Wikipedia:Projekti Fjalori/Gjuhë

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Disambig.svg
Ju gjendeni në vitrinën e projektit Fjalori, një projektfaqe ndihmëse kjo në Wikipedia. Për fjalorin teknik shiko faqen e titulluar Fjalorthi, kurse për fjalorin e gjuhës shqipe shiko projektin Wiktionary
Projektfjalori.GIF
Rifresko memorien e serverit Për Gjuhë shiko më shumë në projektin "Wiktionary"
Ky projekt ndihmës për redaktorët në Wikipedia shërben për mbledhjen e fjalëve dhe shprehjeve frazeollogjike nga fusha të ndryshme, të cilat përdoren në fjalorin e përditshëm. Grupi i punës që merret me projektin e gjuhësisë, pasi i pastron ato nga fjalët vulgare bën bartjen e tyre për te fjalori i gjuhës shqipe.
.
Si funksionon? Shtypni shkronjën pranë numrave rendorë të seksioneve (titujve) dhe shkruajeni fjalën në fushën që do të hapet.
Pasi të keni shtypur Kryej ndryshimet është bërë futja në regjistër. Paraqitja e ndryshimit bëhet automatikisht në disa fleta që përdoren për sortime sipas lëndëve dhe sipas shkronjave.
Lexo : A B C Ç D Dh E Ë F G Gj H I J K L Ll M N Nj O P Q R RR S Sh T TH U V X Xh Y Z Zh / W Lart


Hape seksionin për germën :
A B C Ç D Dh
E E F G Gj H
I J K L Ll M
N Nj O P Q R
Rr S Sh T Th U
V X Xh Y Z Zh
Terminologji profesionale
W
PF sipas:
fushave alfabetit

Gjuhë dhe Letërsi
Arkeologjia
Arsimi
Baleti
Biznes
Ekonomia
Film
Fizika
Informatika
Interneti
Inxhenieria
Judikatura
Kimia
Komunikacioni
Kopshtaria
Kuzhina
Matematika
Mitologjia
Mjekësia
Muzika
Piktura
Gjeografia
Biologjia

A
B
C
Ç
D
Dh
E
E
F
G
Gj
H
I
J
K
L
Ll
M

N
Nj
O
P
Q
R
Rr
S
Sh
T
Th
U
V
X
Xh
Y
Z
Zh

Fjalori/Gjuhë/Lista&action=edit Lista nga kjo fushë:

Wikipedia:Projekti Fjalori/Gjuhë/Lista

Lista të tjera:

Papëve
Radio Televizioneve
Skulpturave
Aparateve elektrike
Aktorëve
Biografive
Drejtimeve muzikore
Elementeve të ndërtimtarisë
Festave fetare
Festave ndërkombëtare
Filmave
Filmave shqip
Insekteve
Kafshëve
Kafshëve të egra
Këngëtarëve dhe grupeve shqiptare
Librave
Sporteve
Video lojrave
Automjeteve
Motove kombëtare
Lista e produkteve ushqimore
Lista e programeve për PC
Përvjetoreve historike
Shfaqjeve teatrale
Shteteve
Teknologjive
Universiteteve
Bimëve
Botuesve shqiptarë
Emrave shqiptarë (f)
Emrave shqiptarë (m)
Festave
Filmave
Bibliotekave
Fushat
Personalitetve shqiptare
Shkrimtarëve shqiptar
Wikipedias


Fjalor i fjalëve nga gramatika dhe letërsia etj.

