Çmimi Nobel për Letërsi

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Medalja e Nobelit për letërsi.jpg
Medaljoni i Çmimit për Letërsi
Fituesi i fundit Patrick Modiano
Viti 2014
Çmime të ndara 111 (1901-2014)
Vite Shpërblim 106 (1901-2014)
Vite Jo shpërblim 7 (1901-2014)
Ftuesi i parë Sully Prudhomme
Viti 1901
Kombi
Me më shumë çmime
Franca Franca - 14

Çmimi Nobel për Letërsi është çmimi më i lartë për arritjet më të mëdha letrare nga një (ose disa) autorë brenda një viti.

Për herë të parë me këtë çmim u laureua shkrimtari francez Sully Prudhomme në vitin 1901, ndërsa e fundit në vitin 2014 Çmimin Nobel për Letërsi e fitoi shkrimtari francez Patrick Modiano. Shkrimtari i parë shqiptar që u emërua për këtë çmim ishte poeti kombëtar Gjergj Fishta, ndërsa në vitet ’90 disa herë u emërua prozatori i shquar Ismail Kadare, por fatkeqësisht ai ende nuk është laureuar me këtë Çmim.

Historiku[redakto | redakto tekstin burimor]

Shkencëtari suedez Alfred Nobel, në testamentin e tij të vitit 1895, ndër pesë çmimet që duhet të jepen, përcaktoi një çmim për letërsinë, për personin që në fushën e letërsisë krijon “veprën më të mirë në një drejtim ideal”. Laureati (fituesi i çmimit) duhej të përcaktohej nga “Akademia e Stokholmit”, që më vonë sipas statutit të Fondacionit Nobel u saktësua se është Akademia Suedeze. Sipas këtij statuti, përkufizohet belles-lettres, “jo vetëm letërsia, por edhe shkrimet e tjera, që për nga cilësia e formës dhe stilit kanë vlerë letrare”. Po ashtu u zbut qëndrimi që çmimi tu jepej veprave të botuara “në vitin paraprak” duke u zgjeruar edhe në “veprat e vjetra”, nëse “rëndësia e tyre nuk ishte bërë e qartë deri në atë kohë ”. Kandidatët, sipas statutit, duhet të emërohen me shkrim nga ata që mund ta bëjnë këtë deri më 1 shkurt të çdo viti. Sipas rregullores, të drejtën për të emëruar e ka Akademia Suedeze si dhe akademitë e tjera, institucionet dhe shoqatat e ngjashme me të në bazë të themelimit dhe të qëllimit. Gjithashtu këtë të drejtë e kanë edhe mësimdhënësit universitarë të estetikës, letërsisë dhe historisë. Një amandament i vitit 1949 qartëson kategorinë e mësimdhënësve: “profesorët e letërsisë dhe fillologjisë në universitete dhe kolegje universitare”. E drejta për të emëruar në atë kohë iu dha edhe fituesve të mëparshëm të Çmimit Nobel dhe “kryetarëve të shoqatave të autorëve që janë përfaqësues të krijimit letrar në vendet e tyre”. Statuti, po ashtu, përcakton themelimin e Komitetit të Nobelit “për të dhënë qëndrimin e tyre në lidhje me dhënien e çmimeve” si dhe të Institutit të Nobelit me një bibliotekë që duhej të mblidhte një koleksion substancial të letërsisë moderne. Fituesi i Çmimit Nobel për letërsi shpallet çdo vit më 10 tetor.

Medaljoni i Nobelit për Letërsi [1][redakto | redakto tekstin burimor]

Medaljoni i Nobelit për letërsi ©® Nobel Foundation

Medalja e Akademisë Suedeze paraqet një djalë të ri që rri ulur nën një dru dafine, që i dëgjon dhe shkruan këngën e Muzës. Në medalje shkruan:

Inventas vitam juvat excoluisse per artes

që në përkthim të fjalëpërfjalshëm do të thotë:

krijimet përmirësojnë jetën që është e zbukuruar përmes artit.

Këto janë vargje nga Eneida e Virgjilit, kënga VI, vargu 663.

Emri i lauratëve gdhendet poshtë figurave, ndërsa teksti “ACAD. SUEC.” Do të thotë Akademia Suedeze.
Medalja e Çmimit Nobel për Letërsi është dizajnuar nga Erik Lindberg.

