Gjaku

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Konserva e gjakut

Gjaku (lat. Sanguis) është një ind lidhor i lëngshëm, i cili me ndihmën e zemrës dhe enëve të qarkullimit të gjakut mirëmban funksionet e organeve të tjera të trupit nëpërmjet transportit të oksigjenit dhe lëndëve ushqyese. Gjaku qarkullon nëpër enët e gjakut falë punës mekanike të muskulit të zemrës. Trupi i njeriut përmban mesatarisht 5 - 6 litra gjak. Gjaku është një lëng trupor tek kafshët që i dhuron qelizave lëndë të nevojshme ushqyesve dhe oksigjen dhe i transporton mbetjet metabolike si mbeturinat larg nga këto qeliza. Kur ai arrin në mushkëri, ndodh shkëmbimi i gazit, me shpërndarjen e dioksidit të karbonit duke e përçuar nga gjaku në alveole (hojëza të mushkërisë) dhe të oksigjenit duke e shpërndarë në gjak. Gjaku i oksigjenuar pompohet në anën e majtë të zemrës në venën pulmonare dhe hyn në arterien e majtë. Nga këtu ai kalon nëpër valvulën bicuspide, përmes barkushes dhe shpërndahet në të gjithë trupin prej aortës. Gjaku përmban antitrupa, ushqimin, oksigjenin,etj për të ndihmuar punën e trupit.

Gjaku përmban: qeliza të kuqe (eritrocite), qeliza të bardha (leukocite), pllakëza(trombocite) dhe plazmën, në të cilën notojnë qelizat. Pjesët e ngurta përbëjnë 45%, kurse pjesa lëngët 55%, të vëllimit të përgjithshëm. Qelizat e kuqe përmbajnë hemoglobinën. Kjo proteinë është përgjegjëse për lidhjen dhe transportin e oksigjenit. Në të vërtetë përbëhet prej globinës dhe hem-it, i cili me hekurin formon një lidhje kimike.

Funksionet[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjaku së bashku me pjesët përbërëse të tij përmbush një sërë funksionesh:

Gjaku kryen shumë funksione të rëndësishme brenda trupit duke përfshirë :

  • Furnizimin e indeve me oksigjen
  • Furnizon trupin me materie ushqyese si Glukoza, Amino Acidet dhe Acide Yndyrore ( të tretura në gjak (psh lipidet e gjakut)
  • Largimin e gazrave dëmtuese si Dioksid Karboni, Urea dhe Acidi Llaktik
  • Funksion imunologjike, duke përfshirë qarkullimin e qelizave te bardha, dhe zbulimin e materialeve te huaja nga antitrupthat
  • Kuagulimi, që është një pjesë e mekanizmit të trupit për vetë-riparim
  • Funksionet transportuese, duke përfshirë transportin e hormoneve dhe sinjalizimin për dëme të indeve
  • Rregullimin e pH(normalja e pH të gjakut është në mes vlerave 7.35 - 7.45)

Vetitë[redakto | redakto tekstin burimor]

  • Temperatura është 36,6° C (te njerëzit e shëndoshë)
  • pH 7,4
  • Gjaku është një suspension
  • Meshkujt kanë përafërsisht 4,5 litra gjak, Femrat 3,6 litra

Nëpërmjet ndryshimeve në gjak dhe pjesëve përbërëse të tij një numër i madh i sëmundjeve mund të diagnostikohen dhe në vështirësinë e tyre mund të kategorizohen, për këtë arsye është gjaku lëngu më i shpeshtë i analizuar.

Përbërja[redakto | redakto tekstin burimor]

gdfgfdgdfg

Qelizat e gjakut[redakto | redakto tekstin burimor]

Red right arrow.svg
 Artikulli kryesor: Qelizat e gjakut.

Të gjitha qelizat e gjakut kanë prejardhje nga qeliza e përbashkët mëmë (angl.: stem cell).[1] Gjaku përmban: eritrocite (qelizat e kuqe), leukocitë (qelizat e bardha) dhe trombocite.