A[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Absolutj-a
    • Letërsia absolute në literaturë e njohur edhe si letërsia autonome apo letërsia e pastër janë shkrime në proza apo verse të cilat qëndrojnë pezull mbi realitetin, dhe qëndrojnë vetëm për veten e që nuk synojnë dëftimin e kuptimit të tyre.[1]
  • Abstarktj-a (Abstraktum)
    • Një substantiv i cili lidhet për një mendim, një ide, një ndjenë ose diçka tjeter të cilën materialisht nuk mund ta përthekojmë. Shembuj për abstrakten janë "Drejtësia", "Dashuria", "Fantazia", "Ëndrra" si dhe të tjera që e kundërshtojnë konkreten (konkretum).[1]
  • Adaptim-i (Adaptation) Nga latinishtja adaptare "përshtatje".
    • Ripërpunimi i një cope letrare, më së shpeshti i një vepre epike, me qëllim përshtatje një gjinije tjeter të caktuar (b.f. dramës, operës etj.) ose një mjeti tjetër komunikativ (b.f. filmit, radios, televizorit).[1]
  • Aforizëm-i
    • Shprehje që tregon për një fjali, zakonishtë të thjeshtë, e që rrjedhë nga një mendimi i shkurtë, apo nga një konkludim shpirtërorë. Në formë të ngushtë, formulohet në një shprehje nga një njohuri, nga një gjykim, apo nga një e vërtet e përgjithësuar ashtu që shprehja është e plotëfuqishme që të nxisë lexuesin të mendojë në mënyrë kritike. p.sh aforizma nga Verner Miçi (Werner Mitsch) "Mirëqenja është kur njerzit kanë më shumë Orë se sa kohë".[1] Me fjalë të tjera, një shprehje që në të njëjte kohë e afron lexuesin (dëgjuesin) me shkruesin (folësin) dhe e shtynë atë të zhytet në mendime. Në gjuhën e rrugës e njohur si "forre" si b.f. "Dy kuaj ti japë forre dhe me kali luajë"
  • Akrostik-u (Akrostichon)
    • Një vjershë, në të cilën ka hoka. Hokat ndërtohen nga shkronjat e para, rrokjet e para, ose shprehjet e para të verseve apo strofave të njëpasnjëshme ashqtu që kur të lexohen vertikalisht japin një fjalë, një emër apo edhe një fjali. Akrostiku adhurohej posaçërisht në antikë, më vonë edhe në mesjetë si dhe në letrat barokane. Në ditët tona shpeshë haset si pjesë e propagandës ekonomike.
Kosovar jam
O perendi
Sa të jem gjallë
Ora për mua le të bijë
Vajzë shqiptare
Arvanite të kem në shtëpi.[1]
  • Aksion-i
  • Akt-i
    • Akti është një copë e mbyllur në vete, copë e madhe si pjesë e një vepre tek drama e cila nëpërmjet ramjes së perdesë markohet.[1]
  • Alegorese
    • (Allegorese në gjermanisht) Dëftimi i një mendimi të fshehur prapa fjalëve të një teksti. Do me thënja e këtij mendimi mund të jetë i natyrës filozofike, nat. teologjike apo nat. morale. Thuhet se ky llojë veprimi për herë të parë është përdorur në shkrimet e Homerit. Ky veprim është zgjeruar pakë sa në shkrimet e institucioneve krishtere gjatë përkthimeve të librit të shenjtë për të mos humbur anën shpirtrore të tij të shprehur fjalë për fjalë.[1]
  • Alegori-a
    • Shprehje figurative e një përkufizimi të veprimit abstraktë të thejshtë apo kompleks, nëpërmjet figurave të kapshme (apo seri e figurave të kuptueshme). Shpesh vihet apo pasonë si personifikim si b.f. drejtësia (latinisht "iustitia") nëpërmjet një figure të një gruaje. Thuhet që alegoritë janë përdorur edhe në antikë dhe kanë qenë bukur mirë të përhapura, mirëpo edhe në mesjetë e në kohën e rilindjes evropiane nuk janë lënë pas dore. Në kohen barokane thuhet se përdorimi dhe përhapja e tyre ka arrit kulmin e alegoris në evropë. [1]
  • Aleksandrin
    • Shkrime e përgjithshme që pikë qendrore kanë Aleksandrin. [1]
  • Aliteracion-i
    • Shprehje për të treguar tingëllimen e ngjajshme të dy e më shumë fjalëve. Nëpërmjet tyre synohet të arrihet veçimi i efektit të lidhjeve të shpehjeve që përnga kuptimi shkojnë bashkë. Nëpërmjet tyre nëpër vjersha bëhen pikturime të tilla të zanoreve që mund të arrijnë efekte muzikore të gjuhës. [1]
  • Almanak-u
    • (gjermanisht: almanach) Në fillim shprehje për të treguar një lloj tablo të përdorur në orient për të vizatuar e shënuar mbi të dhënat e përdorura austronomike. Aty nga shekulli i 13-të, në Evropë, për gjëra të ngjajshme ka filluar të përdoret tabloja "kalendari". Në to, përpos të dhënave të thjeshta jepeshin edhe të dhëna më të thella si dhe elemente argëtuese. Kështu filluan të krijohen kalendare të veçanta për tema të ndryshme si b.f për teatër apo letërsi. [1]
  • Alhochdeutsch
    • Shprehje që zakonisht përdoret nga shkruesit me prejardhje anglo-saksone në shkrimet në gjuhen shqipe e, që nënkupton shkallen e parë të zhvillimit të gjuhës së shkruar gjermane d.m.th shkalla e parë në të cilen bazohet gjuha standarte e përdorur nga folsit e gjermanishtes në ditët tona. Dëshmit e para të saj, thuhet të datojnë që nga shekulli 6/7 por nuk është e rrallë të thuhet se ajo ka filluar nga shekulli 8, sipas dorshkrimeve të dëshmitarëve të asaj kohe. Koha e ashtuquajtur "Alhochdeutch" (zakonisht e lexojin si Altho'dojç) përfundonë me fillimin e kohës tjetër të quajtur "Mittelhochdeutsch" (lexo:Mitelho'dojç) e cila merret të ketë filluar aty nga mesi apo fundi i shekullit 11. "Althochdeutsch" që ndoshta mund të përkthehej diçka si gjermanishtja e lashtë e lartë ku lartë duket të ketë kuptimin letrare, thuhet që ende nuk ishte një gjuhë e përbashkët e unifikuar e shoqërisë por që u shpërnda në dialekte relativisht të pavarura të fiseve si Frankëve, Baiern (sigurisht Bavarët) dhe Alemanët.[1]
  • Aluzion-i
  • Ambiguiteti
    • (gjermanisht Ambiguiteat, nga latiishtaja "ambiguus" - "me dy kuptime - mendim dyftyrësh") Shprehje e retokrikës. Tregon si kuptimin e paqëllimt d.m.th kuptimin që merret si gabim si dhe kuptimin e dëshiruar si b.f. në kashtëlashta, hoka, gjëgjeza, shtosa, etj.[1]
  • Ambivalenc-a
    • (në gjermanisht Ambivalenz, nga latinishtja "ambi" - nga të dy anët, dhe "valens" i fuqishëm) Shprehje në literaturë dhe në shkencat e gjuhës, me të cilën shprehet paraqitja në të njëjten kohë e dy fenomeneve kundërthëse me njëra tjetren të cilat shpeshë fenomene verbuese. Flitet b.f për rryma ambivalente nëpër epoka apo për ambivalencën e këndëvështrimit të fjalëve.[1]
  • Amfibrak-u

