Shqiponja e Gurëve

Ndihmoni që kjo pjesë dhe pjesa Shqiponja e malit të bashkohen në një artikull të vetëm. {{{2}}}

Shqiponja e malit
Adult Golden Eagle (North American subspecies) Aquila chrysaetos canadensis
Klasifikimi shkencor
Lloji: Animalia Filumi: Chordata Klasa: Aves Nënklasa: Neornithes Infraklasa: Neognathae Nënrenditja: Neoaves Renditja: Accipitriformes Familja: Accipitridae Grupi: Aquila Speciet: A. chrysaetos
Emri binominal
Aquila chrysaetos (Linnaeus, 1758)
Light green = Breeding only Blue = Wintering only Dark green = All-year
Sinonimet
Falco chrysaëtos Linnaeus, 1758

Shqiponja e Gurëve (Aquila chrysaetos; anglisht : Shqiponja e Artë) është një Shqiponjë e madhe mbrenda familjes accipitridae. Shqiponja e Gurëve jetonë në vende të hapura ose gjysëm të hapura në gjithë hemisferen veriore. Ushqehen me gjitarë me madhësi mesatare. Ky lloj përpara ishte e përhapur në të gjithë Evropën, por u ndjek në mënyrë të organizuar, kështu që në shumicen e vendeve të Evropës mund të shihet vetëm edhe nëpër vendet kodrinore. P.sh. Në Gjermani mund të haset vetëm edhe në Alpe.

Gjatësia

76-89 cm, krahët e hapur: 190-227 cm.

Përshkrimi

Shqiponja e Gurëve është njëra ndër Shqiponjat më të mëdha të familjes Aquila. Gjinitë dallohen ndërmjet-vete lehtë në madhësi dhe peshë. Femrat mund të arrijnë një gjatësi 90-100cm; meshkujt janë 10cm më të vogël. Gjatësia e krahëve ndryshon nga 190 deri 210cm te mashkulli; 200 deri 230 te femra. Femrat peshojnë prej 3,8 deri 6,7kg; meshkujt janë më të lehtë 2,8 deri 4,6kg. Ngjyra kryesore është një ngjyrë kafe e mbyllët. Qafa është ngjyrë e verdhë ari. Bishti i tyre ka ngjyrë kafe, dhe është me disa vija pak a shumë të dallueshme më të qelëta i përshkuar. Sqepi ka ngjyrë përhimt të mbyllët, Irisi i syrit ka ngjyrë kafe të mbyllët. Si te të gjithë përfaqësuesit e nënfamiljes aquilinae këmbët deri në fund të këmbëve (deri te gishtat e këmbëve) i ka me pendla.

Portreti i një Shqiponje të Gurëve

Shqiponja e Gurëve në pendla të reja. Pendlat e para nën krahë mirë të dallueshme.

Shqiponjat e reja e kanë ngjyrën kafe më të mbyllët dhe kanë nën krahët e tyre pendla të bardha. Bishtin e kanë të bardhë. Shqiponjat e Gurëve janë pas 5 deri 7 vite të "ngjyrosur" mirë plotësisht. Edhe pse është shumë i madh kjo Shqiponjë në fluturim duket e lehtë dhe elegante. Interesant është bishti i tyre i gjatë dhe shumë lehtë i rrumbullakësuar. Ndryshe nga tjerët Shqiponja të Gjinisë Aquila kjo në fluturim nganjëherë i tërheqë krahët pak te naltë dhe kështu formohet një figur në formë të V-së, në fluturim.

Riprodhimi

Riprodhohet në shkëmbinj dhe në pemë. Femra pjell dy vezë, me pulla kafe-në të kuqe. Folezimi nis në prill dhe ngrohja e vezëve zgjat afro gjashtë javë. Shpesh vetëm një nga të vegjlit u mbijeton 11 javëve të para, dhe arrin të rritet plotësisht.

Ushqimi

Përbëhet kryesisht nga lepuj dhe thëllëza, por dhe nga bagëti të ngordhura, gjitarë të vegjël dhe kërma.

Zëri

Në trajtën e kuisjeve”kjek-jek-kjek...”.

