Majmuni

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
link= http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Sigurimii_i_cil%C3%ABsis%C3%AB9 Ky artikull është jo i plotë ose me cilësi të dobët. Mund të ndihmoni Wikipedian duke e përmirësuar!
Ky artikull duhet të përmirësuar në:  Pa referenca, Nuk ka strukture te mirë, Nuk ka përmbajtje të mirë, Përbman shumë terme(fjalë përkufizuese) në gjuhë të huaja --Liridon 10 Gusht 2010 18:06 (CEST)

Një majmun është çdo platyrrhine. Të gjitha primatet që nuk janë prosimians (lemurs dhe tarsiers)jane majmune. 264 lloje te ruajtur dhe te njuhur majmunesh përfaqësojnë dy nga tre grupimet e majmuneve primate(grupi i tretë janë 21 lloje të apes). Majmunet konsiderohen në përgjithësi të jene inteligjente, ndryshe nga apes majmunët zakonisht kanë frak. Ne Botën e Re majmunët janë të klasifikuara brenda Platyrrhini parvorder, ndërsa majmunët e Botes se Vjeter (superfamily Cercopithecoidea) janë pjesë e Catarrhini parvorder, i cili përfshin gjithashtu apes. Kështu, duke folur shkencerisht, majmunët janë paraphyletic (jo një grup i vetëm koherent) dhe majmunët e Vjetër Botërore janë në fakt te lidhur me ngushte me apes se majmunët e Botën e Re. Për shkak të përmasave të saj (deri 1 m / 3 ft) Mandrill është menduar shpesh që të jetë njëape, por është në fakt një majmuni i Botes se Vjeter. Gjithashtu, disa specie majmuni kanë fjalën "ape"te perbashket ne emrin e tyre. Sipas Oxford Dictionary anglisht, fjala "majmun" mund të dale në një version gjerman Dhelpra Fox, botuar rreth 1580. Në këtë version të trilluar, një karakter të quajtur Moneke është i biri i Martin Ape. Fjala Moneke mund të ketë pasur rrjedhimin nga monna italiane, që do të thotë "një majmun femër". Emri Moneke ka jetuar ne kohë për shkak të popullaritetit të dhelpres Fox. Termi majmun'është një grupim artificiale, por nuk është një taxon I mire por në vend të kësaj ai është një grup paraphyletic, si "peshku". Njëtaxon I mire, biologėt më moderne e konsiderojnë atë,si është një grup monophyletic, që është, një grup i përbërë nga të gjithë pasardhësit gradual te një specieje të vetme paraardhëse. Termi majmun "mbulon të gjitha platyrrhines (banesë, gjerë hundët) dhe disa catarrhines (hunda-poshtë), por përjashton apet. [1] Një grup majmunësh mund ti referohet një misioni apo një fisi. Majmunet kame madhesi 140-160 milimetra (5-6 in) gjatë (plus bisht) dhe 120-140 gram (4-5 ons) në peshë, Mandrill mashkull ka madhesi gati 1 metër (3,3 ft ) i gjatë dhe peshon 35 kilogram (77 lb). Disa janë arboreal (që jetojnë në pemë) ndërsa të tjerët jetojnë në savanë; dietat ndryshojnë midis llojeve të ndryshme, por mund të përmbajnë çdo gje te mëposhtme: fruta, gjethe, fara, arra, lule, vezë dhe kafshëve të vogla (duke përfshirë insektet dhe merimangat). Disa karakteristikajane te perbashketa midis grupeve; grupi I Botes se Re te majmuneve kanë bishtin e kapshem ndërsa majmunët e Vjetër Botërore nuk kanë bisht që kapet ose ose te jete I dukshem. Disa kanë vizion trichromatic ngjyra si ajo e njerëzve, të tjerët janë dichromats ose monochromats. Edhe pse të dyja Botet e majmuneve pra e reja dhe Vjetra, si apet, kanë përpara sy ballafaques, fytyrat e Botes se vjeter dhe majmunët e re botërore duken shumë të ndryshme, ndonëse përsëri, secili grup ndan disa veçori të tilla si tipet e hundët, cheeks dhe rumps.