An[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Anaforë-a
    • anafera (gjermanisht Anapher) - një figurë retorike, tek e cila një fjalë e thejeshtë apo e përbërë përsëritet në fillim të pjesës pasuese të fjalis ose në versen pasuese. Përdoret atëherë kur duhet të ndriçohet një e futur depërtuese apo që të bëhet një pasqyrë më e kapëshme.[1]

"Uji shushërit, uji gurgullon"[2] (Gother, "Der Fischer", 1779)[1]

  • Anagramë-a
    • Pështjellimi i vendeve të shkronjave të një fjale apo një grupë fjalësh me qëllim nxjerrje së një vargu të shkronjave të cilat paraqiten si fjalë me kuptim. I tërë veprimi bëhet pa shtuar apo lënë anash ndonjë shkronjë të fjalës së pshtelluar e cila duhet të gjendet nga lexuesi.[1]
  • Anakolutë-a
  • Anakreontike
  • Anakronizëm-i
    • (gjermanisht Anachronismus nga greqishtja "anachronismos" - "ndryshimi i segmenteve kohore") Në letërsin e vargjeve, anakronizmi d.m.th thymje e rrjedhes kohore kundër rrjedhes së renditur sipas historisë për persona, gjëra ose ngjarje. Anakronizmi mund të përdoret me qëllim edhe nga ana e autorit për të arritur efekte të qëllimta. Zakonisht përdoret për të nxitur një efekt komikë. Por edhe në bynat e teatrit nuk është rrallë të vërehet përdorimi i anakronizmit. Këtu përdoret me qëllim që materiali të mbetet i përgjithëkohëshe. Kjo ndodhë b.f. kur në kohën tonë në bynë luhet një dram nga Greqia antike dhe aty paraqiten me veshje moderne. Anakronizmi i padëshiruar krijohet nëpërmjet mangësisë së njohurive mbi çështjen.[1]
  • Anakolut-i
    • Në të vërtet është një gabim në strukturen gramatikore të fjalisë, pasi që pjesa e parë dhe pjesa e fundit e fjalisë nuk kanë lidhje ndërveti. Shërben si vegël e mirë stilizuese me qëllim veçimi të një shpartallimi apo veçimin e një personi të hutuar.[1]
  • Anakreontik-a
    • (gjermanisht Anakreontik) në kuptimin e ngushtë, shprehje për imitimin (çinimini) e rreptë në Oden-et greke të cilat thuhet se janë nga shekulli i 6 p.e.sonë dhe thuhet se i kishte lënë lyriku Anakresoni. Në kuptimin e gjërë lloj vjershe e cila temat dhe motivet i ka b.f. për lartësimin e miqëve për botën dhe në jeten e tyre. Anakreonet u muarren si shembull në Francen e shekullit të 16-të, si dhe për lyrikat e ashtuquajtura "gale" (galane) në shekullin e 17 dhe 18-të. Mirëmbajtës i dalluar i tyre i dalluar ishte Voltaire. Ky stil, pos ndikimit në lyriken folklorike (natyrale) të anglishtes, patë ndikim edhe zhvillimin e anakreotikës në literaturën gjermane. Në këtë të fundit, rreth vitit 1740 depërtojë e njohur si lyrika "Rokoko". Këtu një numër i temave variohet duke u ripërsëritur: Dashuria, Verëra, Natyra, Miqësia dhe Shoqëria, Vjershtaria si dhe "dituria e mirëpritur" (e argëtuese, e çeltë). Vendet e ngjarjeve në vjershta anakreontike zakonisht janë pejsazhe natyrore të adhuruara në të cilat paraqiten figura mitologjike (Amori, Bacchus-i, Nimfet, Musen-et dhe Graciat) dhe shpeshë edhe autori me të dashurën e tij. Përfaqsues kryesorë të Anakreontikës janë anëtarët e rrethit të vjershëtorëve në Hallem: Johan Ludwig Gleim, Johan Nikolaus Geotz dhe Johan Peter Uz. Këta i përkthyen, përshtatën dhe botuan anakreontiket antike. Përfaqsues tjerë të njohur janë Fridrich von Hagedorn, Gotthold Ephraim Lessing dhe Goethe.[1]
  • Anale-t
    • (Annalen - gjermanisht nga latinistja "annus" - viti, HZ-lenanajsananash) libra vjetor, vjetarë, libra të ndodhive apo ngjarjeve historike, në të cilat bëhet radhitja e tyre sipas viteve. Paraqitja e ngjarjeve është e "pastërt" mirëpo e vërshtison lidhjen logjike të ngjarjeve, pra është lineare[3], nga gjysma e dytë e shekullit 11, analet filluan që pjesërisht të lidhen me "kronikat". [1]
  • Anapest-i
