Local Area Network

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
Shko te: navigacion, kërko
Karta e rrjetit (Network Interface Card)

Rrjeta lokale (anglisht: Local Area Network, LAN) është një rrjetë kompjuterik që lidhë kompjuterët dhe pajisjet tjera në një zonë gjeografike të kufizuar siç është shtëpia, shkolla, laboratoret kompjuterik ose zyrat punuese. Karakteristikat që e dallojnë rrjetin kompjuterik "LAN" nga ai "WANs" (wide area networks) janë: kualiteti më i madh në transferimin e të dhënave, zonë më e vogël gjeografike dhe mungesa e nevojës për linje tjetër të telekomunikacionit në shërbim. ARCNET, Token Ring si dhe disa tjera teknologji kanë qenë të përdorura në të kaluarën, por Ethernet dhe Wi-Fi janë dy teknologjitë që sot janë më të përdorura në botë.

Histori[redakto | redakto tekstin burimor]

Pasi se univerzitetet më të mëdha prodhuan shumë kompjuter gjatë viteve të 60, ishte rritur presioni për të siguruar një ndërlidhje me shpejtësi më të lartë ndërmjet kompjuterëve. Një raport në vitin 1970 nga laboratoria e rrezeve "Lawrence" detajon rritje të rrjetit te tyre "octupus" jep nje shenjë të mirë të zgjidhjes së situatës. Unaza e Kembrixhit ishte e ndertuar nga univerziteti i Kembrixhit në vitin 1974, por asnjëher nuk u zhvillua si një produkt i suksesshem komercial.

Ethernet është zhvilluar në vitet 1973-1975 nga "Xerox PARC" the ngritur si U.S. Patent 4.063.220. Në vitin 1976 pas sistemit ishte i vendosur në PARC. Metcalfe dhe Boggs publikoi gazetën e tyre, Ethernet: shpërndarjen dhe distribuimin për rrjetet kompjuterike lokale. ARCNET është zhvilluar nga Datapoint Corporation në vitin 1876 dhe u shpall në vitin 1977. Për herë të parë instalimi tregtare ishte bërë në dhjetor 1977 në Chase Manhattan Bank në Nju Jork. Zhvillimi dhe perhapja e CP/M-kompjuter të bazuar personal prej viteve te fundit te 1970ve dhe pastaj DOS- kompjuter te bazuar personal prej 1981 dmth se një vend i vetëm filloi të ketë dhjetra ose qindra kompjuterë.

Zhvillimi i standardeve[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjëja më tërhëqes e lidhjës së këtyre ka qenë në përgjithësi te shperndahet në hapësirën e diskut dhe printer laserik, te cilat te dy ishin shumë te shtrenjëta në atë kohë. Aty kishte shume entuziazem per konceptin per disa vite, prej rreth 1983 e tutje, ekspertët e industrisë së kompjuterëve do ta deklarojne vitin e ardhshem te jete “ viti i LAN-it“. Në praktikë, koncepti u demtua nga perhapja e papajtueshme e nivelit fizik dhe implementimi i protokolit të rrjetit, dhe një bollëk i metodave për ndarjen e burimeve (resources).