Lista e fituesve të çmimit[redakto | redakto tekstin burimor]

Fituesit e çmimit janë të radhitur në kolona sipas viteve që janë ndarë në dekada.

Viti Figura
Emri
Shteti
Gjuha/ët
1901 Sully-Prudhomme.jpg
Sully Prudhomme
Franca Franca
frëngjisht
1902 Theodor Mommsen 1902.jpg
Theodor Mommsen
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1903 Bjørnstjerne Martinus Bjørnson.jpg
Bjørnstjerne Bjørnson
Norvegjia Norvegjia
norvegjisht
1904 Portrait frederic mistral.jpg
Frédéric Mistral
Franca Franca
oksitanezisht
José Echegaray y Eizaguirre.jpg
José Echegaray y Eizaguirre
Spanja Spanja
spanjisht
1905 Henryk Sienkiewicz 02.jpg
Henryk Sienkiewicz
Polonia Polonia
polonisht
1906 Carducci.jpg
Giosuè Carducci
Italia Italia
italisht
1907 Rudyard Kipling.jpg
Rudyard Kipling
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1908 Rudolf Christoph Eucken.jpg
Rudolf Eucken
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1909 Selma Lagerlöf.jpg
Selma Lagerlöf
Suedia Suedia
suedisht
1910 Paul Johann Ludwig Heyse.jpg
Paul von Heyse
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1911 Maeterlinck.jpg
Maurice Maeterlinck
Belgjika Belgjika
frëngjisht
1912 Gerhart Hauptmann 1905 Foto Jacob Hilsdorf.jpeg
Gerhart Hauptmann
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1913 Tagore3.jpg
Rabindranath Tagore
India India
bengalisht
1914 çmimi nuk është dhënë
1915 Romain Rolland.jpg
Romain Rolland
Franca Franca
frëngjisht
1916 Johan Krouthén - Porträtt av Verner von Heidenstam.jpg
Verner von Heidenstam
Suedia Suedia
suedisht
1917 Karl Gjellerup.jpg
Karl Adolph Gjellerup
Danimarka Danimarka
danisht
Henrik Pontoppidan.jpg
Henrik Pontoppidan
Danimarka Danimarka
danisht
1918 çmimi nuk është dhënë
1919 Carl spitteler 1905.jpg
Carl Spitteler
Zvicra Zvicra
gjermanisht
1920 Knut Hamsun.jpeg
Knut Hamsun
Norvegjia Norvegjia
norvegjisht
1921 Anatole France 1921.png
Anatole France
Franca Franca
frëngjisht
1922 Jacinto Benavente.jpg
Jacinto Benavente
Spanja Spanja
spanjisht
1923 William Butler Yeats 1.jpg
William Butler Yeats
Irlanda Irlanda
anglisht
1924 Wladyslaw Reymont.jpg
Władysław Reymont
Polonia Polonia
polonisht
1925 George bernard shaw.jpg
George Bernard Shaw
Irlanda Irlanda
anglisht
1926 Grazia Deledda portrait.jpg
Grazia Deledda
Italia Italia
italisht
1927 Henri Bergson.jpg
Henri Bergson
Franca Franca
frëngjisht
1928 Sigrid Undset 1927.jpg
Sigrid Undset
Norvegjia Norvegjia
norvegjisht
1929 Thomas Mann 1937.jpg
Thomas Mann
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1930 Lewis-Sinclair-LOC.jpg
Sinclair Lewis
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1931 Erik Axel Karlfeldt.jpg
Erik Axel Karlfeldt
Suedia Suedia
suedisht
1932 John galsworthy.jpg
John Galsworthy
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1933 Ivan Bunin (sepia).jpg
Ivan Aleksejeviç Bunjin
Rusia Rusia
(në ekzil)
rusisht
1934 LuigiPirandello.JPG
Luigi Pirandello
Italia Italia
italisht
1935 Çmimi nuk u dha.
1936 Portrait of Eugene O'Neill.png
Eugene O'Neill
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1937 Gard.jpg
Roger Martin du Gard
Franca Franca
frëngjisht
1938 Pearl Buck.jpg
Pearl S. Buck
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1939 FransEemilSillanpää.jpg
Frans Eemil Sillanpää