  • Rrjedhë e një lloj versi (vër si ... vargë) tre pjesorë nga koha antike, format themelore të të cilit përbëhen nga dy rrokje të shkurta pa theksuara apo një rrokje e gjatë e theksuar. Në motet antike, anapesti përdorej për marsh apo për beteja, pasi që kombinimi i rrokjeve "shkurt-shkurt-gjatë" krijon efektin me karakterë shtytës. Si e kundërta e anapestit merret Daktilusi (Daktylus)[1]
  • Anologji-a
    • Shprehje që kryesisht nënkupton "Ngjashmërin" si rrjedhë e vetive, në gjuhën shkencore ka kuptimin e "përafërsia" e dy fjalëve, e dy formave të fjalëve apo edhe e si shkruhen ato. [1]
  • Anastrof-a
    • Shprehje për rikthimin e rradhitjes së zakonshme të fjalëve. Përdoret për shkakë të ritmt, fërkimit ose për të shfaqë një mënyrë të veçant të të folurit. b.f. "Buzë tua t'kuqe" dhe "T'kuqe tua buzë".[1]
  • Anekdotë-a
    • tregim i cektë, shpeshë i nxehtë ose qesharak në të cilin zbardhet veçoria karakteristike e, një person i njohur e, një dukuri e njohur e, një tip të njerzëve. Zakonisht, anekdota neutrale përfundojnë me pikë kthese të befasueshme të tregimit, apo edhe me thënjen e një personi nga i cili nuk do të pritej. Anektodta shpeshë pshtellohet me aforizmat, barcoletat dhe epigramet.[1]
  • Anglocizmi
    • Shprehje e përdorur nga anglo-saksonet me të cilën tregojnë trashëgëmin e përkatësis gjuhësore të fjalëve të anglishtes që kanë depërtuar apo huazuar në gjuhët tjera. Me të nuk ndahet vetm një fjalë por hynë edhe fjali të përbëra si b.f. "he shook my hand". Nganjëherë bëhen dallime në mes të anglocizmit dhe amerikanizmit, pra nga cila hapsirë ka arrdhë fjala apo shprehja. [1]
  • Anonim-i
    • (anonym - gjermanisht) Shprehje për të treguar libra autorët e të cilëve nuk janë të dhënë, nuk përmenden apo edhe nuk janë të njohur. Shkaku i mos njohjes së emrit të autorit mund të qëndrojë për vetë faktin që nuk dihet (ka botues e përmbledhës të shumë të veprave në mesjetë që nuk ju dihen autorët) ose vetë autori i vepres ka dëshirë që të mbetet anonimë. Për këta të fundit thuhet pseudonim, dhe shkaqet mund të jenë të ndryshme, të rastësishme, personale (arixhi ndaj publikut), për shkakë të përmbajtjeve të vepres (përmabjtje të natyrës politike, erotike etj.), që zakonisht pseudonimi paraqitet si nevojë e kohës. [1]
  • Anotacion-i
  • Antagonist-i
    • Kundër luajtësi i herojit para së gjithash nëpër drama. Antagonisti zakonisht ka "vija" negative dhe nëpërmjet veprimeve të tij kushtëzonë katrastrofen apo së paku fatin e herojit. Në vepren "Grushti" (1808 "Faust" - Goethe) të Gëtes b.f. Mefistofelesi (gj.Mephistopheles) është antagonisti i Doktor Grushtit (Dr. Faust).[1]
  • Antitezë-a
  • Antologji-a
    • Një përmbledhje të copave të teksteve që më parë nuk kanë pas lidhje ndërmjet tyre, ose tekst i nxjerrur nga një këndëvështrimin sistemati i pikave historike. Kështu mund të përmblidhen në një vepër tekste të ndryshme të një autori, grupi të autorve, një epoke apo një gjinie letrare.[1]
  • Antonime
  • Antonomazë-a
  • Antik-a
    • (Littera abtiqua, li të terët) shprehje për gjitha llojet e shkrimit të dorës tek të cilat harqet janë të rrumbullakta dhe nuk janë harqe të thyera si b.f. tek lloji "fraktura". Lloji i shkrimit antika, u krijua paralel me llojin fraktura aty nga mesi i shekullit 15. Mirëpo në Gjermani filluan të dominojnë nga viti 1941. Shkrimi që jeni duke lexuar tani është shkrimi i shtypit i llojit antikë.[1]
  • Antipacion-i
    • (Në gjermanishtë "Antizipation") ka dy kuptime:
      1. Në shkencat e letërsisë: një teknikë tregimi sipas së cilës nëpërmjet të dhënave, paralajmrohet apo dëftohet rrjedha e tij, rrjedhë e cila shumë më vonë në përmbajtje bëhet e qartë.[1]
      2. Në retorikë: Mënyrë e fjalimit, nëpërmjetë së cilës folës i heqë apo ju merr fuqin e kundërargumenteve të fjalimit të tij.[1]
  • Antonim-a
    • (Në gjermanisht "Antonym") një fjalë e përballuar me kuptimi e kundër të saj, b.f. "i madh"/"i vogë", "gjatë"/"shkurt". [1]
  • Antrakt-i

