Indi (organ)

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Indi është tërësia e qelizave që kanë strukturë të ngjashme dhe që kryejnë funksione të ngjashme, ose përplotësuese. Qelizat që krijojnë organizmin tonë janë katër llojesh : epiteliale, lidhore, muskulore dhe nervore.

Trupi i gjallesave shumëqelizore përbëhet nga një numër i madh i qelizave. Gjatë procesit evolutiv qelizat janë specializuar për kryerjen e funksioneve të ndryshme, e kjo gjë ka ndikuar në ndërtimin e tyre. Në këtë mënyrë janë krijuar indet. Me ind nënkuptojmë grupin e qelizave, që kanë ndërtim të njëjtë, të cilat janë specializuar për kryerjen e një funksioni të caktuar. Shkenca që studion indet quhet histologji. Gjallesat shtazore përbëhen nga këto lloje indesh: indi epitelial, lidhor, muskulor dhe nervor.

Indi epitelial (sipërfaqësor)[redakto | redakto tekstin burimor]

Qelizat e këtij indi janë të mbështetura njëra me tjetrën. Ato formojnë një ose disa shtresa qelizore kompakte që shërbejnë si kufi me indet që vendosen më thellë. Format e qelizave janë pllakore, kubike, cilindrike. Qelizat e këtij indi, në anën e jashtme, në të shumtën e rasteve janë të pajisura me qerpikë, që kanë funksion mbrojtës, apo me rrudha të shumta që rrisin sipërfaqen thithëse. Kjo veçanërisht në sipërfaqet mukoze. Funksioni themelor i indit epitelial është mbrojtja, sepse ky mbështjell tërë sipërfaqen e trupit, sipërfaqen e organeve zgavrore të brendshme, sipërfaqen e sistemit të zorrëve, gypthat e organeve të frymëmarrjes, të urinimit, të enëve të gjakut, gypthat e gjëndrrave ekskretuese e sekretuese etj.


