Thyesa

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Fig.1 Thyesa 1/4

Thyesat janë rezultat i pjesëtimit të dy numrave të plotë. Me fjalë tjera shprehja e trajtës

\frac{a}{b} apo a/b, ku a-ja quhet numërues dhe është numër i plotë kurse b-ja quhet emërues dhe është një numër i plotë i ndryshëm nga 0 quhet thyesë ose numër racional.

Pjestimi i dy numrave të plotë nuk është gjithmonë numër i plotë në ato raste themi se kemi pjesëtim me mbetje. Nëse kemi mbetje atëherë thyesa shkruhet si numër decimal p.sh 1/2 si 0,5 por mund të ndodh që numrat pas presjes të përsëriten pakufi shumë herë p.sh 1/3 do ta shkruanim rezultati do të ishte 0,333..., pra një numër decimal periodik 3-shi pas presjes dhjetore përsëritet pafund shumë herë. Pasi për të shkruar pakufi 3-sha do të na duhej pakufi kohë po e lëmë më mirë si 1:3 apo 1/3 :-).

Në Kalkulator thyesat shprehen si vijon: Thyesakalk2.jpg

Si shembull do ta trajtojmë thyesën \frac{1}{4}, thyesa \frac{1}{4} d.m.th se një objekt e ndajmë në katër pjesë dhe një prej tyre e marrim(një prej katër pra një të katërtat), në mënyrë grafik(Fig.1):


Pjestimi i Thyesave[redakto | redakto tekstin burimor]

Pjestimi i Thyesave bëhet gati i njëjtë me Shumzimin e Thyesave vetëm se në fillim bëhët rrotullimi i thyesës së djathtë dhe pastaj Shumzohen Thyesat si që u përshkrau më lartë:

Pjestimi.jpg


Thyesat e dyfishta[redakto | redakto tekstin burimor]

Pasi më lartë thamë se thyesa është edhe pjestim i dy numrave(d.m.th. i Emëruesit dhe Numëruesit) mund të kemi iden që dy Thyesa në vendë që ti pjestojmë, ty shkruajm sy thyes. Më poshtë të shohim Operacionet me këtë lloj Pjestimi:

Thyesat e dyfishta.jpg


Mbledhja dhe zbritja e thyesave me numrues të njejtë[redakto | redakto tekstin burimor]

Mbledhja dhe Zbritja e thyesave jan operacione pak më të komplikuara se shumzimi dhe pjestimi i thyesave

Në qoftë se emëruesit e thyesave janë të njëjtë atërherë mbledhja dhe zbritja e thyesave është shumë e thjesht dhe bëhet si vijon: Emruesi shkruhet në vendin e emëruesit në rrezultat kurse numruesat mblidhen gjegjësisht zbriten psh:
Mbledhja dhe zbritja e Thyesave.JPG

Mbledhja dhe zbritja e thyesave me numërues të ndryshëm[redakto | redakto tekstin burimor]

Mbledhja dhe zbritja e thyesave kur numruesat jane te ndryshem behet ne disa menyra. Njera prej menyrave eshte si vijon:

Ne numëruesin e rrezultatit shkruhet prodhimi i numruesve te thyesave qe duhet te mblidhen gjegjesisht te zbriten, kurse ne emrues te rrezultatit llogaritet mbledhja gjegjesisht zbritja e prodhimeve te emruesit te thyeses se par me numruesin e thyeses se dyt me prodhimin e emruesit te thyeses dyt me numruesin e thyeses par.(Shih figuren)

Mbledhja dhe zbritja e thyeses2.JPG


Ne rastet kur kemi ne numrues numra te medhenj preferohet te perdoret shvp-ja(shumfishi me i vogel i perbashket) e numruesve te thyesave(shih me posht) te shohim ne nje shembull:

Mbledhja e thyesesshvp.JPG (230,123)

Shumfishi me i vogel i perbashket(ShVP) dhe Pjestuesi me i madh i perbashket(PMP) i dy numrave[redakto | redakto tekstin burimor]

Shvp-ja apo shumfishi me i vogel i perbashket llogaritet duke i ndar te dy antaret ne numra të thjeshtë(2,3,5,7,11,13,17,19,23,29...) dhe pastaj krahasohen zberthimet e te dy numrave, dhe shihet se psh 3-shi ka dal ke numri i par 3 her kurse ke numri i dyt, 2 her, ne kete rrast merret 2-shi 3-her dhe keshtu me rradh(shih figuren)

Shvp.JPG

Kurse PMP-ja apo pjestuesi me i madh i përbashket llogaritet ngjajshem i Shvp-ja vetem se kusht eshte qe numri i thjeshtë te kete dal ne te dy numrat(ne shembullin me lart 5-a nuk eshte te te dy numrat) dhe ne vend qe te marim maksimumin e paraqitjes si te Shvp-ja, ketu e marim minimumin, te shembulli me lart pmp(120,36)=2.2.3 (5-n pra nuk e marim se eshte zbërthim prim i vetem njerit nga numrat)

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]