Shqiponja e Gurëve

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Merge-arrows.svg
Ndihmoni që kjo pjesë dhe pjesa Shqiponja e malit të bashkohen në një artikull të vetëm. {{{2}}}


;"|Shqiponja e malit
Adult Golden Eagle (North American subspecies)Aquila chrysaetos canadensis
Adult Golden Eagle (North American subspecies)
Aquila chrysaetos canadensis
;" | Klasifikimi shkencor
Mbretëria: Animalia
Filumi: Chordata
Klasa: Aves
Nënklasa: Neornithes
Infraklasa: Neognathae
Mbirendi: Neoaves
Rendi: Accipitriformes
Familja: Accipitridae
Gjinia: Aquila
Speciet: A. chrysaetos
Emri binominal
Aquila chrysaetos
(Linnaeus, 1758)
Light green  = Breeding only Blue = Wintering only  Dark green = All-year
Light green = Breeding only
Blue = Wintering only
Dark green = All-year
Sinonimet

Falco chrysaëtos Linnaeus, 1758

Shqiponja e Gurëve (Aquila chrysaetos; anglisht : Shqiponja e Artë) është një Shqiponjë e madhe mbrenda familjes accipitridae. Shqiponja e Gurëve jetonë në vende të hapura ose gjysëm të hapura në gjithë hemisferen veriore. Ushqehen me gjitarë me madhësi mesatare. Ky lloj përpara ishte e përhapur në të gjithë Evropën, por u ndjek në mënyrë të organizuar, kështu që në shumicen e vendeve të Evropës mund të shihet vetëm edhe nëpër vendet kodrinore. P.sh. Në Gjermani mund të haset vetëm edhe në Alpe.

Gjatësia[redakto | redakto tekstin burimor]

76-89 cm, krahët e hapur: 190-227 cm.

Përshkrimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Shqiponja e Gurëve është njëra ndër Shqiponjat më të mëdha të familjes Aquila. Gjinitë dallohen ndërmjet-vete lehtë në madhësi dhe peshë. Femrat mund të arrijnë një gjatësi 90-100cm; meshkujt janë 10cm më të vogël. Gjatësia e krahëve ndryshon nga 190 deri 210cm te mashkulli; 200 deri 230 te femra. Femrat peshojnë prej 3,8 deri 6,7kg; meshkujt janë më të lehtë 2,8 deri 4,6kg. Ngjyra kryesore është një ngjyrë kafe e mbyllët. Qafa është ngjyrë e verdhë ari. Bishti i tyre ka ngjyrë kafe, dhe është me disa vija pak a shumë të dallueshme më të qelëta i përshkuar. Sqepi ka ngjyrë përhimt të mbyllët, Irisi i syrit ka ngjyrë kafe të mbyllët. Si te të gjithë përfaqësuesit e nënfamiljes aquilinae këmbët deri në fund të këmbëve (deri te gishtat e këmbëve) i ka me pendla.

Portreti i një Shqiponje të Gurëve
Shqiponja e Gurëve në pendla të reja. Pendlat e para nën krahë mirë të dallueshme.

Shqiponjat e reja e kanë ngjyrën kafe më të mbyllët dhe kanë nën krahët e tyre pendla të bardha. Bishtin e kanë të bardhë. Shqiponjat e Gurëve janë pas 5 deri 7 vite të "ngjyrosur" mirë plotësisht. Edhe pse është shumë i madh kjo Shqiponjë në fluturim duket e lehtë dhe elegante. Interesant është bishti i tyre i gjatë dhe shumë lehtë i rrumbullakësuar. Ndryshe nga tjerët Shqiponja të Gjinisë Aquila kjo në fluturim nganjëherë i tërheqë krahët pak te naltë dhe kështu formohet një figur në formë të V-së, në fluturim.

Riprodhimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Riprodhohet në shkëmbinj dhe në pemë. Femra pjell dy vezë, me pulla kafe-në të kuqe. Folezimi nis në prill dhe ngrohja e vezëve zgjat afro gjashtë javë. Shpesh vetëm një nga të vegjlit u mbijeton 11 javëve të para, dhe arrin të rritet plotësisht.

Ushqimi[redakto | redakto tekstin burimor]

Përbëhet kryesisht nga lepuj dhe thëllëza, por dhe nga bagëti të ngordhura, gjitarë të vegjël dhe kërma.

Zëri[redakto | redakto tekstin burimor]

Në trajtën e kuisjeve”kjek-jek-kjek...”.