Finlanda Finlanda
finlandisht
1940
1943
çmimi nuk është dhënë
1944 Johannes Vilhelm Jensen.jpg
Johannes Vilhelm Jensen
Danimarka Danimarka
danisht
1945 Gabriela Mistral-01.jpg
Gabriela Mistral
Kili Kili
spanjisht
1946 Hermann Hesse 1927 Photo Gret Widmann.jpg
Hermann Hesse
Gjermania Gjermaniaa
Zvicra Zvicra
gjermanisht
1947 Gide 1893.jpg
André Gide
Franca Franca
frëngjisht
1948 Thomas Stearns Eliot by Lady Ottoline Morrell (1934).jpg
Thomas Stearns Eliot
Flag of the United States.svg SHBA
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1949 William Faulkner 1954 (3) (photo by Carl van Vechten).jpg
William Faulkner
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1950 Russell1907-2.jpg
Bertrand Russell
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1951 Lagerkvist.jpg
Pär Lagerkvist
Suedia Suedia
suedisht
1952 François Mauriac.jpg
François Mauriac
Franca Franca
frëngjisht
1953 Churchill portrait NYP 45063.jpg
Winston Churchill
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1954 ErnestHemingway.jpg
Ernest Hemingway
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1955 Laxness portrett einar hakonarson 1984.jpg
Halldór Laxness
Islanda Islanda
islandeze
1956 JRJimenez.JPG
Juan Ramón Jiménez
Spanja Spanja
spanjisht
1957 Albert Camus, gagnant de prix Nobel, portrait en buste, posé au bureau, faisant face à gauche, cigarette de tabagisme.jpg
Albert Camus
Franca Franca
frëngjisht
1958 Boris Pasternak cropped.jpg
Boris Pasternak
(e rrefuzoi çmimin)
Rusia Rusia
rusisht
1959 Quasimodo.jpg
Salvatore Quasimodo
Italia Italia
italisht
Viti Figura
Emri
Shteti
Gjuha/ët
1960 S-J.perse.jpg
Saint-John Perse
Franca Franca
frëngjisht
1961 Andric Ivo.jpg
Ivo Andrić
Flag of SFR Yugoslavia.svg Jugosllavia
serbokroatisht
1962 Steinbeck.jpg
John Steinbeck
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1963 Seferis.jpg
Giorgos Seferis
Greqia Greqia
greqisht
1964 Jean-Paul Sartre FP.JPG
Jean-Paul Sartre
(rrefuzoi çmimin)
Franca Franca
frëngjisht
1965 Sholokhov-1938.jpg
Mihail Šolohov
Rusia Rusia
rusisht
1966 Agnon.jpg
Shmuel Yosef Agnon
Izraeli Izraeli
hebraisht
Nelly Sachs 1910.jpg
Nelly Sachs
Gjermania Gjermania
Suedia Suedia
gjermanisht
1967 MiguelAngelAsturias.JPG
Miguel Ángel Asturias
Flag of Guatemala.svg Guatemala
spanjisht
1968 Y.Kawabata.jpg
Jasunari Kavabata
Japonia Japonia
japonisht
1969 Samuel Beckett, Pic, 1.jpg
Samuel Beckett
Irlanda Irlanda
anglisht/frëngjisht
1970 Solzhenitsyn.jpg
Aleksandar Solženjicin
Rusia Rusia
rusisht
1971 Pablo Neruda.jpg
Pablo Neruda
Kili Kili
spanjisht
1972 Heinrich Böll.jpg
Heinrich Böll
Gjermania Gjermania
gjermanisht
1973 Patrick White.jpg
Patrick White
Australia Australia
anglisht
1974 Eyvindj.gif
Eyvind Johnson
Suedia Suedia
suedisht
Martinson.jpg
Harry Martinson
Suedia Suedia
suedisht
1975 Montale.jpg
Eugenio Montale
Italia Italia
italisht
1976 Bellow.jpg
Saul Bellow
Flag of Canada.svg Kanadaja
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1977 Vicentealeixandre.jpg
Vicente Aleixandre
Spanja Spanja
spanjisht
1978 I.B.Singer.jpg
Isaac Bashevis Singer
Polonia Polonia
Flag of the United States.svg SHBA
hebraisht
1979 Elytis.jpg
Odiseas Elitis
Greqia Greqia
greqisht
1980 Czeslaw Milosz 1998 by Kubik.jpg
Czesław Miłosz
Polonia Polonia