Përhapja

Përhapja e Shqiponjave të Gurëve: Përhapja gjithëvjetore (e gjelbërt e mbyllët), vetëm veres (e gjelbërt) dhe vetëm në dimër (ngjyrë të kaltërt)

Shqiponja e Gurëve banon gati në të gjitha zonat klimatike të Hemisferës Veriore. Në EuroAzi përhapja e tij është: Nga Skocia në perëndim, në një vijë të gjerë deri te Kamqaka dhe Japonia në Lindje. Gjithashtu edhe pjesa veriore dhe perëndimore e Amerikes Veriore është e kolonizuar nga ky lloj. Prej ndjekjeve masive shekullore, sot në Evropë përhapja e tyre është e copëtuar. Në Evropën Qëndrore numri i tyre është i përqendruar në Alpe dhe në Karpate, në Gjermani mund të shihet si i egër vetëm në Alpe. Më afër Gjermanisë janë të vendosur në Danimark dhe në Lindje të Polonisë. Shqiponjat e Gurëve jetojnë në vende të hapura dhe gjysmë të hapura, të cilat i japin ushqim të bollshëm dhe mure të larta Gurësh ose Male të vjetra, për ti ndërtuar folet. Sot popullimi i Maleve nga këto Shqiponja është rezultat i ndjekjes masive (në Evropë).

Referencat

• Wolfgang Fischer: Stein-, Kaffern- und Keilschwanzadler. 3. Auflage. Westarp-Wissenschaft, Magdeburg 2006, ISBN 3-89432-223-3 (Die Neue Brehm-Bücherei. Bd. 500).
• Dick Forsman: The Raptors of Europe and the Middle East. Poyser, London 1999, ISBN 0-85661-098-4.
• U. N. Glutz v. Blotzheim, K. M. Bauer, E. Bezzel: Falconiformes. 2. Auflage. Aula, Wiesbaden 1989, ISBN 3-89104-460-7 (Handbuch der Vögel Mitteleuropas. Bd. 4).
• H. Haller: Der Steinadler (Aquila chrysaetos) als Brutvogel im schweizerischen Alpenvorland: Ausbreitungstendenzen und ihre populationsökologischen Grundlagen. In: Der Ornithologische Beobachter. Band 91, 1994, S. 237–254.
• H. Haller: Der Steinadler in Graubünden. In: Der Ornithologische Beobachter. Beiheft 9, 1996, ISBN 3-9521064-0-2.
• Jeff Watson: The Golden Eagle. Poyser, London 1997, ISBN 0-85661-099-2.
• BirdLife International (2004). Aquila chrysaetos. 2006. IUCN Red List of Threatened Species. IUCN 2006. www.iucnredlist.org. Retrieved on 2006-05-12. Database entry includes justification for why this species is of least concern
• e-CFR (2008): 50 CFR 22 - Eagle Permits. HTML fulltext
• Henninger, W.F. (1906): A preliminary list of the birds of Seneca County, Ohio. Wilson Bull. 18(2): 47-60. DjVu fulltext PDF fulltext
• Gates, Alan (1990): The Call of the Wind. Falconers & Raptor Conservation Magazine [1990][verification needed](4). HTML fulltext
• Linnaeus, Carl (1758): 41.2. Falco chrysaetos. In: Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis (10th ed., vol.1): 88. Laurentius Salvius, Holmius (= Stockholm). PDF fulltext
• Gordon, Seton (1955): The Golden Eagle: King of Birds. Citadel Press, New York.
• Snow, David W.; Perrins, Christopher M.; Doherty, Paul & Cramp, Stanley (1998): The complete birds of the western Palaearctic on CD-ROM. Oxford University Press. ISBN 0-19-268579-1
• RTÉ News (2007): Golden Eagle hatches in Donegal. Version of May 30, 2007. Retrieved February 14, 2008.
• Sánchez Marco, Antonio (2004): Avian zoogeographical patterns during the Quaternary in the Mediterranean region and paleoclimatic interpretation. Ardeola 51(1): 91-132. PDF fulltext
• United States District Court for the District of Nevada (USDCDN) (1986): 649 F.Supp. 269 - U.S. v. Thirty-Eight Golden Eagles. Michigan State University College of Law
• United States Fish and Wildlife Service Office of Law Enforcement (USFWS-OLE) (2004b): 16 USC 668-668d - Bald and Golden Eagle Protection Act. Version of March 30, 2004. Retrieved on February 14, 2008.
• United States Fish and Wildlife Service Office of Law Enforcement (USFWS-OLE) (2004b): National Eagle Repository. Version of October, 2004. Retrieved on November 20, 2007.
• United States Fish and Wildlife Service Southeast Region (USFWS-SR) (2001): Migratory Bird Feathers. PDF fulltext
• golden eagle. (2009). Encyclopædia Britannica. Ultimate Reference Suite. Chicago: Encyclopædia Britannica.