Ap[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Apogje-u
  • Apokrif-i
  • Apokrife
  • Apologji-a
    • (në gjermanisht "Apologie") fjalim vetëmbrojtës apo shkrim vetëmbrojtës, me të cilat tentohet arsyetimi i veprimit ose botëkuptimeve kundrejt ngacmimeve. Apologjia më e njohur është ajo e Platonit pas vdekjes së mësuesit të tij, të cilën e përmbllodhi si "Apologjia e Sokratit" para gjyqit të Athinës. [1] Tek ne shqiptarët apologjia ka pasur kulminacionin në vitet 2003-2006. Kultivuesit më të mirë të saj kanë qenë mërgimtarët në Gjermani, ndërsa konkuret e saj kanë qenë në Kosovë. Gjatë kësaj kohe, po thuaj se anjë fjalim nuk ka përfunduar pa fjalën pyetëse gjykuese "A po jo" të sakatosur në fjalën pyetëse të pa përkufizuar "A po"?
  • Apostrof-i dhe Apostrof-a
    • (në gjermanisht "Apostrophe" - Apostrofa) nënkupton kthimin përballë e të drejtëpërdrejtë të shkrimtarit apo ndonjë figure, ndaj publikut, por edhe sendeve apo personave që mungojnë. Tekstet me apostrofa zakonisht janë si të "gjalla". Bertolt Breht (Bertolt Brecht) "Aty ku dembabadem ishte një fije bari, aty tani je ulur ti, kantë vajguri". (Wo ehedem ein Gras war Da sitzest jetz du, Oltank") [1]
  • Apoteozë-a
    • (në gjermanisht "Apotheose") - ngritja e një njeriu në nivel të Zotit, sidomos rrespekti për një sundues të gjallë apo të vdekur. Ngritje e till e lartë, e veçantë i është bërë Lekës së Madhë dhe cezarëve të Romës, b.f. Augustinit .[1]
  • Apel-i
    • (në gjermanisht "Appell") Ftesë apo vërejtje e depërtueshme, e thënë me theksë të veçantë për një veprim të caktuar.[1]
  • Apendiks-i
    • (në gjermanisht "Appendix") shprehje për shtesat e ngjitura si pasqyra apo përmbajtje një libri apo një vargu të mbyllur librash.[1]
  • Argument-i
    • ... në retorikë, është shprehe për të treguar thelbin e dëshmive mbi të cilat bazohet pohimi i paraqitur si i vërtetë.[1]
    • ... shkencat e letërsisë, shprehje për fjalë hyrse në prozë apo rredhë, në të cilën hyrje jepet një llojë pasqyrimi i shkurtë përmbajtjes së tyre. Ky veprim ishte i adhuruar në antikë dhe në kohën barokane. Në epokat tjera, vihet re aty këtu nga ndonjë shkrimtarë. Ky veprim, zakonisht përdoret vetëm nëpër format e shkruara, përderisa prologu flitet, ai shpeshë e kryenë këtë funksion.[1]
  • Arkaizëm-i
  • Arkitektonikë-a
  • Artikull-i
  • Art-i
  • Asindetë-a
  • Asonancë-a
  • Avantur-a
    • Roman ngjarjesh apo avantuarave është shprehje për të treguara romanet në qendër të të cilëve gjendet një ndodhi ose përjetim.[1]
  • Autobiografi-a
  • Autograf-i