 == Indi lidhor == Ky ind i plotëson hapësirat ndërmjet indeve të ndryshme, si dhe i lidh ato ndërmjet vete. India == == This connective tissue fills the spaces between different tissues, and links them among themselves. Indi lidhor iu jep mbështetje indeve të tjera dhe organizmit në tërësi, sepse gjendet pothuajse në tërë organizmin. Connective tissue gives support other tissues and the whole organism, because it is found in almost all organisms. Atë e hasim nën lëkurë, si mbështjellës të kyçeve, mbështjellës të nervave, si lidhës të muskujve, të organeve kërcore (veshi, hunda) dhe të eshtrave Dallohen katër lloje indesh lidhore: indi lidhor me kuptim të ngushtë, indi lidhor kërcor, indi lidhor eshtëror, indi i gjakut ei limfës. It occurs under the skin, joints as wrapping, wrapping the nerves connecting muscles, cartilage organs (ear, nose) and distinguished four types of bone tissue subjunctive: 'connective tissue in the narrow sense, gristly connective tissue , bone connective tissue, blood tissue 'ei  lymph. === Indi lidhor me kuptim të ngushtë === Ky ind përbëhet prej qelizave me forma pllakore, të rrumbullakëta ose të zgjatura,të cilat janë të larguara njëra prej tjetrës, ndërsa hapësirat ndërqelizore janë të mbushura me masën themelore, në të cilën ndodhen fijet e shumta të holla të gërshëtuara në mes vete që formojnë rrjeta. India === connective with narrow sense === This tissue consists of cells forms 'tiles,, round or 'protracted, which are far from each other, while areas intercellular are filled with basic measure, in which multiple strands are interwoven money among themselves to form networks. Ky ind merr pjesë në ndërtimin e cipave dhe të fijeve që lidhin muskujt me muskuj, muskujt me eshtra, eshtrat me eshtra; ndodhet në kyçe, nën lëkurë etj. This tissue is participating in the construction of chips and fibers that connect muscles to the muscles, bones, muscles, bones to bones; located in key, etc. under the skin. Kështu tetivat i lidhin muskujt me eshtra ose muskujt me muskuj, ndërsa ligamentet e lidhin ashtin me asht. So tetivat connect muscles to bones or muscles with muscles, while ligaments connect bone to bone. Disa prej qelizave të këti indi grumbullojnë sasi aq të madhe të yndyrës, sa mund ta quajmë ind yndyror, i cili ndodhet në pjesë të ndryshme të trupit e veçmas nën lëkurë. Some of Kathy tissue cells accumulate large amounts of fat so, how can we call 'fatty tissue, situated in different parts of the body under the skin separately. === Indi kërcor === Ky ind paraqitet vetëm te rruazorët. India === === This cartilaginous tissue appear only rruazorët. Përbëhet prej qelizave të mbledhura në dy ose tri grupe të mbështjella me mbështjellës të përbashkët. Consists of cells collected in two or three sets of joint wrapped in wrapping. Ndërmjet tyre formohet një hapësirë e cila përmban lëndë elastike jo të fortë. Formed between them a space which contains no strong elastic staple. Ky ind ndodhet në llapën e veshit, ndërmjet unazave të kurrizit, në vendet ku tetivat lidhen me eshtra, në hundë, në fyt etj. This tissue is in the ear llapën between cord rings, in countries where tetivat related to bones, nose, throat, etc.. mut indi kak bizhe shurre ma hani mutin mu mutin mutin === Indi eshtëror === Ky ind paraqitet vetëm te rruazorët. India poop and pee BIZHE kak me just eat shit shit shit === India === This bone tissue appear only rruazorët. Ky ind përbëhet prej qelizave në formë ylli që kanë shumë shtojca citoplazmatike, me të cilat lidhen ndërmjet vendi. This tissue consists of star-shaped cells that have many cytoplasmic appendages, to which are attached between the place. Ato tajitin materie minerale dhe materie organike. They secrete 'mineral matter and  organic matter'. Materiet organike, nga e cila përbëhet lënda ndërqelizore, është me strukturë fijezore dhe përmban albumina. Organic substances, which comprises the intercellular matter is fibrous structure and contains albumin. Materiet minerale përbëhen kryesisht nga kripërat e kalciumit e të magneziumit. Mineral substances composed primarily of calcium salts of magnesium. Materiet organike këtij indi i japin elasticitet, ndërsa materiet minerale i japin fortësi. Organic substances give this tissue elasticity, whereas mineral substances give strength. Prej këtij indi është i ndërtuar skeleti. From this tissue is built 'skeleton. Masa ndërqelizore e indit eshtëror përbëhet prej shumë kanaleve, të cilat lidhen tërthorazi ndërmjet vete me kanalthe. Measure intercellular bone tissue consists of many channels, which are linked with each other indirectly kanalthe. Nëpër këto kanalthe shtrihen nervat dhe enët e gjakut, të cilat ushqejnë ashtin. Through these kanalthe lie 'nerves and the blood vessels that nourish the bone. Në sipërfaqen e ashtit ndodhet një shtresë e hollë, që quhet periost. In the bone surface is a thin layer, which is called periost. Periosti ka rëndësi në rritjen e ashtit, sepse qelizat e periostit prodhojnë qeliza eshtërore. Periosti is important in increasing bone because periostit cells produce bone cells. Po u thye ashti, qelizat e periostit e bëjnë ngjitjen e ashtit të thyer. If the bone was broken, the cells do periostit broken bone sticking. Shumë eshtra në brendësi janë bosh, ndërsa në këtë boshllëk vendoset palca e ashtit e cila si funksion ka krijimin e qelizave të gjakut. Many bones are blank inside and placed in a vacuum 'bone marrow which function as has the creation of blood cells. === Indi i gjakut dhe i limfës === Në kuadër të indit lidhor bëjnë pjesë edhe gjaku e limfa. India === blood and lymph === Within the connective tissue and blood are part of Lymph. Gjaku është një lëng trupor vital, i cili përbëhet prej plazmës dhe qelizave të gjakut (qelizat e kuqe, qelizat e