Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Kopertina e librit

Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, (latinisht: "mathematical principles of natural philosophy" shpesh e quajtur shkurt Principia ose Principia Mathematica) është libër tre vëllimësh i shkruar nga Isak Njutoni dhe i botuar më 5 korrik të vitit 1687.[1][2] Libri përmbanë pohimet e Ligjeve të lëvizjes të Njutonit duke formuar themelimin e mekanikës klasike si dhe ligjet e tija universale të gravitacionit si dhe derivimin e ligjeve të Keplerit për lëvizjen e planetëve. Principia njihet si një nga shkrimet më të rëndësishme të të gjitha kohërave.[citim i duhur]

Në formulimin e teorive të tija fizike, Njutni zhvilloi fushë të metematikës të njhur si analiza. Sidoqoftë, gjuha e analizës gjerësisht u la jashtë Principia-s. Në vend të kësaj, Njutoni ndryshoi shumicën e dëshmive të tija si argumente gjeometrike.

Është një shtojcë në Principia, emëruar General Scholium në të cilën ai shkruan hipotezën e tijë të famshme Hypotheses non fingo ("I feign no hypotheses" ose "Unë nuk punoj me të qëlluar").

Konteksti historik[redakto | redakto tekstin burimor]

Fillimi i revolucionit shkencor[redakto | redakto tekstin burimor]

Roli i Njutonit[redakto | redakto tekstin burimor]

Shkrimet dhe publikimet[redakto | redakto tekstin burimor]

Kopje nga botimi i parë i librit Principia me korrigjime dorëshkrimi për botimin e dytë

Përmbajtja e librit[redakto | redakto tekstin burimor]

Në hyrje të Principia-s, Njutoni shkroi:[3]

„... matematika racionale do të jetë shkenca e lëvizjes duke rezultuar nga cilado forcë dhe nga forcat e kërkuara për të shkaktuar ndonjë lëvizje ... dhe për këtë unë ofroj këtë punim si principet matematike të filozofisë, për gjithë barrën e filozofisë që duket të përmbajë në këtë — nga fenomeni i lëvizjes në hetimin e forcave të natyrës dhe pastaj nga këto forca të demonstrohen fenomenet tjera ...“


Botimi i dytë[redakto | redakto tekstin burimor]

Botimi i tretë[redakto | redakto tekstin burimor]

Shih edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

[1]

Literaturë tjetër[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Guicciardini, N., 2005, "Philosophia Naturalis..." in Grattan-Guiness, I., ed., Landmark Writings in Western Mathematics. Elsevier: 59-87.

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]