B[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Baladë-a - një vjershë e cila një vepër pakësa dramatike e tregon sipas botëkuptimeve epike. Në përgjithësi bëhet dallimi i atyre të shekullit 15/16 të njohura në Evropë si balada popullore dhe freskimi apo krijimi artistik artificial i tyre. Në sipërfaqe depërtojnë prapë aty nga shekulli 18 si balada të reja popullore. Për nga motivet dhe strukturat është vështirë të bëhet përkufizimi i baladave. Shpeshë bëjnë pjesë në anën mbinatyrore: Fuqi mbinatyrore, Shpirtëra, Hijalle, Siforma të perendive, si dhe fate anonime. Në to shihet një simpati për historin dhe për problemet sociale. Tregimi bëhet i shkurt dhe i dendur (koncentruar). Balada e parë popullore e njohur në gjermanisht është ajo e "Hilderbrandit" rreth vitit 800. Balada e parë artistike u prodhua nga Johann Wilhelm Gleim. Goethe shkroi balada ("Der Zauberlehrling" 1797) dhe me "Erlkónig" (1782) arriti deri në atë masë sa që të jetë themelues i drejtimit natyrorë magjik të baladave. Në bashkëpunim me të, Schiller, prodhojë "Ideenballade" (b.f. "Die Beurgschaft" 1798). Po edhe këto kishin një simpati për ndodhit historike. [1]
  • Barbarizmë-a
  • Bard-i
  • + Barokanë (Barock) shprehje plotësuese (nga portugalishtja barocco - parregullsi, shtrembërim) që përcakton stilin e prodhimtaris (jo krijimtaris) artistike rreth vitit 1600 në renesancen italiane. Stil i cili më tej kalojë në pjesë të Evropës dhe kolonitë e saj. Faza e vonëshme barokane që fillon aty nga 1720-ta, aty nga viti 1770 kalonë në të ashtuquajturin stilin "Rokoko". Karakteristika (veçori) të këtij stili: merret si koha e kundërthënjeve; qendra të saj në Spanjë, Itali dhe Francë; literatura barokane në gjermanishte fillon me librin e poetëve gjerman (Buch von der Deutschen Poeterey - 1624); Gjuha e autorëve mbështete në gjuhën e oborreve me forma të rregulluara të të folurit; [1]
  • Bartje-a
  • Bejte-ja
  • Beletristikë-a
  • Bibliografi-a
  • Bibliografi
  • Bilinat
  • Biografi-a
  • Bufonadë-a
  • Bukolike
  • Burleskë-a

