Mbishkrimi i Ballshit

Drawing of the entire column per Praschniker

Mbishkrimi i Ballshit është një dokument i dyfishte mbi kristianizimin e bullgareve në njërën anë dhe epitafin e varrit te kryqtarit norman. Dokumenti i kristianizimit te bullgareve ne Shqipëri është një epigrafi nga koha e Bulgarian Prince (Knyaz) Boris I (852–889) që dëshmon kristianizimin e bullgarëve. Mbishkrimi u zbulua në afërsi të Ballshit, më 1918.

Mbishkrimi ne gjuhën greke mesjetare - mbulon në pjesën e sipërme të një kollone mermeri, ndërsa në pjesën e saj të poshtme, epitafin e më i vonshëm në latinishte për normanin komandantin Robert de Montfort i cili vdiq më 1108 dhe një kryq në mes të kolonës. Kolona u zbulua nga ushtarët Austro-Hungarezë gjatë Lufta e Parë Botërore 25 kilometrash në juglindje te qytetit të Berat, afër Ballshit, në rrënojat e një manastiri.

Mbishkrimi i Ballshit është një burim i rëndësishëm kohor dhe vendor për kristianizimi i Bullgarëve dhe për hamendësimin se deri ku mund te ketë shkuar ushtria e Mbretërisë së Parë Bullgare dhe zgjerimi i te ashte quajturës Kutmichevitsaes bullgare gjate sundimit te Borisit. Klementi i Ohrid në biografinë koncize nga Demetrios Chomatenos, në fillim të shekullit të 12 Kryepeshkopi i Ohrid, lë të kuptojë për ekzistencën e gurëve të ngjashëm në kolona në zonën e Gllavenica, duke njoftuar pagëzimin e bullgarëve në territoret shqiptare. Chomatenos madje është i mendimit se ato mund të jenë bërë nga Klementi, megjithëse nuk ka dokumente për këtë, ai shprehet :

“

Ai [Klementi] na la ne në Ohër mementos tilla dhe libra të shenjta, si dhe veprat personale të mendimit të tij të shquar dhe dorës se tij, që janë të vlerësua sikur ti ketë shkruar vete perëndia Tablets of Moses. And in Kefallonia one can still see stone columns preserved until today, on which letters have been inscribed, marking the incorporation and integration of the people to Christ.

”

Kurse kjo fraze sa e largon këtë mendim në drejtim te Greqisë te Qefalonisë, pra ka nje kontradikte argumentimi. Vendi i saktë i këtij mbishkrimi nuk dihet mire. Informacioni vjen nga Prashnikeri. Në gjysmën parë te shekullit të 20 ishte ekspozuar në një muze Durrës. Muzeu kombëtar Arkeologjik në Sofja ruan një printim te epigrafit.

Teksti

“

[Εβαπτισθη ο εκ θ(εo)υ αρχων Βουλγ]αρια[ς] Βορης ο μετο- τομασθεις Μιχαηλ συν τω εκ θ(εο)υ δε- δομενω αυ- τω εθνει ε- τους ςτοδ.

”

“

[The by God Arkont of Bulg]aria Boris, i riquajtur Mikael, [u pagëzua] së bashku me robt e perëndisë 6374 [1 Shtator 865 – 31 gusht 866]

”

Shih

• Shqiptarët e Bullgarisë
• Shqiptarët e Rumanisë

Referenca

• Camillo Praschniker: Zwei mittelalterliche Inschrichten aus Albanien, Anzeiger der phil-hist. Klasse dar Akademie der Wissenschaften in Wien, 56 Jahrg, 1919, № XIII (German), S. 73–76 1920

• Веселин Бешевлиев: Първобългарски надписи (Bulgarian), S. 139 1979

• Веселин Бешевлиев: Прабългарски епиграфски паметници (Bulgarian), S. 87–88 1981

• Златарски, Васил Н (1923-1924). "Намереният в Албания надпис с името на княз Борис-Михаила" Bulgarian. Slavia (II): pp. 61–91. 

• Йордан Иванов: Български старини из Македония (Bulgarian), S. 12–16 1931