Në mënyrë tipike secili shitës do të ketë llojin e vet të kartës së rrjetit, kabllove, protokolli, dhe rrjeti i sistemit operativ. Një zgjedhje u paraqit me ardhjen e Novell NetWare e cila ka dhene mbeshtetje te paanshme per dhjetra lloje te kartave/kabllove konkuruese, dhe të një sistemi operativ shumë më të sofistikuar se shumica e konkurentëve të saj. Netware dominoi ne biznesin për LAN kompjuterët personanl, më herët se të shfaqet në vitin 1983 deri në mesin e 1990-ve, kur Microsoft e paraqiti Windows NT Advance Server dhe Windows Workgroups. Prej garuesve të NetWare, vetëm Banyan Vines kishte fuqi teknike me të cilat mund ti konkuronte, mirepo Banyan asnjëher nuk e arriti në nivel të sigurisë. Microsoft dhe 3Com punuan sëbashku që të krijojn një sistem operativ të thjesht i cili do të formohet në bazë të 3Com 3+ Share, Microsoft LAN Menager dhe IBM LAN server. – mirëpo asnje prej këtyre nuk ishte i suksesshëm. Në kohë të njejtë qendra kompjuterike e Unix-it nga firmat Sun Microsystem, Hewlett-Packard, Silicon Graphics, Intergraph, NeXT dhe Apollo përdornin rrjeta të bazuara në TCP/IP. Edhe pse ky treg është redukuar shumë, teknologjit e zhvilluara në këtë aspekt ne këtë sferë vazhdojn të kenë ndikim në Internet, në rrjetat e Linux dhe Apple Mac OS X dhe në protokllin TCP/IP, tash pothuajse e ka mbuluar (nderruar) IPX, AppleTalk, NBF dhe protokolet tjera të cilat janë përdorur nga PC LAN.

Kabllot[redakto | redakto tekstin burimor]

Rrjetata LAN të më hershme gjithmon kanë qenë të bazuar në kabllot koaksial. Mirëpo çiftet e perdredhura (twisted pair) ishin përdorur nga IBM për implementimin e rrejtave unazë (Token Ring), dhe në vitin 1984 StarLAN tregoi potencial për çifte të përdredhur (twisted pair) duke përdorur Cat3 – kabllo të njejtë të cilat përdoren në sistemin telefonik. Ky ishte një hap drejt zhvillimit të 10Base-T (dhe pasardhësit e tij) dhe kabllot e strukturuara, e cila është ende themel komercial i rrejtave LAN. Gjithashtu, kabllot Fiber-optik vazhdimisht po përdoren më tepër në aplikacionet komerciale. Mirëpo vendosja e kabllove jo gjithëherë është e mundshme, rrjetat pa kabllo (wirless) Wi-Fi tani janë teknologjia më e shpesht nëper zonat e banuara ku mundësia për vendosjen e kabllove është minimale, dhe është i përshtatshem për celularët, laptopët dhe telefonat e mençur (smrtphones).

Aspektet teknike[redakto | redakto tekstin burimor]

Ethernet niveli i te dhenave (Data Link Layer) dhe niveli fizik (Physical Layer) eshte implementimi me i shfaqur tek rrjetat lokale. Ne nivelet me te larta internet protokoli (TCP/IP) eshte bere standard. Rrjetat lokale (LAN) te vogla perbehen nga 1 ose me teper switch-er te lidhur ndermjet veti, shpesh nje eshte i lidhur ne ruter, ne modem (Ads Lose kaboll) per te pasur qasje ne Internet. Rrjetat lokale me te medha karakterizohen me linqet e reduktuara me switch-ët duke perdorur protokolin i cili na mbron dhe I anulon unazat, Spanning tree protocol, dhe aftesite per te menaxhuar komunikacione te ndryshme me ane te kualitet te servisit (Quality of Service QoS), dhe ta veçoj komunikacionin me VLAN-ët. Rrjetat locale me te mdhaja gjithashtu permbajn lloje te shumta te paisjeve si switch, murë mbrojtes (firewall), drejtues (ruter), balancues dhe sensor. Rrjetat locale mund të kenë lidhje me rrjetat lokale tjera me ndihmën e linjave dhe serviseve te amrra per nje kohe te shkurter ose duke hyre ne internet duke perdorur teknologji private virtuale per rrjeta. Ne varesi te asaj se çfar lidhje jane perdorurper ti ndertuara dhe siguruar rrjetat, dhe largesin te cilen e kaplojn, rrjetat lokale mund te klasifikohen si rrjeta me siperfaqe metropolike (metropolian area network) dhe rrjeta me siperfaqe te gjërë (WAN).

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Commons-logo.svg         Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me: Local Area Network