Qarku i Prevezës

Nga Wikipedia, enciklopedia e lirë
(Përcjellë nga Qarku e Prevezës)
Shko te: navigacion, kërko
Qarku i Prevezës
Νομός Πρεβέζης
Qarku {{{Emri}}} në Greqi
 
Qarku i Prevezës
Kryeqendra Preveza
Popullsia 57,491 (2011.)
Sipërfaqja 1,036 km²
Dendësia e popullsisë 57.5/ km²
Numri i komunave 3
Kodi postal 48x xx
kodi i zonës 268x0
Targa e automjeteve ΡZ
Kodi ISO 3166-2 GR-34
Faqja zyrtare www.preveza.gr

Qarku i Prevezës është një qark jugperëndimore të rajonit i Epirit, në Republikë e Greqisë. Kryeqendër administrative dhe urbane i qarkut është Preveza. Qarku është ndarrë midis tre komuna: Parga, Preveza dhe Ziroi.

Gjeografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Kanioni i lumit Gliqi

Qarku i Prevezës kufizohet në veriperëndimi me qarkun i Çamërisë, në verilindje me qarkun i Janinës dhe me qarkun i Nartës në lindje. Njësia rajonale e Prevezës është e vendosur në veriperëndim të Gjirit i Nartës. Deti Jon, shtrihet në perëndim. Terreni është kryesisht kodrinor. Malet e Kserovunit janë në verilindje. Lumenjtë përfshijnë: Lluri në lindje, dhe Gliqi ose Frari në veri.

Klima është tipike mesdhetare me verë të nxehtë e të thatë dhe dimër të ftohtë. Dëbore nuk është e pazakontë në dimër në lartësi të larta.

Njësit përbërëse[redakto | redakto tekstin burimor]

Qarku i Prevezës është i ndarë në 3 komuna. Këto janë: Parga, Preveza dhe Ziroi.

Qarku i Prevezës ishte themeluar si një prefekturë në vitin 1915 (greqisht: Νομός Πρέβεζας/Nomós Prévezas). Si pjesë e reformës Kallikratis së qeverisjes në vitin 2011, Qarku i Prevezës u krijua nga ish prefekturë i Prevezës. Prefektura ka pasur të njëjtin territor si Qarku aktuale i sotëm. Në të njëjtën kohë, komunat u riorganizuar, sipas tabelës më poshtë.

Fusha e Frarit
Komunat të re Komunat të vjetra Selia
Pargë Pargë Kanallaq
Frar
Prevezë Prevezë Prevezë
Llur
Zallongo
Ziro Ano Filipjadhë
Lelovë
Krane
Filipjadhë


Demografia[redakto | redakto tekstin burimor]

Në 2011, Qarku i Prevezës banohet nga 57,491 shtetas. Shumica e banorëve të qarkut janë Grekë etnike. Ato janë shumicë në dy komunë: Preveza dhe Ziroi. Kurse ardhacake grekë janë shpërndarë nëpër qendrat urbane dhe në disa fshatra, që kur u kolonizuan ose u krijuan nga shteti grek për ato. Për shembull, vendbanimi Nea Sinopi dhe Nea Sampsous është e banuar nga grekët turqishtfolës nga Sinop dhe Samsun, Turqi. Elemente të pakicës si Vllehe dhe Romët janë të shpërndarë nepër fshatra dhe qendra urbane.

Shqiptarët janë shumicë në një komunë: Parga. Gati e këtyre shqiptarëve janë ortodoksë. Shqiptarët janë gjithashtu një minoritet i rëndësishëm në dy komuna të tjera të Prevezës dhe Ziroi.

Ekonomia[redakto | redakto tekstin burimor]

Shtyllat ekonomike të qarkut janë bujqësia, peshkimi dhe turizmi bregdetar. Qendra më e rëndësishme turistike është qyteti Pargë në veriperëndim të qarkut përgjatë Detin Jon.

Kultura[redakto | redakto tekstin burimor]