bardha dhe pllakëzat e gjakut). Blood is a vital bodily fluid, which consists of plasma and blood cells (red cells, white cells and blood platelets). Gjaku vazhdimisht lëviz nëpër sistemin e organeve për qarkullimin të gjakut dhe luan rolin e transportuesit të materieve ushqyese dhe të oksigjenit deri tek qelizat trupore. Constantly moving blood through the organ system for blood circulation and acts as the carrier of nutrients and oxygen to body cells. Transporton materiet e hedhura dhe dioksidin e karbonit që e lirojnë ato qeliza, antitrupthat për luftë kundër infeksioneve, enzimet dhe hormonet, të cilat i kontrollojnë proceset trupore. Transports substances cast and the carbon dioxide they release the cells, antibody to fight infections, enzymes and hormones, which control bodily processes. Njeriu munt t'i ketë 4.5-5 litra gjak. Man Munt to be 4.5-5 liters of blood. Plazma është pjesa e lëngshme e gjakut, e cila përmban rreth 90% ujë. Plasma is the liquid portion of blood, which contains about 90% water. Në të janë të tretura materie të ndryshme organike dhe joorganike.... In it are various dissolved organic matter and inorganic .... ==== Qelizat (rruazat) e kuqe të gjakut – eritrocitet ==== Për nga formaa, madhësia dhe numri ndryshojnë te llojet e ndryshme të shtazëve. Cells ==== (beads) red blood cells - red blood cells from ==== For Forman, change the size and number of different types of animals. Te gjitarët ato kanë formën e disqeve të rrumbullakëta të thelluara në të dyja anët dhe nuk kanë bërthamë. Mammals they have the form of round discs depth on both sides and have no nucleus. Te rruazorët e tjerë eritrocitet kanë formë ovale dhe janë me bërthamë. The other rruazorët erythrocytes are oval and are the nucleus. Numri i eritrociteve varet prej faktorëve të ndryshëm: nga gjinia, mosha, stina, lartësia mbidetare. The number of red blood cells depends on various factors: gender, age, season, altitude. Tek njeriu në një millimetër kub (mm3) të gjakut (te meshkujt) gjenden rreth 5 milionë qeliza të kuqe të gjakut, ndërsa (te femrat) rreth 4.5 milionë.Fjala Eritrocit rrjedh nga gjuha greke erythros që do të thotë "kuq" dhe kytos do të thotë „qelizë“.Jane qelizat me te imta te cilat nuk kane bertham ,nuk ndahen dhe vazhdimisht formohen ne palcen e kuqe te eshtrave Nën minkroskop mund të shohim se kanë pothuajse një madhësi të njejtë, formë të pllakëza të rrumbullakëta bikonkave. Ato shërbejn për transportimin e oksigjenit nga mushkërit apo dhe nga velëzat në inde.Eritrocitet kanë ngjyre te kuqe sepse permbajn hekur është konstatuar se për 1 sekond tek njeriu mund të krijohen 2 milion deri 3 milion eritrocit.  Eritrocitet jetojnë pak, rreth 120 ditë. Millimetër man in a cube (mm3) of blood (males) are about 5 million red blood cells, and (in females) living Erythrocytes 4.5 million less, about 120 days. Pas kësaj moshe këto zbërthehen në mëlçi e në shpretkë dhe zëvendësohen me të reja. After that age, these are broken down in the liver of the spleen and replaced with new ones. ==== Qelizat (rruazat) e bardha – leukocitet ==== Janë me numër më të vogël se eritrocitet, dhe i ndryshëm te llojet e ndryshme të shtazëve. Cells ==== (beads) white - ==== leukocytes are with smaller number than erythrocytes, and the various different types of animals. Te njeriu në gjendje normale në një milimetër kub (mm3) gjak gjenden prej 5000 deri 8000 leukocite. The man in normal condition in a cubic millimeter (mm3) of blood are found between 5,000 and 8,000 leukocytes. Mirëpo në rast të infektimeve numri i tyre rritet shumë. But if the infection is growing too. Leukocitet kanë bërthamë, por nuk kanë membranë, prandaj dhe nuk kanë formë konstante. Leukocytes have a nucleus, but not membrane, and therefore have no constant form. Kanë rendësi në mbrojtjen e organizmit, sepse krijojnë materie të posaçme mbrojtëse – antitruptha, të cilët i shkatërrojnë mikroorganizmat. Have importance in protecting the organism, because creating special protective substances - antibodies, which destroy microorganisms. Jetojnë pak: prej disa orësh deri në 5 ditë. Live less: from a few hours to 5 days. Krijohen në palcën e eshtrave, në shpretkë dhe në gjëndrrat limfatike. Created in the bone marrow, spleen and lymph glands. ==== Pllakëzat e gjakut – trombocitet ==== Janë të imëta në formë pllakore, pa bërthamë. Platelet ==== - ==== platelets are finely shaped tiles, without the nucleus. Krijohen në palcën e eshtrave dhe jetojnë pak. Created in the bone marrow and live a little. Në rast të lëndimit ato grumbullohen aty, dhe bëjnë mpiksjen e gjakut dhe kështu mbrojnë organizmin nga humbja e tepërt e gjakut. In case of injury they gathered there, and make blood clots and thus protect the body from excessive loss of blood. Tek njeriu në një milimetër kub (mm3) gjenden 200 deri 400 mijë pllakëza të gjakut. Man in a cubic millimeter (mm3) found 200 to 400 thousand platelets. ==== Limfa ==== Përfitohet nga filtrimi i gjakut nëpër paretet e kapilarëve të gjakut.Ky lëng ndodhet në hapësirat ndërqelizore.Pra limfa formohet ne inde ku qarkullon neper nje sistem te vecante te ashtuquajtur sistem limfatik.Limfa luan rolin e këmbimit të materieve ndërmjet gjakut dhe indeve tjera.Limfa nga qelizat e gjakut përmban vetëm leukocite.Nëpërmjet enëve të veçanta që derdhen në enët e gjakut limfa kthehet në gjak. Lymph ==== ==== obtained by filtering the blood through the walls of capillaries located in the premises gjakut.Ky juice ndërqelizore.Pra we Lymph tissue formed where circulates through a special system called limfatik.Limfa system plays the role of exchange of substances between blood and tissue cells tjera.Limfa of blood vessels contains only specific leukocite.Nëpërmjet deposited in blood vessels Lymph back into the blood. 

