Rrëqebulli

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Rrëqebulli[1]
Bobcat stare.jpg
Klasifikimi shkencor
Mbretëria: Animalia
Filumi: Chordata
Klasa: Mammalia
Rendi: Carnivora
Familja: Felidae
Gjinia: Lynx
Speciet: L. rufus
Emri binominal
Lynx rufus
(Schreber, 1777)
endbanimi i rrëqebujve në Amerikën Veriore.
endbanimi i rrëqebujve në Amerikën Veriore.
Sinonimet

Felis rufus Schreber

Rrëqebulli, (Lynx rufus), është kafshë e egër mishngrënëse e ngjashme me macen, me trup deri një metër të gjatë, me qime të butë, të dendur e me ngjyrë të murrme lara-lara, me veshë të ngritur e me bisht të shkurtër. I njohur në gjuhën shkencore si Lynx lynx, është mishngrënësi i tretë për nga madhësia në Evropë, pas ariut dhe ujkut. Bën pjesë në familjen e maceve (Felidae) dhe ka përhapje në Euroazi, nga Alpet e Evropës deri në Siberinë Lindore. Në Shqipëri haset kryesisht në zonat malore veriore dhe qendrore si në Alpe, Pukë, Lurë, Martanesh e Librazhd.

Përshkrimi fizik[redakto | redakto tekstin burimor]

Parapëlqen pyjet e larta dhe pak të shkelura nga njerëzit. Ka pamje mjaft karakteristike, me trup të mbledhur dhe këmbë të gjata e me shputa të gjera. Ka kokë të rrumbullakët, veshë të mëdhenj me një xhufkë tipike qimesh në majë, bisht të shkurtër dhe me majë të zezë. Gëzofin e ka ngjyrë kafe në të kuqërremtë, që vjen duke u zbardhur në pjesët e poshtme të barkut dhe është i mbuluar me pulla të errëta.

Është i gjatë 80-130 cm, i lartë rreth 65 cm dhe peshon 12-35 kilogramë. Ushqehet kryesisht me thundrakë, si kaprolli dhe dhia e egër, por në dietën e tij nuk mungojnë dhe lepuri i egër, dhelpra dhe shpendë të ndryshëm të pyllit. Është kafshë tipike vetmitare dhe takohet me rrëqebuj të tjerë vetëm në sezonin e çiftimit. Zë territore të mëdha (deri 2000 km2) dhe është aktiv kryesisht natën. Brenda një nate mund të përshkojë deri 45 km. Rrëqebulli jeton deri 17 vjet.

Sjelljet[redakto | redakto tekstin burimor]

Rrëqebullat janë zakonisht të vetmuar, edhe pse grupe të vogla të rrëqebulli mund të udhëtimit dhe gjueti së bashku herë pas here. Shumohet në dimrin e vonë dhe ata të japin lindjes nga dy deri gjatë këlyshë një herë në vit. Ora ngjizje e rrëqebulli është rreth 70 ditë. Të rinj me të ëmën për një më të dimrit, një total prej rreth nëntë muaj, para se ata të lëvizin nga të jetojnë në e tyre si të rinjtë. Ata ushqehen me një gamë të gjerë të kafshëve nga dre bardhë përbaltur, renë, drerit, dreri të vogla të kuqe, dhe dhia e egër, të vogla pre, më të zakonshme: hares snowshoe, peshk, dhelpra, dele, kafshët shtëpiake, ketrat, minj, gjelat dhe zogj të tjerë, dhe dhive. Ata gjithashtu hani ptarmigan, voles dhe thëllëzë.

Shtimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Pamja[redakto | redakto tekstin burimor]