D[redakto | redakto tekstin burimor]

G[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Galicizëm-i
  • Gazel-i
  • Gojëdhënë
  • Grotesk-u


K[redakto | redakto tekstin burimor]

N[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Naimian (vargu) ose vargu gjashtëmbëdhjetërrokësh
  • Namatisje-a
  • Natyralizëm-i
  • Nekrolog-u
  • Neologjizëm-i
  • Njuegje (org. New Age, në kuptimin "Era, epoka e re")
    1. Shprehje e përdorur nga vitet 1970-ta për një seri përpjekjesh për të kapërcyer krizën moderne të epokës së teknologjisë, në përpjeke të të cilave njëhsimi i njerzimit, bashkimi i tij me natyrën tentohet të ripërtrihet. Për këtë Njuegji i këthen shpinën të ashtuquajturit mendimit "analitik" të kulturës racionale (të pjesëshme) dhe të kulturës industriale. Pjesë të Njuegjit, para së gjithashë e përqafojnë njohjen esoterike dhe kërkojnë e tentojnë gjallërimi e magjive dhe miteve. Disa mendimtar të Njuegjit tentojnë që mendimin modern shkencoro-natyrorë nëpërmjet siper shtresimit të mendimeve ekologjike, feministe dhe pacifiste ta plotësojnë. Kështu, Njuegjistët popullarizuan teori të reja natyrore e shkencore të cilat më parë ishin prekur nga Werner Heisembergu dhe Albert Ainsteini.[1]
  • Njukriticism (org. New Criticism, në kuptimin "kritika, kritizimi i ri")
    1. Njukriticism është një drejtim angloamerikan i shkencës së literaturës, i cili, veçanërish gjatë periudhës 30 vjeçare (1930/1960) ishte efektiv si kundëkahje, apo si kundërpeshë, e drejtimeve dhe kahjeve të sociologjis pozitiviste. E ndikuar, veçanërisht nga Croce Benedetto, Njukriticismi, thekson autonomin e veprave të artit të literaturës dhe heq dorë nga një pjesë e madhe e shkaçet historike, sociologjike dhe biografike. Kështu Njukriticismi, në qendër të vemëndjes për vepren merr pyetjet e përshkruesit, vlerat intepretuese, stilin e analizimit gjegjësisht strukturen analizuese, pastaj problemet e metafës, figurizimi si dhe karakterin simbolizues. Shtytja gjegjësisht përpjekja metoditike e re e Njukriticismit rreth intepretimit qëndron në çeljen e shumanëshmëris (Ambiguiteti) sematike të gjuhës. Përfaqsues të Njukriticismit, së pari ishin shkrimtarët dhe kritikët si b.f. Thomas Stearns Eliot dhe Ezra Pound, si dhe teorikët John Crowe Ranson ("The new criticism", 1941), William Empson dhe Allen Tate.[1]
  • Nëntërrokësh-i
  • Nëndëvargëshi
  • Ndikim letrar
  • Ngjyrim lokal
  • Nihilizëm-i
  • Nibel, vjersha (org. Nibelungslied)
    1. Nibeli është një lloj eposi heronjësh, i krijuar aty nga viti 1200, në gjuhën gjermane, konkretisht në atë të quajturen gjuhën e mesme të lartë gjermane apo si thonë gjermanët "mitel-hoh-dojç" (mittelhochdeutsch). Zakonisht, përbledhësi i vargjeve të tilla mbetet anonim. Nibeli ushqehet por edhe buron nga të dhënat e sagave dhe vjershave për heronjët prejardhja e të cilave mund të ndiçet deri rreth shekullit të VI-V. Kënga, pra vjersha, përbëhet nga 39 "Aventiuren" në form të strofave nibeluese dhe përshkohet nëpërmjet një ritmi të rreptë dhe pauzave të rregullta.[1]
  • Novatorizëm-i
  • Novelë-a

Sh[redakto | redakto tekstin burimor]

V[redakto | redakto tekstin burimor]