Indi muskulor[redakto | redakto tekstin burimor]

Indi muskulor përbëhet nga qelizat muskulore që ndryshe quhen fije muskulore e të cilat nën veprimin e ngacmimeve të ndryshme kanë aftësi të tkurren dhe të zgjaten. Me tkurrjen dhe zgjatjen e fijeve muskulore e bashkë me to edhe të muskujve, mundësohet lëvizja e eshtrave si dhe kryerja e shumë proceseve të tjera në organizëm. Gjatë tkurrjes muskulore prodhohet nxehtësi. Muskuj e insekteve dhe të këmbënyjëtuarëve të tjerë janë të aftë për tkurrje të shpejta. Në saje të kësaj cilësie disa flutura i lëvizin krahët e tyre deri në 18 mijë herë në minutë. Fija muskulore është rreth 5 herë më e hollë se fija e flokut, ndërsa gjatësia e saj sillet prej 10cm deri 12cm. Te njeriu dallohen tri lloje indesh muskulore, që kanë ndërtim dhe funksion të ndryshëm: indi muskulor i vijëzuar, indi muskujor i lëmuar dhe indi muskulor i zemrës. Indi muskulor i lëmuar merr pjesë në ndërtimin e muskujve të organeve të brendshme si në zorrë, organe urogjenitale, në paretet e enëve të gjakut etj. Indi muskulor i vijëzuar mbështjell skeletin, ndërsa ai i zemrës është i ndërtuar nga dy indet e para (i lëmuar dhe i vijëzuar). Muskulatura e shumë parruazorëve përbëhet prej muskujve të lëmuar.

Indi Nervor[redakto | redakto tekstin burimor]

Indi nervor përbëhet prej qelizave nervore, të cilat kanë zgjatime të shumta. Qelizat nervore përmes këtyre zgjatimeve mbajnë lidhje njëra me tjetrën, duke formuar rrjet të vërtetë. Qelizat e indit nervor quhen neurone. Neuronet janë me specializim të lartë, të cilat i marrin ngacmimet nga periferia dhe i bartin deri te truri. Po ashtu , këto qeliza i tejçojnë urdhëresat nga truri në pjesët e tjera të trupit. Indi nervor formon trurin, palcën kurrizore etj. Truri i njeriut ndërtohet prej disa miliarda qelizash nervore.

Qelizat nervore përmbajnë një cilësi shumë karakteristike; ato te personat e rritur e humbin aftësinë e ndarjes dhe nuk mund të ripërtëritjen. Prandaj nëse dëmtohen si pasojë e ndonjë sëmundje apo e lëndimit, ato nuk mund të kompensohen.