në kuptimin e drejt fizikal nuk ekziton 0 Grad sepse atomen lëvizin d.m.th. një temperatur absolute 0 Grad nuk ekziston. Mund të merren shembuj të panumërta në fusha të tjera dhe rezulton i njëjti konkluzion. Pra kjo na tregon se definicione nuk ekzistojnë. Gjërat i definojmë vetë ne njerëzit që gjërat të funksionojnë si p.sh. puna e temeraturëst së uijt që ngrin dhe ne atë e marrim si njësi matëse 0 Grad. Gjithashtu qeveritë nuk janë institucione bamirëse si instituciont bamirëse fetare apo private, ato kanë si qëllim ballancimin e energjive që mos të humbi ejkulibri, por ato janë aproksimale. Një kalkyl absolute nuk ekziston. N.q.s. pytet a ka njerëzimi prespektiv të mbijetes optinmale për një periudhë shumë të gjatë e të largët? Këtë përgjigje smundet ta japi asnjë qeveri e botës, sepse janë faktor të pa fund dhe me një intuitcion metafizig smund të jepet një pëgjigje e thjeshtë ato janë metaloge eksponentciale dhe jo racionale e as lineare. "Bota mbahet me magji, spepse vet bota është magjike". N.q.s. njeriu ëndëron të depërtoj kohën dhe hapësirën ku ai vet ekziston do buzëqeshi me vetveten kur të shoh se njohuria njerëzore arrin deri aty sa mund të krahasohet me një pikë uji në mes të oqeanit. Ne notojmë në botën që kemi krijuar vet ne dhe jemi të kënaqur me këtë botë ose më mir të themi kemi krijuar habitusin tonë.

Shiko një objekt cilidoqoft p.sh. një piktur ose një shtëpi, ska rëndësi se çfar objekti, por ngulja shikimin pa asnjë ndërprerje dhe pasi i ke ngulur sytë mir mendo për një ngjarje që e ke të gjallë në tru( në kokë), do të shohësh se objekti që ja ke ngulur sytë do të shpërbëhet ose do të zhduket, prandaj thuhet se syri pa trurin e pa të MENDUARIT është qor (i verbër);- truri pa të MENDUARIT është bosh. Gjithashtu dhe me të dëgjuarit, n.q.s. nuk je me mënd/me tru në një bisedë, ske kuptuar e dëgjuar asnjë fjalë, d.m.th. veshi është shurdh pa të MENDUARIT. Te Hegeli dallon ose më mir të themi e ndan të MENDUARIT në dy pjesë ose sfera ay objektiv dhe ay subjektiv. Çdo mendim është shkaku dhe krijon një ndikes të re. Jeta jonë pasqyrohet dhe merr formë nga të MENDUARIT. Pa fantazi e besim dhe mall nuk mundet të jetë e realizueshme dëshira. Çdo mendim negativ i sjellur në subkoshjenc sjell pengesa shumë të mëdha. N.q.s. noton në ligje universale, je vet ligji i universit. Induktohe e deduktohe këtë shembull në kategori të ndryshme dhe do të shohësh se do të mësosh më shumë se forma shabllonike e të mësuarit, sepse prespektivat filozofike ndryshojnë dhe ne fillojmë ti vejmë pikëpyetje formës të "sigurtë" e të menduarit tonë (habitusit tonë),kështu dhe pozicionet filozofike ndryshojnë. Një teori është e qëndrueshme gjersa nuk hidhet poshtë nga një teori e re e cila është poaq e qëndrueshme sa dhe tjetra. Pra çdo gjë, çdo pozicion është vazhdimisht në ndyshim. (Joseph Margolis)- "The Devian Ontology of Art";- "Cultural Nature of Art" i cili tregon, bën të qartë se interpretacionet lëvizin brënda një konteksi dhe kontekste të tilla duhet më par të krijohen. (Danto) The Transfiguration of Commonplace si arti i transformimit, e cila një DIÇKA e transformon dhe i jep asaj/atij një identitet të ri (faqe 120). Në këtë kuptim do të ishte përdorimi i termit, e cila do të kishte cilësi estetike dhe do të ishte një alternativ e vërtet ose jo-e vërtet. Kuptimi, vlera, realiteti janë divergjencat e një gjëje psikollogjike, e cila do të ketë/kishte potencialisht ndikesë fatale për ndërtimin dhe shkollimin e njeriut,- kjo d.t.th. edhe për fizikalizmin reduktiv e materializmin eleminativ, reduktim mental në atë fizik,- kjo pasqyrohet edhe te teza e Donalt Davidsonit (faqe IV) d.m.th. Ψ = 0.

Dhe mos harrojmë se Essays janë interpretime elegante literare individuale të vet personit , si kërkesa specifike tek filozofia,- teknikat e gjuhës, e të kuptuarit individual "Meaning and Mind" e cila sipas Kantit analizimi semantik ka akoma qëndres. Sipas Diktum i Hegelit e njohura nuk është njohur trupi, shpirti, koshjenca, gjuha, komunikimi, konstelaciononet e të cilave pasqyrohen si një sindrom mbajtës paradigmatik, refleksone paradigmatike të cilat kanë një relevanz për projekte specifike të relativuara me dimensione e me prespektiva të mëdha.

Fakti është se,- sa më shumë ndërhyjmë në natyr, aq më shumë kemi/do të kemi probleme që janë të pa reparueshme dhe këtë po e jetojmë në të gjitha fushat e jetës, katastrofat e direktivave të filozofive desiderate. Pra kërkohet orientim të një qëndrimi analitik me opcione stilistike me dimensione systematike të kuptuarit, interpretimit, e të koshjencës. Sipas Richart Rortys nuk shikohet një zgjerim të filozofis, por ky koncept nuk është realist d.m.th. e pa realizueshme, sepse filozofia ka dimensione të pallogaritshme, për këtë arsye ka prespektiv.

Ne tashmë e dimë se çfar është gabim dhe n.q.s. e dimë se çfar është gabim dimë gjithashtu çfar do të ishte e drejtë.

Shiko dhe antinomiet e Russelit dhe Charles Sanders Peirce. Bota funksionon, po funksionon dhe fizikantët dhe shkencat e tjera natyrore sqarojnë si kjo botë fonksionon, por përse kjo botë kështu funksionon nuk ka sqarim.

Punimet vazhdojnë dhe do të jenë shum interesante për lexuesin, sepse është më shum se një definicion i një artikulli dhe qëndron brënda artikullit.