Në kohët të kaluara deri në fund të viteve 1960-të, këngët shqiptare ishin kënduara në festivale dhe tubime të tjera kulturore në rajonin e Frarit. Këto këngë u paraformoj nga muzikantë të tilla si klarinetisti Harallambo Fotiu (Χαράλαμπος Φωτίου), që dominonte skenën e muzikës shqipe dhe nga muzikantë të tjerë si Thanas Gllano (Θανάσης Γκλανός) nga Lëkurësi dhe Dhimitër Aidoni (Δημήτρης Αηδόνης) nga Tabani.[1] Kurse fshati Kastri para Luftës së Dytë Botërore ishte konsideruar nga refugjatët çame prej rajoni të Margëlliçit të këndonin ende në një repertor të vjetër polifonike, që ishte i lirë nga instrumenteve muzikore, një stil që ishte dominant në shekullin e mesme të 19.[2] Me disa migrimit të vogël nga ana e Epirit të banuar me greqishtfolës në Frar, repertor muzikor u ndryshuar dhe tani këngët dhe vallet nga rajone të tjera janë të përfshira në repertorin vendore.[3] Një arsye tjetër për ndryshimin në repertorin muzikor ishte pas largimit të çame muslimanë dhe vetë-ndërrimin të identitet nga krishterë shqipfolës si grekë. Për shembull, brezat më të rinj vendore të krishterëve shqipfolëse filluan të zgjedhin këngë greke dhe repertor vendore u ndryshua, një proces të shënuar nga folkloristët në fshatin Gliqi, Frar, gjatë fund të viteve 1950-të.[4] Rajoni i Frarit ishte i njohur edhe për të pasur disa këngët më të bukura erotike në Çamëri, të tilla si ato nga fshati Koron[5] (Për një shembull, shih këngën e tretë më poshtë). Më poshtë janë disa nga këngët më të njohura dhe popullore në rajonin e Frarit nga shqiptarët:[6]

Kënga çame në dialektin çamërisht e Frarit në alfabetin greke Kënga çame në dialektin çamërisht e Frarit Kënga çame në gjuhën shqipe standarde
Σάλιω, Σάλιω μόι Σαλιούσε Salo, Salo moj Salushe Salo, Salo moj Salushe

- Σάλιω, Σάλιω μόι Σαλιούσε
τι μόι ζόγκ μοι ταλαντούσιε,
Σάλιω ωχ! Του μπλίφτ ντέρα
ώχ! με ντρίζα εδέ με φέρα.
- Μ' τργκόει μπαμπάη με στιέρα
ου χαρόβα εδέ φιέτα
Κουρ ου γκρέτσ στιέρα σ' γκέτα
ψε χαρδβα εδέ φιέτα.

- Sálo, Sálo mój Salúshe
ti mój zók, moj tallandúshe
Sálo, oh! Tu blëft déra
óh! me driza edhé me féra
- Më tërgóei babái me shtjera
u haróva edhé fjéta
Kur u gréç, shtjéra s’gjéta
pse hardhva edhé fjéta

- Sálo, Sálo mój Salúshe
ti mój zóg, moj dallëndyshe
Sálo, oh! Tu bëft déra
óh! me driza edhé me férra
- Më dërgói babái me shqera
u haróva edhé fjéta
Kur u ngrita, shqéra s’gjéta
pse ardha edhé fjéta

Χάιντε γκα κα ντάλε βάλεν μόι σιζέζ Hajde ga ka dalle vallen moj sizez Hajde ga ngadale vallen moj syzez

Χάιντε γκα κα ντάλε βάλεν μόι σιζέζ,
Χάιντε γκα κα ντάλε βάλεν τι μοι βετουλζέζ,
Σε να γκρίχετ πλιούχουρι μόι σιζέζ,
Σε να γκρίχετ πλιούχουρι τι μόι βετουλζέζ,
Ψε να πλουχουρόν κουπούτσετ μόι σιζέζ,
Ψε να πλουχουρόν κουπούτσετ τι μόι βετουλζέζ

Hájde ga ka dálle vállen moj sizéz
Hájde ga ka dálle vállen ti moj vetullzéz
Se na gríhet plúhuri mój sizéz
Se na gríhet plúhuri ti mój vetullzéz
Pse na pluhurón kupúcet mój sizéz
Pse na pluhurón kupúcet ti mój vetullzéz

Hájde ga ngadale vállen mój syzéz
Hájde ga ngadale vállen ti moj vetullzéz
Se na ngríhet plúhuri mój syzéz
Se na ngríhet plúhuri ti mój vetullzéz
Pse na pluhurón këpucët mój syzéz
Pse na pluhurón këpucët ti mój vetullzéz

Να για ντέρα με κρκέλε Na nga déra me kërqélle Na nga déra me gëlqére

Να για ντέρα με κρκέλε,
άιντε χιν ε ντελ νιη περιστέρε,
άιντε περιστέρε είμαι τι,
παραθύρεν μος ε μπλί,
άιντε σε το βιν πρ' μ ατί,
τ' λαφόσεμι τ' ντι.
'Οι κντόν μπιρμπίλι φέρ μ' φέρ,
Χάιντε γκιάσμ μπσύζτ νιη χερ.

Na nga déra me kërqélle
ájde hin e dell nji peristére
ájde peristére eimaj ti
parathíren mos e blí
ájde se to vin për m atí
të lafósemi të di
‘Oi këndón birbíli fér më fér
Hájde káshëm bsúzët nji her.