Vi[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Viu (viu-viu) - Përdoret për të shënuar zërin e hollë e zakonisht të zgjatur që bën diçka kur lëviz me forcë e me shpejtësi në ajër, kur fërkohet me diçka tjetër etj. Viu-viu bënte dera
  • Vizake
    • Vizake (mbiemer) - që ka trup të gjatë, të drejtë e të hijshëm, trup derdhur (për njerzit).
    • Vizake (botanik) - Që vjen i zgjatur dhe është dhe është njësoj në të gjithë gjatësin e vet. Gjethe vizake
  • Vizat [Vizas]
    • Vizat(kalimtare) - E bëj vija-vija, e mbushë me viza, vijëzoj, vijos. Vizat fletoren
    • Vizat - Lë gjurmë vija-vija në një sipërfaqe. Ia vizati shpinen një kali me shkop e rrahu aq shumë sa i mbeteën gjurmë vijash mbi shpinë.
  • Vizatohet (vetvetore)
    • Vizatohet - Shfaqet figura e diçkaje; duket, shuet, dallohet; përvijohet. Atje larg vizatoheshin majat e maleve. U vizatohej gëzimi në fytyrë.
    • Vizatohet - Shfaqet diçka në imagjinatë; përftyrohet. Vizatohet e ardhmëja e ndritur.
    • Vizatohet (pësore) e Viatoj
  • Vizatoj
    • Vizatoj (kalimtare) - Paraqit a riprodhoj në letër një send ose një figurë me laps, me bjëra, me penë etj., bëjë vizatim në letër a diçka tjetër; zotëroj artin a mjeshtrin e vizatimit. Vizatoj një mjeshtri (një lule, një pemë, një kub ...)
    • Vizatoj (figurative) - Përshkruaj zakonisht shkurt, me gojë ose shkrim, një ngjarje, një gjendje, një njeri; Jap idenë a pamjen diçkaje. Vizatoi të ardhëmen. E vizatoi mirë gjendjen
    • Vizatuesi - Ai që merret me vzatim, ai që bënë vizatime. Syri i vizatuesit, Dora e vizatuesit.
  • Viza -
    • Viza - Shenjë e zgjatur dhe e hollë që bëhet mbi diçka me laps, me penë etj., vijë. Vizë e drejtë (e lakuar, gjarpëruese). Vizë lidhëse
    • Viza - E thelluar a e çarë e ngushtë në diçka, vijë. Vizat e dorës.
    • Viza (administrat) - Shënim zyrtar me vulë të posaçme në pasaportën a në letërnjoftimin e dikujt, me të cilën ai lejohet të hyjë e të dalë nga kufiriose të kalojë në një shtet tjetër.
  • Vizgatori (shih Çarku) - Vizgatori i duhanit. I morën gjak me vizgator.
  • Vizga (bised) - Vijë e hollë dhe shkurtë e shënuar në një letër; vizë e parregullt, shkarravinë. Bëri një vizgë. E kishte bërë gjithë vizga.
  • Vizimi - Veprimi sipas kuptimeve të foljeve vizoj, vizohet. Vizimi i dërrasës së zezë. Vizimi i fushës së futbollit. Thikë për vizim, tek.
  • Viziri - vegël optike që i vendoset armës për të marrur në shënjestër një objekt. E morri në vizir
  • Vjershë-a
  • Vodëvil-i
  • Vullgarizmë-a

Dëftime[redakto | redakto tekstin burimor]

[1]
  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab ac ad ae af ag ah ai aj ak al am an ao ap aq ar as at au av aw Vëretetuar nga dy, tre burime, përkthyer nga Hipi Zhdripi, paraqitur bazuar në serin për "duda" e "duduka" gjerman "Schuler Duden" Literatur, Ein Lexikon zum Deutschuntericht Das grundlegende Wissen zur Literatur, zu Schriftstellern und ihrem Werk, Einblicke in Theater-, Sprach- und Medienwissenschaft. Botues për duda e duduka me shpresë që më mirëkuptojnë: "DUDENVERLAG" Mannheim - Leipzig - Wien - Zurich, ISBN 3-411-05403-4.
  2. ^ Diçka qishtu, kryesorja me u kuptu Uji"
  3. ^ Pa e ditë saktësisht çka d.m.th anale edhe nuk më pëlqejke fjala "kronologjia" e kom provu me Vitviteja të krijoj një teks dixhital jolinear për të krijuar këtë "logjiken lidhëse të ngjarjeve" - qëllimi ka qenë Rilildja Kombëtare, por vështirë është për një personë, duhet së paku dy gjenerata të një klase të mesme. Njëra që gjatë nxjerrjes së shënimeve nga lëktyrat që ju jep mësuesi i dixhitalizon ato, gjenerata tjeter që i vërteton, komercialistat i bijin thikë - ahhaha. Sido që të jetë është e mundshme që të krijohet një hipertekst në gjuhën shqipe për historin pa pare, nxënsit për nxënsit.