Rrëqebujt e kanë bishtin të shkurtër dhe xhufka karakteristike e flokëve të zeza në majë të veshët e tyre. Ata kanë një grykore nën qafë, e cila ka bare zi (jo shumë të dukshme), i ngjan një kravatë hark. Ata kanë mbushur putrat e madhe për të ecur në borë, dhe mustaqe të gjata mbi fytyrë. Ngjyra e trupit ndryshon nga një kafe të mesme të artë me ngjyrë bezhë-ish-të bardhë, dhe herë pas here, është shënuar me njolla kafe e mbyllur, sidomos në gjymtyrët. Të gjitha llojet e rrëqebulli gjithashtu kanë gëzof të bardhë në zemrat e tyre, barqet dhe në insides e këmbëve të tyre, të cilat janë zgjerime të gjoksit dhe lesh bark. Gjithashtu, për t'u ngjyrosur rrëqebulli së, lartësi lesh dhe madhësia dorëshkrim ndryshon nga e klimës varg-në Shtetet e Jugut perëndimore të Bashkuara, lesh dhe ngjyra janë të shkurtër, me flokë, të errët dhe putrat e janë më të vogla dhe më pak i mbushur, si rrëqebulli për të sillet ftohtë e saj klimës veriore, lesh merr progresive të trashë (për ngrohtësi), merr ngjyra më të lehta (për të maskuar) dhe putrat e saj të zgjeruar dhe të bëhet më i mbushur (per ambjentet e dëborë). putrat e tyre mund të bëhet më i madh se një dorë e njeriut dhe ose këmbë.

Ata kanë dëgjuar shumë të mirë dhe ata gjithashtu kanë 28 dhëmbë, e cila, kur çiftëzohet me strukturën e nofullës, thikë thellë në pre e tyre. Kjo mund të jetë veçanërisht e dobishme për të rrëqebulli, sepse ata nuk janë gjuetarët më efikase dhe ata humbasin shumicën e pre e tyre për një sërë faktorësh.

Llojet më të vogël janë ris dhe Rrëqebulli Kanada, me pesha mesatare 10-13 kilogram (22 to £ 29), ndërsa më i madh është Rrëqebulli Euroazisë, me peshë mesatare 18-25 kilogram (40 to £ 55), deri në një raportuar maksimale prej 40 kilogram (£ 88), por nuk ka variacion i konsiderueshëm brenda specieve.

Rrëqebulli në Shqipëri

Rrëqebulli në Ballkan[redakto | redakto tekstin burimor]

Vlerësimet paraprake për popullatën autoktone të rrëqebullit në Ballkanin jugperëndimor tregojnë se është popullata e rrëqebullit më e rrezikuar në të gjithë Botën. Situata bëhet edhe më alarmante po të mendohet se rrëqebulli i Ballkanit konsiderohet si subspecie më vete, Lynx lynx martinoi. Gjendja e tij nuk njihet mirë, por numri i gjithë popullatës mendohet të jetë nën 100 individë e përqendruar kryesisht në Shqipëri dhe Maqedoni.

Nga të dhënat e deritanishme, mendohet se në Shqipëri jetojnë 20-25 individë rrëqebujsh. Nevoja për masa mbrojtëse është urgjente dhe pikërisht për këtë, kohët e fundit ka filluar një projekt shumëpalësh për mbrojtjen dhe rikuperimin e popullatës së rrëqebullit të Ballkanit. Në këtë nismë marrin pjesë organizata ndërkombëtare si Grupi Specialist i Maceve të Egra të Botës (IUCN SSC/Cat Specialist Group), Organizata Zvicerane për Menaxhimin e Mishngrënësve të Mëdhenj (KORA), Fondi Evropian për Trashëgiminë Natyrore (Euronatur) dhe Instituti Norvegjez për Kërkimet Mjedisore (NINA).

Në nivelin rajonal, implementuese të projektit do të jenë Shoqata për Mbrojtjen dhe Ruajtjen e Mjedisit Natyror në Shqipëri (PPNEA) dhe Shoqata Ekologjike Maqedonase (MES). Projekti shumëpalësh i njohur si “Programi për Rikuperimin e Rrëqebullit të Ballkanit” në fazën e parë ka si synim të ndalojë rënien e mëtejshme të popullatës së rrëqebullit nëpërmjet studimit dhe monitorimit të species, sensibilizimit publik, forcimit të kuadrit ligjor dhe shpalljen e zonave te mbrojtura.

Në një periudhë më afatgjatë pritet të konkretizohet një Plan Veprimi për specien dhe të konsolidohet një Qendër Monitorimi Kombëtare për Mishngrënësit e Mëdhenj në bazë të eksperiencës së vendeve partnere në projekt.[2]

referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

[1] moe.gov.al

  1. ^ MSW3 Wozencraft Faqe 542
  2. ^ Qendra e Komunikimit Elektronik

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]