Na nga déra me gëlqére
hájde hyn e del një peristére [sq. pëllumb]
hájde peristére e moj ti
parathíren [sq. dritaren] mos e mbyll
hájde se do vij për me natë
të lafósemi [sq. bisedojmë] të dy
‘Oi këndón bilbíli fér më fér
Hájde káfshim búzët një herë.

Gjuha[redakto | redakto tekstin burimor]

Gjuha administrative, shkollore dhe e kishës është Greqisht. Kjo gjuhe është folur nga banore Greke etnike dhe ardhacke në vëndbanime publike dhe private, edhe prej shqiptarëve ortodokse, vleh dhe rom. Gjuha shqipe është folur në shtëpi ose ne ambjentet me banorë shqipfolës. Gjuha shqipe nuk është e njohur nga shteti greke në administrate, shkolla dhe në kishë, qeveria greke deklaron se nuk ka banore shqipfolës në Qarkun i Prevezës.

Feja[redakto | redakto tekstin burimor]

Shumica e banorëve shqiptare, greke, vllehe dhe romët janë të krishterë ortodokse.

Politika[redakto | redakto tekstin burimor]

Historia[redakto | redakto tekstin burimor]

Vendbanimet[redakto | redakto tekstin burimor]


Shiko edhe[redakto | redakto tekstin burimor]

Niko Stillo - aktivist shqiptar, autodidakt, shkrimtar dhe autor.

Lidhje të jashtme[redakto | redakto tekstin burimor]

Burimet[redakto | redakto tekstin burimor]

  1. ^ Οδηγός Περιφέρειας Ηπείρου (10 dhjetor 2007). "Πρόσφυγες, Σαρακατσάνοι, Αρβανίτες". cultureportalweb. Lexuar më 21 mars 2015.
  2. ^ Ardian Ahmedaja (2008). “Changes within tradition: Parts and their Number in Multipart Songs among Albanians”. në Ardian Ahmedaja & Gerlinde Haid, (eds). European Voices: Multipart singing in the Balkans and the Mediterranean. I. vëllimi I. Böhlau Verlag. f. 242-243. “Mesa thonë pleqtë vetëm në 100 vjetorin e fundit kanë, nisë me këndue në këtë stil sepse, simbas tyne, muzika e vjetër e çamëve ndryshonte mjaft nga e sotmja: ajo i përngjiste shumë kastriotçes (stil i fshatit Kastriot, poshtë Margëllëçit). (Sokoli 1959: 118)".
  3. ^ Οδηγός Περιφέρειας Ηπείρου. Αρβανίτες. 2007.
  4. ^ Thanasis Moraitis (2002). Ανθολογία αρβανίτικων τραγουδιών της Ελλάδας. Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών. “Παλιότερα υπήρχαν πολλά αρβανίτικα τραγούδια. Μόνο τρία από αυτά έχουν εκδοθεί σε κασέτες εμπορίου, από τα οποία γνωστότερο είναι το "Σάλιω μόι σαλιούσε". Είναι σίγουρο ότι τραγουδιούνται και άλλα, ακόμα και τώρα, σε πανηγύρια και γιορτές, αλλά κατά τα λεγόμενα των γεροντότερων, ένα πολύ μεγαλύτερο ρεπερτόριο, σε μεγάλο βαθμό κοινό στις δύο θρησκευτικές ομάδες, συρρικνώθηκε και από συνειδητή "πολιτισμική επιλογή" της χριστιανικής ομάδας, κυρίως, μετά την αποχώρηση των μουσουλμάνων. Αναμφίβολα ακολούθησε τη συρρίκνωση της ίδιας της γλωσσικής ομάδας, καθώς από ανατολάς προς δυσμάς, η χρήση της αρβανίτικης γλώσσας περιορίζεται σημαντικά. Υπάρχει μία μαρτυρία στο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, ότι στην αποστολή του Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου το 1956 στο Σούλι και στη Σαμονίβα, οι ερευνητές κατέγραψαν στο τότε ακόμα αλβανόφωνο χωριό Γλυκή (στον κάμπο του Φαναρίου), μία ηλικιωμένη γυναίκα που, ενώ δεν γνώριζε την Ελληνική, τραγουδούσε ελληνικά τραγούδια που της τα μάθαιναν τα κοριτσάκια του χωριού, μαρτυρία που ίσως δείχνει τη συνειδητή στροφή της κοινότητας, και τη δύναμη επιβολής του ελληνόγλωσσου ρεπερτορίου.”
  5. ^ Fatos Mero Rrapaj (1995). Fjalori Onomastik i Epirit. Eurorilindja. f. 282.
  6. ^ Οδηγός Περιφέρειας Ηπείρου. Αρβανίτες. 2007.