Plaku dhe deti

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko


Plaku dhe Deti është një nga romanët më të shitur (bestseller) të mbarë letërsisë amerikane, shkruar nga shkrimtari amerikan Ernest John Iselam Hemingway.

Tek kritikët letrarë ekziston mëdyshja në është roman apo novelë, por sidoqoftë "Plaku dhe deti" është margaritari më i ndritshëm amerikan që pushtoi mbarë botën. Që në fillim nga vete titulli kemi të bëjmë me dy kundërvënie të ndryshme : plakun në perëndim të jetës se tij dhe detin e paskajë, kjo fuqi e pambarueshme. Personazhi kult Santiago është plazmim i vetë ekzistencës njerëzore kundrejt dallgëve të shkumëzuara të jetës me përplot pusi e pabesi. Santiago përçapet me tërë fuqinë e tij të mplakur dhe për çudi të fatit ai del fitimtar.

Kjo vepër është grishje e njëmendtë për rrugën e qarte të racës njerëzore : trazimi i përpjekjes për përvijimin e jetës në kushte sado të rënda.

Është një luftë e pabarabartë ndërmjet njeriut dhe natyrës por që gjithsesi i lejon njeriut të masë forcat e veta. Njeriu plaket ndërsa natyra mbetet po e njëjtë, deti mbetet po i pamase dhe i pabesë. Ne qendër te veprës "Plaku dhe Deti" është plaku Santiago, një peshkatar i zoti.

Ka edhe disa personazhe të tjerë por ato vetëm sa skicohen ne vepër sa për sfond. Dy miq-armiq të vjetër luftojnë përballë njëri tjetrit,luftë qe jep edhe mesazhin e lartë filozofik se njeriu nuk është krijuar për të pësuar humbje, të asgjësosh njeriun nuk do të thotë qe e ke mposhtur atë. Duke krijuar personazhe të tillë si plaku Santiago, E. Heminguej lartëson figurën e njeriut që tregohet dinjitoz përballë dështimeve dhe sfidave në jetë.

E. Heminguej ka përdorur parimin "ajsberg" d.m.th. flet pak por nënkupton shumë. Personazhet parapëlqejnë më shumë heshtjen, mbylljen në vetvete çka e bën edhe me interesante e tronditëse leximin e veprës. Në pamje të parë ata duken të ftohtë, indiferente por në fakt cilësitë e tyre qëndrojnë në nëntekstet e frazës. Vihet re edhe dialogimi me vetveten që përbën një veçori tjetër të personazheve te këtij romani. Edhe nqs. personazhet ndiejnë frikë, gëzim, etj, ato nuk jepen por nënkuptohen nga situatat e krijuara. Kjo mban gjallë emocionin gjatë leximit të novelës.

Plaku dhe Deti është historia e një betejë epike mes një peshkatar të vjetër, me përvojë dhe një Marlin të madhe. Romani hapet me arsyetim se peshkatar, i cili është quajtur Santiago, ka kaluar 84 ditë pa kapjen e një peshku. Ai është aq i pafat që nxënës i tij e ri, Manolin, ka qenë i ndaluar nga prindërit e tij të lundrojë me njeriun e vjetër dhe është urdhëruar të shkojë me peshkatarët më të suksesshëm. Dedikuar ende njeriun e vjetër, megjithatë, djali vizitonte kasollen e Santiagos çdo natë, transportin mbrapa tij të peshkimit gear, marrjen e tij të ushqimit dhe duke diskutuar bejsbolli amerikan dhe lojtar të preferuar të tij Joe Di Maggio. Santiago tregon Manolin që në ditën e ardhshme, ai do të sipërmarrje larg në Gjirit të peshkut, të bindur se delli i tij i pafat është pranë fundit të saj. Kështu në ditën e 85, Santiago përcakton vetëm, duke marrë varkë e lehtë e tij deri në Gjirin Edhe pse ai është i plagosur nga lufta dhe në dhimbje, Santiago shpreh një vlerësim të dhembshur për kundërshtarin e tij, shpesh duke iu referuar atij si një vëlla. Ai gjithashtu përcakton se për shkak të dinjitetit të madhe e peshkut, askush nuk do të jetë i denjë e të ngrënit Marlin.

Ndërsa Santiago vazhdon udhëtimin e tij kthehet në breg, peshkaqenë janë të tërhequr në gjurmët e gjakut të lëna nga Marlin në ujë. Parë, një peshkaqen i madh MAKO, Santiago vret me fuzhnjë e tij, duke humbur që arma në këtë proces. Ai bën një fuzhnjë ri nga leukoplast thikë e tij deri në fund të një rrem për të ndihmuar të shmangur linjë tjetër e peshkaqenë, në total, janë vrarë pesë peshkaqenë dhe shumë të tjerë janë shtyrë larg. Por peshkaqenë të mbajtur të vijnë, dhe duke mbrëmje peshkaqenë i gllabërojnë pothuajse tërë trupin e pajetë të Marlin-së, duke lënë një skelet të përbërë kryesisht nga shtylla kurrizore e saj, bishtin e saj dhe kokën e tij. Së fundi duke arritur në breg para agimit në ditën e ardhshme, Santiago lufton në rrugën për në kasolle e tij, mbante direk e rëndë mbi shpatullat e tij. Pasi, në shtëpi, ai slumps mbi shtratin e tij dhe bie në një gjumë të thellë.

Një grup i peshkatarëve të mblidhen të nesërmen rreth barkë, ku skeleti peshku është bashkangjitur ende. Një nga peshkatarët masat që ajo të jetë 18 metra (5,5 m) nga hunda me bisht. Turistët në kafenenë pranë gabimisht marrë atë për një peshkaqen. Manolin, të brengosur gjatë përpjekjes plakut, thërret mbi të gjetur të sigurt në gjumë. Djali sjell atë gazetat dhe kafe. Kur zgjohet njeriu i vjetër, ata premtojnë për të peshkuar së bashku edhe një herë. Pas kthimit të tij në gjumë, ëndrrat e tij rinor.