Flag of the United States.svg SHBA
polonisht
1981 Canetti.jpg
Elias Canetti
Bullgaria Bullgaria
Austria Austria
gjermanisht
1982 Gabriel Garcia Marquez 1984.jpg
Gabriel García Márquez
Flag of Colombia.svg Kolumbia
spanjisht
1983 W.Golding.jpg
William Golding
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1984 Seifert.jpg
Jaroslav Seifert
Republika Çeke Republika Çeke
çekisht
1985 C.Simon.jpg
Claude Simon
Franca Franca
frëngjisht
1986 Soyinka, Wole (1934).jpg
Wole Soyinka
Flag of Nigeria.svg Nigeria
anglisht
1987 Joseph Brodsky.jpg
Joseph Brodsky
Rusia Rusia
Flag of the United States.svg SHBA
ruse/anglisht
1988 Necip Mahfuz.jpg
Naguib Mahfouz
Flag of Egypt.svg Egjipti
arabisht
1989 J.Cela.jpg
Camilo José Cela
Spanja Spanja
spanjisht
1990 Paz0.jpg
Octavio Paz
Flag of Mexico.svg Meksika
spanjisht
1991 Gordimer.jpg
Nadine Gordimer
flamuri Republika Jugafrikane
anglisht
1992 D.Walcott.jpg
Derek Walcott
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
1993 Toni Morrison 2008.jpg
Toni Morrison
Flag of the United States.svg SHBA
anglisht
1994 K oe.jpg
Kenzaburō Ōe
Japonia Japonia
japonisht
1995 Seamus Heaney Photograph Edit.jpg
Seamus Heaney
Irlanda Irlanda
anglisht
1996 Szymborska.jpg
Wisława Szymborska
Polonia Polonia
polonisht
1997 Dario Fo portrait.jpg
Dario Fo
Italia Italia
italisht
1998 JSJoseSaramago.jpg
José Saramago
Portugalia Portugalia
portugalisht
1999 Grass.JPG
Günter Grass
Gjermania Gjermania
gjermanisht
2000 Gao Xingjian.jpg
Gao Xingjian
Kina Kina
Franca Franca
kinezçe
2001 V.S. Naipaul.jpg
Vidiadhar Surajprasad Naipaul
Flag of Trinidad and Tobago.svg Trinidadi dhe Tobago
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
2002 Imre Kertész (1929-) Hungarian writer II. by Csaba Segesvári.JPG
Imre Kertész
Hungaria Hungaria
hungarisht
2003 J.M. Coetzee.JPG
J. M. Coetzee
flamuri Republika Jugafrikane
Australia Australia
anglisht
2004 Elfriede jelinek 2004 small.jpg
Elfriede Jelinek
Austria Austria
gjermanisht
2005 Harold Pinter.jpg
Harold Pinter
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
2006 Orhan Pamuk3.jpg
Orhan Pamuk
Turqia Turqia
turqisht
2007 Doris lessing 20060312.jpg
Doris Lessing
Britania e Madhe Britania e Madhe
anglisht
2008 Jean-Marie Gustave Le Clézio-press conference Dec 06th, 2008-2.jpg
Jean-Marie Gustave Le Clézio
Franca Franca
frëngjisht
2009 Herta Muller.jpg
Herta Müller
Gjermania Gjermania
gjermanisht
2010 Mario Vargas Llosa.jpg
Mario Vargas Llosa
Flag of Peru (state).svg Peru
spanjisht
2011 Transtroemer.jpg
Tomas Tranströmer
Suedia Suedia
suedisht
2012 MoYan Hamburg 2008.jpg
Mo Yan
Kina Kina
kinezishtisht
2013 Alice Munro teikna av Andreas Vartdal (cc-by-sa).jpg
Alice Munro
Flag of Canada.svg Kanadaja
anglisht
2014 Patrick Modiano 6 dec 2014 - 22.jpg
Patrick Modiano
Franca Franca
frëngjisht

Radhitja e shteteve fituese[redakto | redakto tekstin burimor]

Radhitja e gjuhëve[redakto | redakto tekstin burimor]

Referenca[redakto | redakto tekstin burimor]

Shiko dhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]