Veçoritë e Gjakut[redakto | redakto tekstin burimor]

Tek kurrizorët, gjaku është i përbërë nga qelizat e gjakut të pezulluara në plazmën e gjakut. Plasma, e cila përbën 55% të lëngjeve të gjakut, është kryesisht ujë (92% ndaj volumit), [1] dhe përmban proteina zhdukën, glukozë, jonet minerale, hormonet, dioksid karboni (plazma të qenë medium kryesor për transport nxjerrës produktit), dhe qelizat e gjakut vetë. Albumina është proteina kryesore në plazma, dhe ajo funksionon për të rregulluar presionin koloidal osmozik e gjakut. Qelizat e gjakut janë qeliza kryesisht e kuqe të gjakut (i quajtur edhe RBCs apo eritrocitet) dhe qelizat e bardha të gjakut, duke përfshirë leukociteve dhe trombocitet. Qelizat më të bollshme në gjak kurrizor janë qelizat e kuqe të gjakut. Këto përmbajnë hemoglobinë, një proteinë të hekur-përmbajnë, e cila lehtëson transportin e oksigjenit nga reversibile detyrueshme të këtij gazi të frymëmarrjes dhe në masë të madhe rritjen solubility e saj në gjak. Në të kundërt, dioksidi i karbonit është pothuajse tërësisht transportuar shpërndahet jashtë qelizës në plazmë si jon bikarbonat.

Gjaku kurrizor është e ndritshme të kuqe kur hemoglobina e saj është oksigjenuar dhe deoxygenated. Disa kafshë, të tilla si krustaceve dhe molusqeve, përdorni hemocyanin për të kryer oksigjen, në vend të hemoglobinës. Insektet dhe disa molusqeve përdorni një lëng të quajtur hemolimfën në vend të gjakut, duke qenë se diferenca hemolimfën nuk është përfshirë në një sistem të mbyllur të qarkullimit të gjakut. Në shumicën e insekteve, ky "gjaku" nuk përmban oksigjen, që mbante molekula të tilla si hemoglobinë sepse trupat e tyre janë të vogla sa për sistemin e tyre trakeale të mjaftojë për të furnizuar me oksigjen.

Kurrizorët Jawed kemi një sistem adaptive imunitar, bazuar kryesisht në qelizat e bardha të gjakut. Qelizat e bardha të gjakut të ndihmojë për t'i rezistuar infeksionet dhe parazitet. Trombocitet janë të rëndësishme në koagulimin e gjakut. Artropodet, duke përdorur hemolimfën, kanë hemocytes si pjesë e sistemit të tyre imunitar.

Gjaku është qarkulluar rreth trupit nëpërmjet enëve të gjakut nga veprimi i pompimit të zemrës. Në kafshë me mushkëritë, gjaku arterial mbart oksigjen nga ajri thithur për indet e trupit, dhe gjaku venoz mbart dioksid karboni, një produkt të mbeturinave të metabolizmit të prodhuar nga qelizat, nga indet në mushkëri që do të exhaled.

Termat mjekësore që lidhen me gjak shpesh fillojnë me hemo- ose hemato- (haemo- gjithashtu të parashikuar dhe haemato-) nga αἷμα fjala greke (Haima) për "gjakut". Në kushtet e anatomisë dhe Histologji, gjaku është konsideruar si një formë e specializuar e indeve lidhës, duke pasur parasysh origjina e tij në eshtra dhe prania e fibrave të mundshëm molekulare në formën e fibrinogjenit.

Burimi i të dhënave[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Praktikumi i Fiziologjisë Patologjike - Universiteti i Prishtinës, 2002 Fakulteti i Mjekësisë

Shiko edhe këtë[redakto | redakto tekstin burimor]

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

 Commons: Gjaku – Album me fotografi dhe/apo video dhe material multimediale

Stampa:Link FA