Greqishtja e lashtë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Disambig.svg k artikull merret me gjuhën e shkruar në Ballkan Greqishtja e lashtë, gjuhën zyrtare në Greqi shiko artikullin Gjuha greke
Fillimi Odisesë (nga Homeri)

Greqishtja e lashtë është gjuhë e shkruar Indo-Evropiane me rrënjë në gjuhën që flisnin pellazgët dhe ka histori të dokumentuar prej 3400 vitesh. Shkrimi dhe gramatika e greqishtes së lashtë është zhvilluar vazhdimisht dhe disa pika të theksuara të këtij zhvillimi nga gjuhëtarët e shkolluar janë klasifikuar dhe për qëllime studimore edhe janë emërtuar. Këto emërtime zakonisht janë bërë duke i shtuar emrit të greqishtes si mbiemra emrat e fisit, dijetarëve, hapësirave, etj. që kanë marrë fronin e zhvillimit të gjuhës apo sundimit në hapësirën e Ballkanit perëndimorë. Kështu që studiuesit, me Greqishten e lashtë kuptojnë gjuhën apo variantet e saj të shkruara, si gjuhë e qytetërimit të atëhershëm të popullit të Ballkanit perëndimorë në trojet e Greqisë së sotshme dhe më gjerë. Po ashtu një variant gjithëpërfshirës i greqishtes së lashtë ishte edhe gjuhë e dytë në një pjesë të madhe të Perandorisë Romake dhe është gjuhë zyrtare e disa kishave të sotshme ortodokse. Kjo gjuhë studiohet në shkolla e universitete në mbarë botën që nga koha e Rilindjes.

Edhe greqishtja e lashtë sikurse latinishtja hynë në grupin e gjuhëve të vdekura. Atë e gjejmë në drejtime të ndryshme shkencore ekzakte dhe shoqërore.

Fillet e shkrimit në Ballkan[redakto | redakto tekstin burimor]

Edhe në Ballkan sikurse në anë tjera të planetit kur është fjala për fillet e gjuhëve të shkruara ato kërkohen në shenja të krijuara dhe të vizatuara, të gdhendura etj. nga pjesëtarë që jetonin në ato troje ku më vonë flitet për gjuhë të shkruar. Këtë histori e kanë po thuaj se gjitha gjuhët e folura, folësit e të cilave kanë arritur të krijojnë marrëveshje për interpretimin pakë a shumë të njëjtë të shenjave. Një gjuhë e tillë, që me kalimin e kohës në botë u bë e njohur nën emrin greqishtja e lashtë ishte edhe gjuha e cila për një kohë të gjatë ishte gjuhë e shkruar e Ballkanit perëndimor dhe në kohën më të re u shpallë si gjuhë e vdekur.

Nga pellazgjishtja e folur në greqishte të shkruar[redakto | redakto tekstin burimor]

Qendrat kultivuese të gjuhës[redakto | redakto tekstin burimor]

Dialektët një nga varianteve të Gr. së lashtë

Pasqyrimet e greqishtës së lashtë në gjuhët e sotshme[redakto | redakto tekstin burimor]

Pasqyrimi në gjuhët e Ballkanit[redakto | redakto tekstin burimor]

Dallimi i greqishtës së vjetër me atë të sotmen[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjuha e lashtë greke, nga ana e fjalorit si dhe nga ana e sintaksës dhe morfologjise gjendet me afer me greqishten e sotme[citim i duhur] sesa italishtja me latinishten. Gjuha greke nga fakti se është dokumentuar shume heret Mikenasit dhe ka qene e shkruar, por problemi eshte se gjuha mikenase ishte e shkruar ne kohen qe herodoti thoshte se greqia banohej nga pellazget e se dialektet eole dhe jonike u shkeputen nga pellazgjishtja. Ne kete kuptim greqishtja permban te njejtin fond morfologjik dhe te fjalorit qe nga koha e Homerit deri me sot[citim i duhur].

Disa fjale te gjuhes greke mikenase jane: αναξ (mbret, sot ανακτορο), βασιλευς (sot βασιλιας) etj. Vetem se basileus ne periudhen mikenase nuk ishte mbret,se mbreti quhej vanas,kurse basile ose pasile vinte pas mbretit si nje prej dinjitareve apo pjese e administrates.

Fjalor etimologjik i greqishtes se lashte me krahasime me gjuhet e tjera indoevropiane është ai i J. B. Hofmann (GEW, 1950)

Një shembull[redakto | redakto tekstin burimor]
pepeismenos de peirōmai kai tous allous peithein hoti toutou tou ktēmatos
(2) Shqip: i bindur kështu provoj-unë edhe tjerët të-bindur kjo e pasurisë
(1) Greqisht: anthrōpeia physei synergon ameinō Erōtos ouk an tis rhadiōs laboi.
(2) Shqip: për-atë humane natyrën ndihmëtar më mirë (se)-dashurinë nuk kush pa përpjekjë të marrur-mund


Përkthim: „Vetë i bindur, provoj t'i bëj të bindur edhe të tjerët, që (të besojnë, që) është shumë vështirë, që ta gjejmë një ndhimëtar më mirë për marrjen e këtë pasurisë për natyrën e njeriut se dashurinë.“

(PlatoniSymposion) [1]

Burimi i të dhënave[redakto | redakto tekstin burimor]

[1]

  1. ^ Heinz F. Wendt: Das Fischer Lexikon - Sprachen, Frankfurt am Main 1987, ISBN 3-596-24561-3