Përhapja[redakto | redakto tekstin burimor]

Përhapja e Shqiponjave të Gurëve: Përhapja gjithëvjetore (e gjelbërt e mbyllët), vetëm veres (e gjelbërt) dhe vetëm në dimër (ngjyrë të kaltërt)

Shqiponja e Gurëve banon gati në të gjitha zonat klimatike të Hemisferës Veriore. Në EuroAzi përhapja e tij është: Nga Skocia në perëndim, në një vijë të gjerë deri te Kamqaka dhe Japonia në Lindje. Gjithashtu edhe pjesa veriore dhe perëndimore e Amerikes Veriore është e kolonizuar nga ky lloj. Prej ndjekjeve masive shekullore, sot në Evropë përhapja e tyre është e copëtuar. Në Evropën Qëndrore numri i tyre është i përqendruar në Alpe dhe në Karpate, në Gjermani mund të shihet si i egër vetëm në Alpe. Më afër Gjermanisë janë të vendosur në Danimark dhe në Lindje të Polonisë. Shqiponjat e Gurëve jetojnë në vende të hapura dhe gjysmë të hapura, të cilat i japin ushqim të bollshëm dhe mure të larta Gurësh ose Male të vjetra, për ti ndërtuar folet. Sot popullimi i Maleve nga këto Shqiponja është rezultat i ndjekjes masive (në Evropë).

Referencat[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Wolfgang Fischer: Stein-, Kaffern- und Keilschwanzadler. 3. Auflage. Westarp-Wissenschaft, Magdeburg 2006, ISBN 3-89432-223-3 (Die Neue Brehm-Bücherei. Bd. 500).
  • Dick Forsman: The Raptors of Europe and the Middle East. Poyser, London 1999, ISBN 0-85661-098-4.
  • U. N. Glutz v. Blotzheim, K. M. Bauer, E. Bezzel: Falconiformes. 2. Auflage. Aula, Wiesbaden 1989, ISBN 3-89104-460-7 (Handbuch der Vögel Mitteleuropas. Bd. 4).
  • H. Haller: Der Steinadler (Aquila chrysaetos) als Brutvogel im schweizerischen Alpenvorland: Ausbreitungstendenzen und ihre populationsökologischen Grundlagen. In: Der Ornithologische Beobachter. Band 91, 1994, S. 237–254.
  • H. Haller: Der Steinadler in Graubünden. In: Der Ornithologische Beobachter. Beiheft 9, 1996, ISBN 3-9521064-0-2.
  • Jeff Watson: The Golden Eagle. Poyser, London 1997, ISBN 0-85661-099-2.
  • BirdLife International (2004). Aquila chrysaetos. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 2006-05-12. Database entry includes justification for why this species is of least concern
  • e-CFR (2008): 50 CFR 22 - Eagle Permits. HTML fulltext
  • Henninger, W.F. (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. Wilson Bull. 18(2): 47-60. DjVu fulltext PDF fulltext
  • Gates, Alan (1990): The Call of the Wind. Falconers & Raptor Conservation Magazine [1990][verification needed](4). HTML fulltext
  • Linnaeus, Carl (1758): 41.2. Falco chrysaetos. In: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (10th ed., vol.1): 88. Laurentius Salvius, Holmius (= Stockholm). PDF fulltext
  • Gordon, Seton (1955): The Golden Eagle: King of Birds. Citadel Press, New York.
  • Snow, David W.; Perrins, Christopher M.; Doherty, Paul & Cramp, Stanley (1998): The complete birds of the western Palaearctic on CD-ROM. Oxford University Press. ISBN 0-19-268579-1
  • RTÉ News (2007): Golden Eagle hatches in Donegal. Version of May 30, 2007. Retrieved February 14, 2008.
  • Sánchez Marco, Antonio (2004): Avian zoogeographical patterns during the Quaternary in the Mediterranean region and paleoclimatic interpretation. Ardeola 51(1): 91-132. PDF fulltext
  • United States District Court for the District of Nevada (USDCDN) (1986): 649 F.Supp. 269 - U.S. v. Thirty-Eight Golden Eagles. Michigan State University College of Law
  • United States Fish and Wildlife Service Office of Law Enforcement (USFWS-OLE) (2004b): 16 USC 668-668d - Bald and Golden Eagle Protection Act. Version of March 30, 2004. Retrieved on February 14, 2008.
  • United States Fish and Wildlife Service Office of Law Enforcement (USFWS-OLE) (2004b): National Eagle Repository. Version of October, 2004. Retrieved on November 20, 2007.
  • United States Fish and Wildlife Service Southeast Region (USFWS-SR) (2001): Migratory Bird Feathers. PDF fulltext
  • golden eagle. (2009). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.