Kognicioni

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko

Kognicioni ose njohja është proces në të cilin të informacioni shqisor transformohet, reduktohet, elaborohet, regjistrohet, rishfaqet, dhe përdoret. Në shkencë, kognicioni është procesimi mendor që përfshin vëmendjen e kujtesës punuese, që kupton dhe prodhon gjuhën, llogaritjen, arsyetimin, zgjidhjen e problemeve, dhe marrjen e vendimeve. Disiplina të shumta, si psikologjia, filozofia dhe linguistika, të gjitha studiojnë kognicionin. Sidoqoftë, përdorimi i këtij termi dallon në mes disiplinave; për shembull, në psikologji dhe shkencë kognitive, "kognicioni" zakonisht i referohet pikëpamjes së procesimit të informatave të funksioneve psikologjike të individit. Kognicioni gjithashtu përdoret në një degë të psikologjisë sociale të quajtur kognicioni social për të shpjeguar qëndrimin, atribuimin, dhe dinamikat grupore. Në psikologjinë kognitive dhe në inxhinjerinë kognitive, kognicioni merret në mënyrë tipike si procesim i informacionit në mendjen apo trurin e operatorit.

Kognicioni është aftësi për të përpunuar informacionin, për të përdorur njohurinë, dhe për të ndryshuar preferencat. Kognicioni, apo proceset kognitive, mund të jenë natyrale apo artificiale, të vetëdijshme apo të pavetëdijshme. Këto procese analizohen nga perspektiva të ndryshme brenda konteksteve të ndryshme, veçanërisht në fushat e linguistikës, anestezisë, neuroshkencës, psikiatrisë, psikologjisë, filozofisë, antropologjisë, sistemikës, dhe shkencës kompjuterike. Në psikologji dhe filozofi, koncepti i kognicionit është ngushtë i lidhur me konceptet abstrakte si mendja dhe inteligjenca. Kognicioni përfshin funksionet mendore, proceset mendore (mendimet), dhe gjendjet e entiteteve inteligjente (njerëzve, grupeve kolaborative, organizatave njerëzore, makinave autonome, dhe inteligjencës artificiale).